muslim.uz

muslim.uz

Ислом дини ривожига улкан ҳисса қўшган буюк аллома, ватандошимиз Абу Исо Термизий (Имом Термизий) ва термизий алломаларнинг беназир меросини илмий асосда чуқур ўрганиш ва уларнинг номларини абадийлаштириш мақсадида Президентимизнинг 2017 йил 14 февралда “Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот марказини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори ҳамда Сурхондарё вилоятига ташрифи давомида бир қанча вазифалар белuилаб олинди.

Ушбу вазифаларни самарали  бажариш мақсадида Дин ишлари бўйича қўмита, Тошкент ислом университети, Ўзбекистон Фанлар академияси ҳузуридаги Шарқшунослик институти, Ўзбекистон мусулмонлари идораси, Тошкент ислом институти олимлари, тадқиқотчилари ва мутахассислари томонидан маънавий-ахлоқий тарбия ишларида фойдаланиш, аждодларимизнинг маънавий меъросини чуқур ўрганиш ва улардаги эзгу ғоя ва таълимотларни кенг халқ оммасига етказиш ва шу асосда ёшларда соғлом дунёқарашни кучайтириш, уларни қадриятларга содиқлик руҳида тарбиялашга қаратилган  14 номланишдаги адабиётлар  ҳозирга қадар тадқиқ этилди ва чоп этилди.

1. Шамоили Муҳаммадия.

2. Сунани Термизий (1-жилд).

3. Сунани Термизий (2-жилд).

4. Буюк Термизийлар.

5. Имом Абу Исо Муҳаммад Термизий.

6. Манозилул ибод минал ибода (Мўминларнинг ибодатдаги даражалари).

7. Ҳаж ва унинг сирлари.

8. Китабул илал (Ҳадис иллатлари ҳақида).

9. Маърифатул асрор (Сирлар маърифати).

10. Ал-акёс вал муғтаррун (Оқиллар ва алданганлар).

11. Икки улуғ донишманд.

12. Ҳаким Термизий асарларидан сайланма. Наводирул усул (Нодир асослар), Ал-амсол минал Китаб вас сунна (Қуръон ва суннатдаги мисоллар), Масоил аҳли Сарахс (Сарахс аҳли саволларига жавоблар), Ал-Масаоилул макнуна (Яширин масалалар), Баёнул фарқ (Фарқлар баёни), Илмул авлиё (Авлиёлар илми).

13. Дастур ал-мулук.

14. Муҳаммад Ҳаким Термизий рисолалари. Будувву шаън Абу Абдуллоҳ Термизий (Ҳаким Термизий йўлининг бошланиши), Адабун нафс (Нафс одоби), Риёзатун нафс (Нафс риёзати), Баёнул касб (Касб-тирикчилик баёни).

Шунингдек ижодий гуруҳ томонидан зарур дарсликлар ва ўқув қўлланмалари, оммабоп нашрлар, илмий-амалий тавсиялар тайёрлаш ишлари доимий олиб борилмоқда.

Дин ишлари бўйича қўмита

Ахборот хизмати

Хабарингиз бор, республикамизнинг ҳар бир ҳудудида, олис қишлоқ ва маҳаллаларда меҳр-мурувват тадбирлари кенг миқёсда давом эттирилмоқда. Кўмакка муҳтож, кам таъминланган хонадонларга ташриф уюштирилиб, муаммолар ўрганилмоқда, одамларни ўйлантириб келаётган масалалар ўз вақтида ҳал этилиб, моддий ёрдамлар кўрсатилмоқда.

Жиззах вилояти ҳокимлигининг Жамоат ва диний ташкилотлар билан алоқалар бўйича котибияти, Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг вилоят вакиллиги томонидан туман ва шаҳарлар марказидан олис ҳудудда истиқомат қилувчи хонадонлар бориб ўрганилди. Жиззах вилояти ҳокимлиги жойларда аниқланган камчиликларни қисқа муддатларда ҳал этиш бўйича барча зарур чораларни кўрмоқда. Хусусан, Ғаллаорол ва Зарбдор туманидаги ана шундай хонадонларга замонавий тикув машиналари, озиқ-овқат маҳсулотлари ҳадя қилинди.

«Энг муҳими, одамлар доимий эътиборда эканлигини ҳис этмоқда, эртанги кунга ишончи тобора ортиб бормоқда», дейди Жиззах вилояти бош имом-хатиби Меҳмонали Жабборов. «Саховат кўрсатиш, одамлар оғирини енгил қилиш муқаддас динимиз кўрсатмаси. Ким бу тартибни ҳаётининг шиори қилиб олса, Аллоҳ таолонинг ризолигини топади. Абу Ҳурайра (р.а.)дан ривоят қилинган ҳадиси шарифда Набий (а.с.) шундай марҳамат қилганлар: «Ким бирор мўминдан дунё қийинчиликларидан бирини аритса, Аллоҳ ундан охират машаққатларидан бирини аритади».

Дин ишлари бўйича қўмита

Ахборот хизмати

У зот Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг фарзандлари бўлиб, 603 йили 1 Январда Маккада туғилганлар. Оналари Хадижа бинти Хувайлид розияллоҳу анҳо бўладилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам пайғамбар бўлишларидан олдин дунёга келган, У зотнинг аввалги фарзандлари ҳисобланадилар. Шунинг учун ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам “Абу Қосим” номи ила куняланган (чақирилган) лар.

 У зот ҳали сутдан чиқмай туриб, бу фоний дунёдан абадийлик ҳаётига сафар қиладилар. Ривоятларга кўра У зотнинг вафот этган ёшлари борасида қуйидаги сўзлар айтилган:

  1. У зот энди юра бошлаганида, 1 ёшдан ўтиб вафот этган.
  2. Икки ёшларида вафот этган.
  3. 17 ойликларида вафот этган.
  4. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам пайғамбар бўлишларидан олдин вафот этган.
  5. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам пайғамбар бўлганларидан сўнг вафот этган.

“Муснадул Фирёбий” да ривоят қилинишича: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўғиллари Қосим вафот этган вақтда Хадижа бинти Хувайлид розияллоҳу анҳонинг ҳузурларига кирдилар. Қарасалар У зот розияллоҳу анҳо йиғлаётган эканлар. Ана шунда Хадижа бинти Хувайлид розияллоҳу анҳо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга: “Эй Аллоҳнинг расули! Қосим ҳали сутдан чиқмаган эди. Агар ҳеч бўлмаганда сутдан чиққанида эди, албатта бу мусибат менга, бунга нисбатан енгил бўлар эди” дедилар. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам У зотга: “Албатта сиз уни жаннатда ҳам эмизасиз. Агар ҳоҳласангиз Аллоҳ таоло сизга жаннатдаги уни овозини эшиттириши мумкин” дедилар. Хадижа бинти Хувайлид розияллоҳу анҳо: “Йўқ! Шарт эмас. Мен Аллоҳ ва Унинг Расулига ишонаман” дедилар.

Юқоридаги ривоятдан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг фарзандлари, У зот пайғамбар бўлганларидан сўнг вафот этгани маълум бўлади.

Тошкент ислом институти 4 курс талабаси

Абдус Сомад Абдул Босит

Ўзбекистон мусулмонлари идораси

Фатво бўлими мудири Абдулҳамид Турсунов билан суҳбат

  1. Ҳурматли домла, суҳбатимизни Қуръони карим ҳамда ҳадиси шарифда олимлар васфи, уларнинг қадр-қиммати тўғрисида келган оят ва ҳадислардан бошласак...

– Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Аллоҳга беадад ҳамд-у саноларимиз, севикли пайғамбаримиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга дуруд-у салавотларимиз бўлсин.

Аллоҳ таоло илм ўрганишни ҳар бир мўмин-мусулмон зиммасига фарз қилган. Қуръони каримнинг илк нозил бўлган ояти ҳам “Ўқи” деган амр бўлди.  Аллоҳ таоло илмни бандаларига қиёматгача Ўзининг маърифатига эришиш, ҳақиқатни топиш, икки дунё саодатига эришиш воситаси қилди. Илмсизлик ва жоҳиллик,  инсониятни тубанликка, ҳалокатга олиб боришини билдирди. Инсонларни илм олишга ва бу орқали Парвардигорини танишга буюрди. Бинобарин, “илм” сўзи Қуръони каримнинг саккиз юз ўн бир жойида турли маънолари билан келган.

Ояти карималарда Аллоҳ таоло илмни улуғ неъмат, юқори даража ва камолот сифатида зикр қилади. Олиму фозилларнинг мақоми баланд эканини билдиради, банда қанчалик кўп илм олса, тафаккури кенгайса, Аллоҳдан шунчалик қўрқадиган бўлишини баён этади. Хусусан, Аллоҳ таоло: «...Аллоҳ сизлардан имон келтирган ва илм ато этилган зотларни (баланд) даража (мартаба)ларга кўтарур. Аллоҳ қилаётган (барча яхши ва ёмон) амалларингиздан хабардордир» (Мужодала сураси, 11), «Бандалари орасида Аллоҳдан уламоларгина қўрқарлар. Ҳақиқатан, Аллоҳ қудратли ва мағфиратлидир» (Фотир, 28), «Ушбу мисолларни Биз одамлар (ибрат олишлари) учун айтурмиз. (Лекин) уларни фақат олимларгина англагайлар» (Анкабут,43), деб марҳамат қилади.

Илм ва олимларнинг фазилатлари, икки дунёда эришадиган даража ва мартабаларига доир ҳадислар ҳам жуда кўп учрайди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан олим кишининг бир кунлик ибодати илмсиз обиднинг қирқ йиллик ибодатига тенг экани, қиёматда шафоат қилиши, агар у таълим ҳам берса, Ер ва осмонлардаги барча жонзот Аллоҳдан унга мағфират сўраши ва бошқа кўплаб башоратлар саҳиҳ ҳадислар орқали ривоят қилинган.  

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларида бири обид ва бири  олим бўлган икки киши зикр этилди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Олим кишининг обидга нисбатан фазли менинг ораларингиздаги энг қуйи табақа вакилига нисбатан фазлим кабидир”,  деб марҳамат этдилар. Сўнг у зот алайҳиссалом: “Дарҳақиқат, Аллоҳ, Унинг малоикалари, осмон ва ер аҳллари, ҳатто инидаги чумоли ва денгиздаги балиқлар ҳам одамларга яхшилик ўргатувчи олимларни дуо қилади”, дедилар (Термизий ривояти).

Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Икки кишига ҳавас қилиш жоиз: биринчиси – Аллоҳ таоло берган мол-дунёни ҳақ йўлга инфоқ-эҳсон қилувчи; иккинчиси – Аллоҳ таоло илм берган бўлса-ю, ўша илм билан ҳукм қилган ва уни бошқаларга ўргатганга”, деганлар” (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).

Шунингдек, Қуръон ва суннатда илм инсониятни турли ахлоқсизликлар, ҳаром-хариш, ёмон йўл ва амаллардан қайтаришига оид оят ва ҳадислар зикр этилган. Дарҳақиқат, дунёнинг ободлиги, бардавомлиги ва бахт-саодати ҳам илм, маърифат билан чамбарчас боғлиқ. Дунёда ҳам, охиратда ҳам инсонга илмдан кўра кўпроқ фойда келтирадиган нарса йўқ.

Луқмони ҳаким ўғлига бундай насиҳат қилган экан: “Эй ўғлим, олимлар билан ўтир, улар орасига кир, чунки Аллоҳ ерни осмон суви билан тирилтиргани каби қалбларни ҳам илму ҳикмат нури билан тирилтиради”.

  1. Олимларга ҳурмат кўрсатиш, устозларнинг хизматини қилиш – илмни бойитади. Шундай эмас-ми?

  Бирор олим йўқки, устозсиз илм эгаллаган, равнақ топиб, юксалган бўлса. Толиби илм олимларни ҳурматлаши билан илмдан манфаат топади. Донишмандларимиз: “Ким нимага эришган, фазилат ва даража топган бўлса фақат ҳурмат, одоб сақлаш билан эришибди”, деб айтганлар. Чиндан ҳам, фаришталарга дарс ўтган Иблис беодоблик, ҳурматсизлик сабабли ғурурга кетиб, Аллоҳ таолонинг раҳматидан қувилди.

Барча буюк зотлар устозларини ҳамда аҳли илмларни иззат-эҳтиром қилиш билан улуғ мартабаларга эришган. Аксинча, кимки уларга нисбатан ёмон муносабатда бўлса, ҳурмат қилмаса олган илмлари дунё-охирати учун зарар бўлган.

Имом Зарнужий устозларни ҳурматлаш, уларга нисбатан одоб ахлоқли бўлиш илмнинг ҳурмати саналади, дейди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Мен илм шаҳри бўлсам, Али унинг дарвозаси”, деган Али розияллоҳу анҳу эса: “Менга бир дона ҳарф ўргатган кишининг қулиман. Хоҳласа сотсин, хоҳласа қулликдан озод қилсин, хоҳласа қул қилиб ишлатсин”, деган.

Саъдий Шеърозий: “Ўғлининг олим бўлишини истаган ота илм йўлида юрганларни ҳурмат қилсин, уларга иззат-икром кўрсатиб, хайр-эҳсон қилсин. Агар ўғли олим бўлмаса, албатта, невараси олим бўлади”, деганлар.   

Абдуллоҳ ибн Муборак ҳамиша усозларининг хизматини қилар ва: “Устозлар хизматини сидқидилдан адо этишнинг ўзи ярим илмдир”, дер экан.

Бир куни ибн Муборакдан “Одамлар ичида ҳурматга энг сазоворлари кимлар?” деб сўрашганда, “Олиму уламолар”, деб жавоб берди. Чунки улар ўз илмлари билан ҳақ йўлни кўрсатадилар. Билимли бўлиш инсонни бошқа махлуқотлардан ажратиб турадиган алоҳида хусусиятдир.

Устозларининг хизматларини адо этган шогирдлардан юртимиз довруғини дунёга танитган улуғ олимлар, атоқли имомлар етишиб  чиқди. Имом Бухорий, Имом Термизий, Абу Ҳафс Насафий, Абу Али  ибн Сино, Аҳмад Фарғоний, Абу Райҳон Беруний, Бурҳониддин Марғиноний, Абу Мансур Мотуридий раҳимаҳумуллоҳ каби буюк олимлар ва мутафаккирларнинг яратган бой илмий мероси жаҳон маданияти ва тамаддунига бебаҳо хазина бўлиб қўшилди.

  1. Олимларнинг ўзига хос бўлган одоб-ахлоқлари қандай бўлиши лозим?

– Олимлар ҳамиша маънавиятларининг юксаклиги билан фарқ қилиб туришлари керак. Уларнинг сийрату шамойиллари, феълу атворлари юқори савияда, айтган сўзларига аввало ўзлари амал қиладиган, ҳамиша виқорли, оғир, сокин, сабр-бардошли бўлишлари лозим.  

  1. Олим айтган сўзнинг таъсири қачон кучли бўлади?

–  Саволингизга мазҳаббошимиз Имом Аъзам раҳматуллоҳи алайҳ билан бўлган бир воқеани жавоб тариқасида келтирсам.

“Бир қул Имом Аъзам ҳазратларига деди:

– Кейинги жумада қул озод қилишнинг фазилатларидан гапирсангиз. Зора, хожамиз бизни озод қилиб юборса.

Имом Аъзам рози бўлдилар. Аммо орадан икки жума ўтгач, учинчи жума ваъзида қул озод қилишнинг савоби ҳақида сўзладилар. Ўша куниёқ қулни хожаси озод қилганини айтди. Сўнгра, у келиб, Имом Аъзам ҳазратларига деди:

– Ҳазрат, хожам ваъзингизни тинглаб қайтгач, мени озод қилди. Аммо нега бу ҳақда икки ҳафта кейин гапирдингиз?

Имоми Аъзам айтдилар:

– Сен менга илтимос қилган вақтингда пулим йўқ эди. Шундан кейин икки ҳафта пул йиғиб, қул сотиб олдим ва уни озод қилдим. Агар ўзим қилмаган ишни сўзласам, унинг таъсири бўлмас; хожанг ҳам сени озод қилмаган бўлур эди”.

Демак, олим сўзининг одамларга таъсири кучли бўлиши учун айтган гапига амал қилиши лозим экан. Шунда олимнинг сўзи таъсирли бўлади ва қалблардан мустаҳкам ўрин олади.

Устоз, мазмунли суҳбатингиз учун ташаккур.

 

Даврон НУРМУҲАММАД

суҳбатлашди.

Абдуғани ЖУМАЕВ

суратга олган.

    

Понедельник, 27 Март 2017 00:00

Дўст танлаш

Қадим замонда икки дўст ов қилиш учун ўрмонга борибди. Тасодифан уларга айиқ рўпара бўлибди. Дўстлардан бири милтиғини ташлаб, яқин атрофдаги дарахтлардан бирининг устига чиқиб олибди. Иккинчиси ўзини ўликка солиб, ерга нафас олмай ётиб олибди. Айиқ ерда ётган одамни ҳидлаб кўриб, нари кетибди. Чунки айиқлар ўлакса емайдилар. Айиқ кўздан ғойиб бўлгач, дарахтдаги овчи ерга тушиб, дўстининг олдига келиб ҳазиллашибди: "Оғайни, айиқ қулоғингга бир нима дедими?" Дўсти унга: "Ҳа, у дўст танлашда адашибсан, деди", деб жавоб берибди.

Билингки, яхши кунингизда дўстларингиз кўп бўлади. Лекин ҳақиқий дўстлар сафарда ва тижоратда синалади. 

 

Акбаршоҳ Расулов

Страница 2 из 155
Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…