muslim.uz

muslim.uz

Эл. почта: Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.

Яҳудий олими Зайд ибн Саъана Расулуллоҳ (алайҳиссалом)даги пайғамбарлик сифатлари ва аломатларини синчиклаб ўрганган бўлса-да, башорат қилинган белгилардан иккитасини аниқламаганди. Зайд ана шу икки аломатни синаб кўрмоқчи бўлди.

Белгилардан бири Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳалимлик сифатлари ғазабларидан устунлиги бўлса, иккинчиси, у зотга нисбатан ножўя хатти-ҳаракат қилинганда ҳалимлик ва юмшоқлик сифатлари янада зиёда бўлиши эди.

Шундай қилиб, Зайд бу ишнинг тагига етиш учун Расулуллоҳ (алайҳиссалом) билан бирга юрадиган бўлди. Кунларнинг бирида Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га бир аъробий қишлоғида аҳвол оғирлигидан шикоят қилди. Зайд буни бир чеккада туриб эшитиб турарди. Шундан кейин орадан кўп вақт ўтмай, Зайд Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га: “Мен сиздан фалон-фалон нарсани палон пулга сотиб оламан”, деб саксон динорни олдиларига қўйди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) динорларни аъробийга бердилар. Кейин Зайд билан фалон кунда қарзларини беришга келишишди. Лекин ваъда қилинган кундан бир-икки кун олдин Зайд атайин Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг олдиларига қарзини талаб қилиб борди. Зайднинг ўзи бундай ҳикоя қилади: “Мен у зот яқинларига келдим-да, устки кийимларидан қаттиқ тортдим. Ҳатто кийимлари елкаларидан тушиб кетди. Сўнг қовоғимни солиб, юзимга жиддий тус бериб: “Эй Муҳаммад, қарзингни бермайсанми?! Аллоҳга қасамки, сизлар –Абдулмутталиб уруғи қарзни бермай чўзиб юрасизлар! Мен орангизда аралашиб юрганим учун бундан хабардорман”, дедим. Бу гапни эшитиб турган Умар ибн Хаттоб қаттиқ ғазабланиб: “Эй Аллоҳнинг душмани, ҳали сен Расулуллоҳ (алайҳиссалом)га шундай муомала қиляпсанми?! У зотни ҳақ ила юборган Аллоҳга қасамки, ҳақ тўланмай қолиб кетишидан қўрқмаганимда эди, бошингни танангдан жудо қилган бўлардим”, деди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Умар (розияллоҳу анҳу)га табассум қилиб қўйдилар-да: “Мен билан у бундан бошқа муомалага муҳтожроқмиз, у ҳам бўлса мени қарзни чиройли адо этишимга, уни эса қарзни гўзал ҳолда талаб этишига буюрмоғингдир. Эй Умар, у билан боргин-да, ҳақини тўлаб бер ва қўрқитганинг бадалига йигирма соъ хурмо ҳам қўшиб бер”, дедилар.

Бу гапдан сўнг қалбим хотиржам тортди, чунки пайғамбарлик белгиларидан яна бири ўз тасдиғини топди. Умар (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) амрларини бажарди. Шунда мен:

  • Мени танийсанми, Умар? – дедим.
  • Йўқ, кимсан? – сўради Умар (розияллоҳу анҳу)р.
  • Мен Зайд ибн Саъанаман, – дедим.
  • Яҳудий олими Зайдми? – сўради яна.
  • Ҳа, – деб жавоб бердим.
  • Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га бундай муоамала қилишинг, қўпол сўзларни айтишингни сабаби нима?” – деб сўради.
  • Мен У зотнинг кечиримлилик сифатларини синаб кўрмоқчи эдим – дедим мен.

*****

Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: “Мен Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) билан бирга эдим. У зот устиларига дағалроқ кийим кийган эдилар. Бир аъробий у зотнинг ридоларидан қаттиқ тортди, ҳатто кийимларининг чети муборак бўйинларини қириб юборди. Кейин аъробий: “Эй, Муҳаммад, мана бу икки туямга Аллоҳ таоло сенга берган мол-дунёдан юклаб бер. Чунки, сен ўзингни молингдан ҳам, отангни молидан ҳам менга бирор нарса бермагансан!” деди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бир оз сукут сақлаб турдилар-да, сўнг: “Молу давлат – Аллоҳ таолоникидир. Мен У Зотнинг бандасиман”, дедилар. Кейин гапларини давом эттириб:

  • Эй аъробий, сендан менга нима қилган бўлсанг, ўшанинг қасоси олинади, – дедилар.
  • Йўқ, – деди у.
  • Нима учун, – дедилар.
  • Чунки сен ёмонликка ёмонлик билан жавоб қайтармайсан, – деди.

Бу гаплардан Расул (алайҳиссалом) кулдилар ва саҳобаларга бир туясига арпа, бошқа бирига эса хурмо юклаб беришларини буюрдилар”.

*****

Бадр ғазотида Сафвон ибн Умайя отаси ва акасидан айрилди, Умайр ибн Ваҳбнинг ўғли Ваҳб асир олинган эди. Сафвон амакисининг ўғли Умайр ибн Ваҳб билан Байтуллоҳдаги Ҳижр олдида Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг жонига қасд қилишга келишиб олишди. Ушбу келишувга кўра Сафвон Умайрнинг қарзларини тўлаб, фарзандларини ўз қарамоғига олиши шарт эди. Шундан сўнг Умайр хабар фош бўлмаслиги учун Сафвондан бу суҳбатни сир сақлашини сўради.

Сафвон эса бир қилични ўткирлаб, унга кучли заҳар суртди ва уни Умайрга топширди. Умайр қилични яшириб, Мадинага отланди. Кўзлаган манзилига етгач, аввало масжидга кирди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) уни кўриб:

  • Эй Умайр, сени бу ерларга қандай шамол учириб келди, – деб сўрадилар.
  • Асир тушган ўғлим Ваҳбнинг олдига келдим, – жавоб берди Умайр.
  • Бу ерга келишингнинг асл сабаб шуми? – сўрадилар яна.
  • Ҳа, бу ерга ўғлимни деб келдим, – деди у.

Шунда Пайғамбар (алайҳиссалом):

  • Ҳижрда Сафвон билан нималарни шартлашган эдинг? – дедилар.

Бу гапни эшитиб Умайрнинг ранги ўзгариб кетди.

  • Нимани шартлашибман?! – деди ҳаяжонини яшириб.
  • Мени қатл этишинг эвазига оилангни қарамоғига олишини зиммасига юклатдинг-ку! Албатта Аллоҳ мени сендан тўсувчидир, – дедилар.

Бундай бўлишини кутмаган Умайр:

  • Гувоҳлик бераманки, албатта сиз Аллоҳ таолонинг Расулисиз! Бу гаплар Сафвон билан менинг ўртамда Ҳижрда бўлиб ўтгани рост. Бироқ у ерда иккимиздан бошқа ҳеч кимса йўқ эди. Аниқ биламанки, буни сизга Аллоҳ таоло билдирган. Мен Аллоҳга ва расулига иймон келтирдим – деди.

Мазкур воқеадан ҳам Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ўзларини қатл этмоқчи бўлганларни кечириб юборганларига гувоҳ бўлдик.

*****

Пайғамбар (алайҳиссалом) Ҳунайн томон йўлга чиққанларида, инсонлар орасида Уҳуд жангида отаси ва амакиси қатл этилган Шайба ибн Усмон ҳам бор эди. Шайба: “Ҳозир Қурайш қавми билан Ҳунайндаги Ҳавозинга бораман. Шоядки, ҳамма ўзи билан ўзи бўлиб турганида Муҳаммаднинг ёлғиз юрганини кўриб қолсам. Шунда бутун Қурайшнинг ўчини олган мен бўлсам”, деб, у зотни қатл этишни кўнглига тугиб қўйди.

Шайба ўзининг илгари: “Агар араб ва ажамлардан бирорталари қолмай Муҳаммадга эргашса ҳам, мен ҳеч қачон унга эргашмайман”, деганларини эслаб шундай деди: “Мен Муҳаммадни қатл қилиш мақсадида пайт пойлай бошладим. Тобора уни қатл этишга бўлган рағбатим тобора кучайиб борар эди. Бир пайт мусулмонлар Расулуллоҳ (алайҳиссалом)нинг олдидан тарқалиб кетишди. У зотни ёлғиз кўриб фурсатни қўлдан бой бермай деб, дарҳол қиличимни қинидан чиқардим. Ўлдирмоқчи бўлиб энди ташланай деганим-да, худди яшин каби олов парчаси кўтарилиб, менга қараб келаётгандай бўлди. Нима қиларимни билмай, қўрқанимдан икки қўлим билан кўзимни ёпиб олдим”, деди. Ибн Исҳоқ (раҳматуллоҳи алайҳ) қилган ривоятда эса Шайба бундай дейди: “Ўшанда Муҳаммадни энди қатл қилай деганимда, бирдан бир нарса юрагимни қамраб олди, ҳатто қимирлашга мадорим қолмади”, деган экан. Шайба гапини давом эттириб айтади: “(Бу ҳолатни кўрган) Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) мени чақирдилар: “Эй Шайба, олдимга кел”, дедилар. Бордим, у зот кўксимни силаб қўйдилар ва: “Эй Аллоҳ, уни шайтондан сақлагин”, деб дуо қилдилар. Шайба: “Аллоҳга қасамки, дуо қилинган лаҳзадан бошлаб Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) менга қулоғим, кўзим ва ўзимдан ҳам севиклироқ бўлиб қолди. Аллоҳ таоло қалбимдан адоватни кетказди”, деди. Сўнг Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Шайбага: “Яқинлашгин ва (душманларга қарши) курашгин”, дедилар. Шайба: “Мен қиличимни кўтариб, у зотнинг олд томонларига ўтиб олдим. Ўшанда мен ўз жонимни фидо қилиб бўлса ҳам у зотни барча нарсадан ҳимоя қилишдан бошқасини ўйламасдим. Агар отам тирикликларида менга рўбаро келиб қолганида ҳам Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)ни ҳимоя қилиб, унга қарши чиққан бўлардим”, деди”.

Ғиёсиддин БАРАТОВ,

Кўкалдош ўрта махсус ислом билим юрти мударриси

Туркиянинг тарихий шаҳарларидан бири Кутаҳя шаҳрида олиб борилган қазилма ишлари натижасида қадимий масжид ва ҳаммом қолдиқлари топилди.

25 кишидан иборат археологлар гуруҳи тарихий “Улу Жами” масжидида тадқиқотлар олиб бораётганда мазкур топилмаларга дуч келишган.

Кутаҳя музейи раҳбари Метин Турктузуннинг таъкидлашича, қазилмалар натижасида аниқланган ушбу масжид бир неча асрлик тарихга эга бўлиб, таҳминларга кўра, 1380 йилда Усмоний ҳукмдор Мурод I даврида қурилган. Ўша пайтда шаҳар кичик бекликлардан бирининг пойтахти бўлган. 

“Масжид ва ҳаммом ёнма-ён қурилмаган, бироқ кўплаб кишиларга хизмат қилган. Масжидга  қўшни ҳудудлардан ҳам кўплаб кишилар намозни адо этиш учун ташриф буюрган. Биз бу борадаги тадқиқотларни давом эттириш ниятидамиз”, дейди Метин Турктузун. 

 

Зоиржон Содиқов

тайёрлади

Среда, 04 Январь 2017 00:00

Оқ либосдаги доғлар

Оппоқ либос. Оқ либосни юзи нурли, нажот кутиладиган инсон – шифокорлар кияди. У ҳамиша оғир кунларимизда, қийинчилик дамларимизда жонимизга оро кирган. Тишимиз оғриса ҳам, бошимиз оғриса ҳам фақат унинг ёнига нажот – шифо истаб борамиз. Дардимизга шифо топсак, шифокоримиз қадрдон ака-укамиз, опа-синглимизга айланиб қолади. Баъзан яхши ниятлар ила шифокор, ҳамшираларнинг исмини фарзандимизга, набираларимизга қўямиз – у ҳам катта бўлганда инсонларни даволасин, дардига малҳам бўлсин деб. Зеро, динимиз инсонларга фойда келтирган, оғирини енгил қилганга улкан савоблар, ажрлар ваъда қилган. Шифокорлик мана шундай шарафли, савобли ҳамда масъулиятли касб!

Оқ либос поклик, ҳалоллик рамзи. Аммо шифокорликнинг оқ либосини кийиб қора ишлар (фидойи шифокорлардан минг бор узр сўрайман) қилаётганлар ҳам оз эмас. Баъзи шифокорлар пул илинжида, баъзилари обрў, баъзилари амал курсига ишқибоз бўлиб, ким эканлигини, нима иш қилиши лозимлигини унутиб қўяди – оқ либосига доғлар сочади.

Ўқувчим дарсга келмай қўйди. Тиши оғриб қолибди. Анча кун йўқ бўлиб кетди. Келгач, шунчаки тиши оғримагани, балки, жарроҳлик операциясини бошидан ўтказганини айтиб қолди. Тиши оғриб стомотолог ҳузурига борибди. Доктор қуртлаган тишини игна билан тозалаётганида игна нерв каналлари орасида синиб, милкка санчилиб қолибди. Доктор синган игнани чиқармай, тишни ёпиб қўйибди. Укол таъсири тарқаб, оғриқ зўрайибди. Оғриқсизлантирувчи дориларнинг ҳеч бири таъсир қилмабди. Ҳолат ёмонлашавергач, бошқа шифокорга мурожат қилган. Рентген қилингач, милк орасида игнанинг учи борлиги маълум бўлган. Шифокор тишни суғуриб, милкни кесиб, игнани олиб ташлабди. Ўқувчим дарсга кела бошлади, аммо ҳали ҳам оғриқлари босилмаган, ўзига келмаган. Дарсда бошини қўйиб, ранги оқариб бир ҳолатда ўтиради.

*****

Дугонам бир неча йиллардан бери фарзанд кутади. Ҳар бир мақтови қилинган, ўзгалар фарзанд кўришига сабабчи бўлган шифокорнинг дарагини топса, дарров ҳузурига чопади, дардига шифо излайди. Бир куни хомуш ҳолда учратдим: шифокори ёзиб берган дори ва уколларини тополмаётган экан. Топганлари ҳам жудда қиммат бўлиб, ҳаммасини олишга имкони йўқлигидан кўз тўла ёш. Дорихонага кирдик, рўйхатни кўрсатдик. Дорихоначи кулиб, бу дорилар ўрнига оддий антибиотиклар қабул қилса ҳам бўлишини, қоғозда ёзилган дори билан антибиотик таркиби бир хил эканлигини, фарқи бири ўзимизда, бири хорижда ишлаб чиқарилганилигида эканини айтиб қолди. Дугонам кўнмади. Доктор қаттиқ тайинлаган, олиб бормасам жаҳли чиқади дея, унамай туриб қолди. Бир амаллаб кўндирдик. Қиммат дорилар ўрнига оддий, таркиби бир хил арзонроқ доридан олдик. Дугонам муолажага шифокори ҳузурига кетди. Кейинги кун гаплашсак, шифокор дориларни кўриб уларни улоқтирганини, агар фарзанд керак бўлса барча айтганларини сўзсиз бажаришини, “ҳеч нарсадан хабари йўқ аптекачилар”ни айтганини қилмай, “10 йил олийгоҳда ўқиган” докторга қулоқ солишини тайинлаган. Ўзи айтган дорилар фалон манзилдаги дорихонадан топилиши, бошқа ерларни қидириб овора бўлмаслигини таъкидлаган. Фарзанд кўриш учун ҳамма нарсага шай дугонам “хўп” дея яна дорихоналарни кезиб чиқибди. Охири баъзи таблеткалар, уколларни топган, баъзиларини топа олмаган. Топганларини муолажа бошлаш учун оилавий шифохонасига – доктор ёнига олиб чиқибди. Докторнинг чеҳраси бироз ёришиб, энди муолажани тезлик билан бошлаш кераклигини айтибди. Сўралган дориларнинг устки қисмини йиртиб олиб, дориларни бир тартибда ичишни ўргатаман дебди, муолажа бошлабди. Хуллас, қолган дориларни топиш учун саргардон бўлиб турган кунларида таниш шифокоримга қўнғироқ қилдик, дорилар ҳақида сўрадик. У ташвишли оҳангда “10 йил олийгоҳда ўқиган” шифокорга бормаслигимизни, бу қадар кучли дорига эҳтиёж йўқлигини қаттиқ тайинлади. Бунинг устига дугонамдан сўрлаган дорилар чет эл фирмалариники бўлиб, йиртиб олинган ҳар бир этикет учун 1-2 АҚШ доллорида “хизмат ҳаққи” ажратилиши, бунинг устига оддий антибиотиклардан фарқ қилмаслиги маълум бўлди. Дугонам чув тушгани, шифокор танлашда адашгани, дардига даво истаб борган инсони беморларига фақат “даромад манбаи” дея қарайдиган “тижоратчи” бўлиб чиққанидан уввос солиб йиғлаб юборди.

Дард чекаётган инсонга бу каби муносабатда бўлиш, чўкаётган инсонга қўлингни бер дея, оқим тарафга итариб юборишга ўхшайди. Дугонам қачондан бери шифокорларга ишонмайди, даволанишига ҳафсаласи ҳам йўқ...

*****

Бир қариндошимиз шифохонада оламдан ўтди. Таъзия бошланиб кетди. Дафн маросимига тайёрланила бошланди: қабр қазилди, ювуқчи, маросим машинаси чақиртирилди, узоқ-яқиндан қариндошлар, маҳалла-кўй жам бўлди. Ҳамма ғайғуда. Висир-висир бошланди...

  • Ким билсин, пешинга дейишяпти...
  • Вой, айланай. Маййит ҳали йўқ-ку!
  • Нима?! Ҳамма нарса тахт – маййит йўқ?!

Гап-сўз кўпайди. Пешинга яқинлашиб қолди, майит эса йўқ. Қўнғироқ қилдик. Рухсатнома берадиган доктор йўқ экан. Бунинг устига маййит ёрилмаса, жавоб ҳам берилмасмиш. Яна аллақандай ҳужжатлар зарур экан. Хуллас, жаноза асрга қоладиганга ўхшади. Маййитнинг яқинлари жигарининг ўлганига куйсинми, жасадини олиш учун югурсинми?! Тоқати тоқ бўлган  опа шарт туриб, шифохонада югур-югур қилаётган жиянларига сим қоқди:

  • Муддаосини очиқ айтсин! Ёрадиган ҳоли йўқ-ку укагинамнинг. Касал бўлиб, озиб-тўзиб ҳаётдан кўз юмган бўлса!
  • Аммажон, “қистир” дейишяпти...!
  • Қанча?!
  • .. кўкида. Шунда ёришмасакан, тезда қўйиб юборар экан...
  • Узат, узат ноинсофларга! Ўлик устидан пул ейишади-я! Адангнинг совуқ жасади мустар бўлиб қолмасин...”

Бироздан сўнг маййит келтирилди. Сўнгги манзилга кузатилди.

*****

Танишим тўртинчи фарзандига ҳомиладор бўлди. Ўзига яхши гинеколог топди. Назоратда бўлди. Барча айтганларини қилди. Ой куни яқинлаша бошлаганида қаттиқ таъйинлади:

  • Уччала қизимни минг машаққат билан дунёга келтирганман. Шу боламни қўлга олсам, Иншааллоҳ, бошқа ҳомиладор бўлмасам ҳам керак. Аллоҳ ўғил берадиганга ўхшаб турибди. Жон доктор, табиий туғруққа соғлигим тўғри келмайди, таним заиф, бунинг устига ёшим катта. Илтимос, вазиятга қараб, жарроҳлик амалиёти ўтказинг. Олдинги туғруқларда ҳам хушимдан кетиб қолардим. Бунисида хушимдан кетсам, табиий туғруққа дош беролмайман...
  • Ваҳимачи бўлманг! Яхши ният қилинг, амалиётни нима қиласиз? Мен мана неча йиллардан бери шу борада илмий иш олиб боряпман. Сизни ўзим, ўз қўлларим билан табиий туғдириб оламан. Бунинг учун менда зарур илм, керакли асбоблар етарли. Ҳали раҳмат дейсиз. Сиз биринчи ҳам, охиргиси ҳам эмассиз...”

Кутилган кун келди. Танишимнинг тажрибаси алдамади: туғруқ жараёни қийинчилик билан бошланди, онадан сув кета бошлади. Бола чиқай демасди. Она айтганидек ўзидан кетди. Кучанишга ҳоли қолмади. Ўз билимига ишонган доктор онанинг илтимосини эслади: мени жарроҳлик амалиёти билан туғдиринг... Амалиётга кеч бўлганди. Боланинг оёғи кўринди. Уни махсус тортгич асбобида чиқариб олишди. Болажон кўкариб, жонсиз ҳолатда дунёга келди. Онасининг хушсиз танасига умид билан қўйилди, нафас олармикин дея бор имконият ишга солинди, бироқ фойдаси бўлмади. Ўзига ишонган гинеколог довдираб қолди, хушсиз она, жонсиз болага қараб, беморининг ёлборганларини эслади: “Ўзим табиий туғолмайман. Жарроҳлик ўтказинг...”. Тўғри бу тақдир. Жон бергувчи ҳам, олгувчи ҳам Аллоҳ. Аммо ўзига бу қадар қаттиқ ишониш, тажрибага суяниб, воқеликдан кўз юмиш виждон азобида ёндиради.

Ўз ишига пухта бўлмаган икки инсондан қўрқилади: бири олим, бири шифокор. Олимнинг нотўғри фатвоси охиратни куйдирса, шифокорнинг нотўғри муолажаси инсон хаётини сўндиради.

Ўз касбига масъулият билан қарамаган, умид билан келган беморга мадор бўлиш ўрнига, уни ўз орзу-хавасларининг амалга ошишида бир восита қилиб оладиган шифокорнинг оппоқ кийимида доғлар пайдо бўлади. Бу доғларнинг ҳар бири эса шармандаликдир. Шармандаликнинг эса Ҳисоб кунида жавоби бор!

Нилуфар САИДАКБАРОВА,

Хадичаи Кубро аёл-қизлар ўрта

махсус ислом билим юрти ўқитувчиси

Туроператор ва зиёратчилар Саудия Арабистони ҳукуматидан кичик Ҳажни амалга ошириш учун белгиланган солиқни бекор қилишини сўраб, мурожаат қилишмоқда. Ҳозирда йиғим миқдори тахминан 533 АҚШ долларига тенг. Бундан ташқари, мазкур солиқ бир марталикми ёки кейинги зиёратда ҳам яна тўланадими, аниқ эмас.
"Бу солиқ – Умра бўйича операторлар учун катта зарба", - дейди Ҳиндистоннинг Керала шаҳридаги туристик компания вакили. Маълумотларга кўра, ҳар йили Саудия Арабистонига 7 миллион зиёратчи ташриф буюради.

Манба:Muxlis.uz/Islam-today

 

Вторник, 03 Январь 2017 00:00

Дубай биринчи ўринда

Бутун жаҳон иқтисодиёти форумида энг кўп ташриф буюрувчи мамлакатлар орасида Дубай биринчи ўринни қўлга киритгани эълон қилинди. Жорий йилда Дубайга жами 15 миллион 270 минг хорижликлар ташриф буюрди. Ушбу кўрсаткич билан амирлик бир қатор Токио, Гонконг ҳамда Нью-Йорк каби йирик давлатларни ортда қолдирди. Ушбу давлатларга 12 млндан ортиқ зиёратчилар ташриф буюрган.

Амирликда бунёд этилаётган ҳашаматли бино, лойиҳалар келажакда ташриф буюрувчилар сони янада ортишига хизмат қилиши кутилмоқда.  

 Даврон НУРМУҲАММАД

тайёрлади

Страница 6 из 162
Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…