muslim.uz

muslim.uz

Вторник, 14 Июнь 2016 00:00

Макка даврида закот

Эзгу ниятли кишилар ҳар доим ҳам саховатпеша кишиларни камбағал қатламга ёрдам қўлини чўзишига чақириб келган.

Бу ишга турли динлар томонидан ҳам доимо долзарб масала сифатида қараб келинган. Бу ерда биз Ислом динини ўзининг илк Макка даврида мазкур масалага қанчалик аҳамият бергани ва мискинларни ҳам Аллоҳ таолонинг инсонлар учун яратган ноз- неъматларидан баҳраманд қилиш масаласини қай йўсинда ечишга ҳаракат қилганини баён қиламиз.

 

Агар биз маккий сураларни ўқийдиган бўлсак, баъзи ўринларда мискинни таомлантириш имоннинг заруратларидан ҳисобланганини кўрамиз. Мисол учун Муддасир сурасида Аллоҳ таоло охиратдаги бир ҳолатни тасвирлайди, унда “Ўнг томон эгалари” жаннат боғларида роҳатда ўтириб дўзах азобига ташланган гуноҳкорларни бу қадар аламли азобга солган нарса ҳақида савол қилишади. Жавобдан маълум бўлишича бунинг сабабларидан бири мискин ҳақига бепарволик экан. Аллоҳ таоло айтади: “Фақат ўнг томон эгаларигина, жaннатларда бир-бирлари билан савол-жавоб қилурлар, жиноятчи (кофир)лар ҳақида, (Улар дўзах аҳлига): «Сизларни Сақарга нима киритди?» (деганларида), улар айтурлар: «Бизлар (дунёда яшаганимизда) намозхонлардан эмас эдик, мискинга (бизга берган Аллоҳнинг бойлигидан) таом берувчи ҳам бўлмадик. Бизлар (беҳуда сўзларга) шўнғийдиганлар билан бирга шўнғир эдик. Жазо кунини (қиёматни) ёлғонга чиқарар эдик. (Муддассир, 38-46- оятлар).

 

Қалам сурасида Аллоҳ таоло мискинларни ҳосилдан маҳрум қилиш ниятида меваларни тунда йиғиб олишга келишиб олган боғ эгалари бошига тушган мусибатни тасвирлаб бундай дейди: “Дарҳақиқат, Биз уларни (Макка аҳлини) боғ эгаларини синаганимиздек имтиҳон қилдик. Ўшанда улар, албатта, уни (боғ ҳосилини) эрта тонгда узиб оламиз деб қасам ичган эдилар. Лекин истисно қилмаган эдилар (Худо хоҳласа, демаган эдилар). Бас, (тунда) улар уйқуда бўлган чоғларида, у (боғ) узра Парвардигорингиз томонидан бўлмиш айланувчи (офат - олов) айланди. Бас, (ҳосил) йиғилгандек бўлиб қолди (боғ куйиб кул бўлди). Эрта тонгда туришиб, бир-бирини чақиришди: «Агар (ҳосилни) узмоқчи бўлсангиз, зироатгоҳингизга бора қолингиз!» - (деб). Сўнгра шивирлашиб жўнадилар. «Бугун (боғда ҳосил тераётган вақтда) устиларингизга бирор мискин кириб қолмасин-да», - дер эдилар. Улар (ўзларича мазкур) ғаразга қодир бўлган ҳолларида тонг-саҳарлаб бордилар. Бас, қачонки, уни (кулга айланган боғни) кўришгач, (аввал): «Шубҳасиз, бизлар (йўлдан) адашиб қолдик (яъни бошқа боққа келиб қолдик)», - дедилар. (Сўнгра:) «Йўқ, бизлар (боғимиздан) маҳрум бўлибмиз» (дедилар). (Шунда) уларнинг ўртаҳолроғи: «Мен сизларга (Аллоҳга) тасбеҳ айтмайсизми (ҳосил шукронасига камбағаллар улушини бермайсизми) демаганмидим?», - деди. Улар (кеч бўлса-да): «Раббимизга тасбеҳ айтамиз. Ҳақиқатан, бизлар (ўзимизга) зулм қилувчи бўлдик», - дедилар. Сўнгра улар бир-бирларига қараб, маломат қила бошладилар. (Улар) дедилар: «Ҳолимизга вой! Дарҳақиқат, бизлар ҳаддан ошувчи эканмиз. Шоядки, Раббимиз бизларга у (боғ)дан ҳам яхшироғини алмаштириб берса. Бизлар, албатта, Раббимиз сари интилувчидирмиз». Азоб -- мана шундай! Агар билсалар, албатта, охират азоби янада каттароқдир”. Қалам (19-33).

 

Бундан ташқари Қуръони карим Макка даврида мусулмоннинг зиммасига ўзидан бошқаларни ҳам мискинларни таомлантиришга тарғиб қилишлик вазифасини юклади. Ва бу ишни тарк қилмоқликни Аллоҳнинг ғазаби ва азобига сабаб бўлувчи амаллар қаторига қўшди. Алҳаққо сурасида Аллоҳ таоло бундай дейди: “Энди, китоби чап томонидан берилган кимса эса дер: «Эҳ, қанийди, менга китобим берилмаса ва ҳисоб-китобим қандай бўлишини билмасам! Эҳ, қанийди, ўша (биринчи ўлимим ҳамма ишни) якунловчи бўлса! Менга мол-мулким ҳам асқотмади. Салтанатим ҳам ҳалок бўлиб мендан кетди». «(Эй, жаҳаннам қўриқчилари!) Уни ушлаб кишанлангиз! Сўнгра уни оловда куйдирингиз! Сўнгра узунлиги етмиш газ бўлган занжирга солингиз!» Чунки, у (дунёдалик пайтида) Улуғ Аллоҳга имон келтирмас эди. Мискинга таом беришга (ўзини ва ўзгаларни) тарғиб қилмас эди”. (Ал-Ҳаққо, 25-34-оятлар). Бутун ҳалойиқ олдидаги бу қадар шармандалик ва расволикнинг боиси “ Чунки у Улуғ Аллоҳга иймон келтирмас эди. Мискинни таомлантиришга тарғиб қилмас эди”. Моъун сурасида етимга қаҳр қилиш ва мискинга бепарво бўлишлик охират кунига ишонмасликни келтириб чиқарувчи омиллардан қилиб саналди. Аллоҳ таоло айтади: “Динни (охират жазосини) инкор этадиган кимсани кўрганмисиз?! Бас, у етимни жеркийдиган ва мискин (бечора)га таом беришга тарғиб қилмайдиган (кофир) кимсадир”. (Моъун, 1-3-оятлар). Сўнг Аллоҳ таоло охират кунига ишонмайдиганларнинг бошқа сифатларини келтириб деди: “Бас, шундай намозхонлар ҳолига войки, улар намозларини «унутиб» қўядилар, риёкорлик қиладилар ва рўзғор буюмларини (кишилар омонатга сўрашганда) ман этадилар”. (Ўша сура 4-7-оятлар). Аллома ибн Касир таъбири билан айтганда Раббилари ибодатларини ҳам чиройли адо этмадилар ва бандаларига ҳам яхшилик қилмадилар. Улар ўз буюмларини бутунлай бериш у ёқда турсин, шунчаки фойдаланиб бўлиб қайтариб беришдан ҳам қизғондилар. Бундайлар закот ва бошқа қурбатларни адо этмасликлари аниқдир. Шунинг учун бу кабиларнинг намозлари на ўзларига наф келтирди ва на уларни қиёматга ишонувчилар сафига олиб кирди. (Ибн касир тафсири 4-жуз).

 

Маккий сураларда таъкидланган яна бошқа бир жиҳатга аҳамият қаратайлик. Зориёт сурасида Аллоҳнинг ҳузурида жаннатга эришган тақводорларнинг ёрқин сифатларидан бири “Уларнинг мол-мулкларида тиланчи ва маҳрум (муҳтож) кишилар учун (ажратилган) ҳақ (улуш) бўлар эди”. (19-20-оятлар). Агар биз диққат билан назар соладиган бўлсак бу ердаги тақводорлар ўз молларидан муҳтожга марҳамат кўрсатмаяпти ёки унга ҳадя бермаяпти, аксинча, улар ўз молларида мискинларнинг ҳаққи бор деб эътиқод қиляпти. Бунинг маъноси олувчи учун хорлик ҳам берувчи учун миннат қилишлик ҳам йўқ, демакдир. Маъориж сурасида юқоридаги сифатга “маълум” сўзи қўшиб келтирилади. Аллоҳ таоло деди: “Дарҳақиқат, инсон бетоқат қилиб яратилгандир. Қачонки, унга ёмонлик (камбағаллик ёки мусибат) етса, у ўта бардошсизлик қилувчидир. Қачонки, унга яхшилик (бойлик, саломатлик) етса, у ўта ман этувчи (бахил)дир. Фақат намозхонлар бундан мустасно бўлган ҳолларида намозларида мунтазам (давоматли), (топган) мол-мулкларидан (ажратилган) маълум ҳақ борки, у тиланчи ва маҳрум кишилар учундир”. (Маъориж 19-25-оятлар). Демак, бу ерда тақводор бойларнинг молларидаги муҳтожларнинг ҳаққи закотдаги каби маълум улушдан иборат экан. Суранинг маккий ва закотнинг Мадинада фарз қилинганлигини ҳисобга оладиган бўлсак, ушбу маълум бўлак закот эмас, балки муҳтожларга бериш учун мол эгалари ўзларига фарз қилиб олган бир бўлакдир. Закот билан ушбу маълум ҳақ ўртасидаги фарқ шундан иборатки, буни мол эгалари ўзлари тайин қилишган, закот миқдорини эса Аллоҳ таоло белгилаб берган.

 

Исро сурасида Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Қариндошга, мискин ва йўловчига (хайр-эҳсон қилиш билан) ҳақларини адо этинг ва исрофгарчиликка мутлақо йўл қўйманг!” (Исро 26). Булардан маълум бўладики, Қуръони карим илк Макка давридан бошлаб мусулмоннинг қалбига унинг молида ўз яқинлари ва бошқа муҳтожларнинг мажбурий ҳақи борлигини жо қилган. Бу ҳақ ихтиёрий тарзда бериладиган садақадан фарқли бўлиб, адо қилиниши вожиб ҳисобланган.

 

Макка сураларида  таъкидланган яна бир ҳақ экин-текинларни ўрилганда бериладиган улушдир. Анъом сурасида Аллоҳ таоло айтади: “У (Аллоҳ) шундай зотки, (сўритокларга) кўтариб қўйиладиган ва кўтариб қўйилмайдиган (узумзор) боғларни, таъми турлича (бўлган) хурмо ва мевали дарахтларни, (ранг ва таъмда) ўхшаш ва ўхшамас зайтун ва анорларни пайдо қилди. Мева ҳосил қилганда, мевасидан тановул қилингиз! Ҳосил йиғиш кунида (муҳтожларга) ҳаққини берингиз ва исроф қилмангиз! Албатта, У исроф қилувчиларни севмайди” (Анъом, 141-оят). Бу ерда Аллоҳ таоло ердан чиққан ҳосилларда йиғиштирилган кунда бериладиган лозимий ҳақ борлигини айтиб ўтган, бу ҳақ ушр (1/10 ёки 1/20) эмас, балки экин эгасининг ихтиёрига ҳавола қилинган қисмдир. Пайғамбаримиз бу ҳақнинг миқдорини кейинчалик Мадинда баён қилганлар.

 

Яна бир қатор маккий сураларда камбағалликни ҳал қилиш йўли сифатида закот бериш ҳам зикр қилиб ўтилган. Намл сурасида бундай дейилади: “(Бу оятлар) шундай мўминларга ҳидоят ва хушхабардирки, улар намозни баркамол адо этадилар, закотни берадилар ва охиратга (кўрмасдан ғойибона) аниқ ишонадилар” (Намл, 2-3-оятлар). Луқмон сурасида ҳам айни шунга ўхшаш оят келади: “Улар намозни баркамол адо этадилар, закотни (ўз жойига) берадилар ва охиратга аниқ ишонадилар”. (Луқмон, 4-оят). Закот зикр қилиб ўтилган яна бошқа маккий  оятлар ҳам бор, лекин бу закот ҳижратнинг иккинчи йилида Мадинада фарз қилинган закот эмаслигини уламоларимиз таъкидлаб ўтишган. Макка даридаги закот нисоблари, миқдорлари йўқ бўлиб, мол эгаларининг ихтиёрларига ташлаб қўйилган ҳақ эди.

 

Хулоса сифатида шуни айтиш мумкинки, Ислом дини ўзининг илк Макка даврида мусулмонларни ўз мол мулкларида бошқаларнинг ҳаққи борлигига ва уни адо этиш исломий бурч эканлигига чақирган экан. Ушбу чақириқ гоҳо мискинни таомлантириш ва гоҳо мискинни таомлантиришга тарғиб қилиш ёки йўловчилар, мискинлар, етимлар ва бошқаларга ҳаққини бериш ва ҳаттоки закот бериш каби тавсия ва кўрсатмалар билан келган экан. Бу орқали жамиятда бойлар билан камбағаллар ўртасида ака-укачилик, меҳр-оқибат, бир-бирини қўллаш каби фазилатларни кенг ёйиш мақсад қилинган. Кейинчалик, мусулмонлар Мадинага кўчиб келиб жамият сифатида шаклланганларидан сўнг Аллоҳ таоло вақти, нисоби, сарфланадиган жойи ва йиғиштирадиган махсус кишилари бўлган закот, фитр садақа ва бошқа бир қатор молиявий ибодатларни фарз қилди.

 

Саййид Жамол

 

Пятница, 19 Июнь 2015 05:00

Рўзага оид масалалар - 2

– Бу йил рўза тутаяпман. Аммо биринчи ўринда озиш учун рўза тутаман, дегандим. Яқинда дугонам бунақа ният билан тутилган рўза қабул бўлмайди, деди. Шу ростми?

 

Моҳидил, Наманган вилояти

 

– Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Набий саллоллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Рамазон рўзасини имон келтириб, савоб умидида тутса, аввал қилган гуноҳи кечирилади», дедилар.

 

Ҳадиснинг маъноси: «Аллоҳнинг ваъда қилган савобига ишониб, риё ва бошқа мақсадда эмас, балки Аллоҳнинг мукофотидан умид қилиб тутсагина гуноҳи кечирилади», дейилади. («Фатҳул борий» китобидан).

 

Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам рўза ҳақида шундай дедилар: «Одам боласининг барча амалига (савоб) кўпайтириб берилади. Бир яхши амалга ўн баробардан етти юз баробаргача савоб бор. Аллоҳ азза ва жалла: «Фақат рўза ундай эмас. Унинг мукофотини Ўзим бераман. Ахир бандам шаҳватини, таомини Мен учун тарк қиляпти», деб айтади. Рўзадор учун икки хурсандчилик бор: бири ифтор вақтида, иккинчи хурсандчилик эса Роббисининг ҳузурига борганда. Шу сабабли сиз энг аввало рўзанинг савобидан умид қилиб рўза тутинг.

 

Баъзан киши рўзалигини унутиб, билмай овқат еб қўйиши ёки сув ичиб қўйиши мумкин. Бунда рўза бузиладими?

 

Муслима, Бухоро вилояти

 

– Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: «Агар қай бирингиз унутиб еб-ичиб қўйса, рўзасини камолига етказаверсин. Уни Аллоҳ едириб-ичирибди». Яъни, ким рўзалигини унутиб, ул-бул нарса еб ёки ичиб қўйса, кўнгли хижил бўлмасин ва рўзасини тутишда давом этсин. Демак, уни Аллоҳ таоло меҳмон қилибди.

 

 

 

– Баъзан саҳарликка ухлаб қоламан, аммо кечқурун эртага рўза тутаман, деб ният қилиб ётаман. Саҳарликка ухлаб қолганимда ҳам рўза ҳисобланаманми?

 

Мадина, Тошкент

 

– Рамазон ойида ниятни кечаси қилишни эсидан чиқариб қўйган бўлса, кундузи завол (қуёшнинг оғиши, куннинг иккинчи ярми)гача ният қилса бўлаверади (Ҳидоя).

 

Ният рўзанинг фарзларидан бири бўлиб, унинг аввали вақти саҳарликк ва охирги вақти заволгача ҳисобланади. Саҳарликдан олдин, ҳатто баъзи қавлларда (Фатҳ ул-Қадийр) ифторликдан кейин ҳам эртанги куннинг рўзаси учун ният қилса бўлаверади. Лекин завол вақтидан кейин ният қилиб бўлмайди (Мухтасар ал-Виқоя).

 

– Рамазон ойида бирон кишининг тоби қочиб қолса, унга укол қилиш мумкинми? Баъзилар укол рўзани очмас эмиш, дейдилар. Илтимос шу тўғрисида маълумот берсангиз.

 

Акмал, Тошкент

 

– Аллоҳ таоло бандаларини фойдасини кўзлаб, ҳар бир ибодатга енгиллик бериб қўйган. Жумладан, рўза тутувчига ҳам агар у сафарда ёки касал бўлса, бошқа кунлари рўза тутиб бериши айтилган. Рўза тутувчи киши соғлиғига жиддий хавф бўлмаса, укол вақтини ифторликдан кейин ёки саҳарликдан олдин қилдириб олган маъқул. Лекин рўза тутганда соғлиғи ёмонлашгани туфайли укол олмаса, ҳаёти хавф остида бўлса, укол олиб, рўзасини қазосини Рамазон тугагандан кейин тутиб беради. Энг мақбул бўлган йўл шудир.

 

 

 

Фатво ҳайъати

 

Среда, 08 Июнь 2016 05:00

Закотга доир масалалар

كتاب الزكوة

الزكاة واجبة على الحرّ العاقل البالغ المسلم إذا ملك نصاباً ملكاً تاماً وحال عليه الحول

 “Закот озод, ақлли, балоғатга етган мусулмонга, нисобга тўла эга бўлса ва нисобга эга бўлганига бир йил тўлса, вожиб бўлади. Закотнинг вожиб бўлиши Аллоҳ таолонинг:

 وآتوا الزكاة

 Закотни беринглар", ояти каримасига ва Расулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам):

 أدوا زكاة أموالكم

  Молларингизнинг закотини адо этинглар, деганларига биноандир. Бутун Ислом уламолари закотнинг вожиблигига иттифоқ қилишган.

 Бу ўринда вожибдан мурод фарз”дир. Чунки уннинг фарзлигига ҳеч қандай шубҳа йўкдир.

 Закот вожиб бўлиши учун нисоб миқдоридаги мулк бўлиши лозим. Чунки, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) закот вожиб бўлишининг сабабини нисоб билан белгилаганлар. (Закот вожиб бўлиши учун нисобга) бир йил тўлиши лозим, чунки мол ўсадиган муддат бўлиши керак. Шариат уни бир йил билан белгилаган. Чунки Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Молда, унга бир йил ўтмагунча закот йўқ”, деганлар. Зеро, йил, ҳар фаслларни ўз ичига олгани учун, унга молни ўстириш имконни беради. Ва кўпинча фаслларда нархлар ўзгаради, шу боисдан ҳукм кўпига боғланган. Сўнг, закотни дарҳол (бериш) вожиб дейилган, чунки мутлақ (бирор нарсага боғланмаган) буйруқ тақозоси ана шундай. Баъзи ривоятда дарҳол бериш вожиб эмас, чунки бутун умр адо қилиш вақтидир, дейилган. Шунинг учун бепарволик натижасида нисоб нобуд бўлиши сабабли зомин бўлмайди (закот бермайди).

 وليس على الصبي والمجنون زكاة

 “Балоғатга етмаганларга ва мажнунларга закот вожиб бўлмайди”.

 ومن كان عليه دين يحيط بماله فلا زكاة عليه

 "Кимнинг зиммасида молини қамраган (нисоб миқдоридаги молига тенг ё ошиқ) қарзи бўлса, унга закот вожиб бўлмайди".

 وإن كان ماله أكثر من دينه زكى الفاضل إذا بلغ نصاباً

 Агар моли қарзидан ошиқ бўлса ошгани агар нисобга етса, шундан закот беради.

Молини қамраган қарздан мурод бандалар томонидан талаб қилувчиси бўлган қарзлардир. Назр ва каффорат қарзлари бунга кирмайди.

ومن له على آخر دين فجحده سنين ثم قامت له به بينة لم يزكه لما مضى

"Кимнинг биров зиммасида қарзи бўлиб, қарздор йиллар мобайнида қарзини инкор қилган бўлса, сўнг қарзга ҳужжат топилса, ўтган йиллари учун закот бермайди".

 Ҳазрати Али (розийаллоҳу анҳу): "Беркитилган ва топилишига умид бўлмаган молда закот йўқдир", деганлар. Чунки, закот вожиб бўлишининг сабаби ўсувчи молдир. Яъни, молнинг эгаси унинг тасарруфига қодир бўлсагина молда ўсиш бўлади.

 Йўқолган  мол, тортиб олинган мол, денгизга тушиб кетган мол, чўлга кўмилган мол, агар жойи эсдан чиқарилган бўлса, беркитилган ва топилишига умид бўлмаган мол кабидир.

 Уйда кўмиб қўйилган мол, уни топиш осонлигидан нисоб бўлади (йўқолган ҳисобланмайди).

 

Муҳаммад ШАРИФ ЖУМАН 

тайёрлади. 

 

Ўтган йил Рамазонда...

 

“Ҳамма нарса синов келганда билинади – дўстлик ҳам, муҳаббат ҳам. То синовгача ҳамма ўз муҳаббати, дўстлиги ҳақида лоф ураверади...”

 Менга бу сўзларни айтган одам қанчалар ҳақ экан. Бугун, рамазон ярмидан ўтган, вақт асрдан ўтиб шомга яқинлашаётган бўлса-да ёз жазирамаси озгина ҳам пасаймаган, сувнинг жилдираган (қанчалар ёқимли!) овозини эшитмаслик учун қулоқларимни кафтларим билан маҳкам ёпиб, дақиқа санаётган кунимда юқоридаги жумлалар моҳиятини англаб етяпман.

 

Кўзим тўла ёш, юрагим эзилгандан эзилиб боряпти, қўлимни кўтаришга мажолим йўқ, худди хаста одамдекман. Томоғим қақраб кетяпти, нимага қарамай сув бўлиб кўринади. Қачон шом бўларкин?..

 

Астағфируллоҳ, нималарни ўйлаяпман? Бу – миннатми? Бунақа рўзадан кун бўйи оч қолиш ва ташналикдан бошқа нима орттираман? “Бандаларимнинг одамлар кўзи тушгулик барча ишлари (намоз ўқиш, хайр-эҳсон қилиш, закот беришлари) ўзлари учун, тутадиган рўзалари эса Мен учун (Худо учун бўлмаганида эди, яширинча еб-ичиб олиш мумкин бўларди, чунки ҳеч ким кўрмайди), бинобарин, унинг мукофотини Ўзим бераман”. Шу ҳолимда, нафсим мен билан аёвсиз олишиб, муздай сувдан қониб-қониб ичишга ундаётган, ўзим ҳам шунга мойил бўлиб турганим бир пайтда бу қудсий ҳадисни ёдимга солган Улуғ Зотга ҳамду санолар бўлсин!..

 

Шомдан сўнг...

 Ҳақиқатан ҳам ҳамма нарсанинг қадри синов келганда билинаркан. Аллоҳга муҳаббатдан, Расулуллоҳ (с.а.в.)га бўлган севгидан гапириш осон экан. Бир дўстимнинг таъбири билан айтганда, “олдин ҳам рўза тутяпмиз деб юрган эканмиз, ҳақиқий рамазон энди бўляпти” (Араб тилини яхши биладиган дўстим рамазон сўзи маъносига ҳам ишора қилди, шекилли. Чунки рамазон арабча “ар-рамад” деган сўздан олинган бўлиб, қуёш ҳароратининг жуда ошиб кетишини, “ар-рамдо” эса қуёш оламни тандирдек ловуллатиб қиздиришини билдиради. Имом Замахшарий айтганларидек: “Ҳар бир ойни номлаш вақтида шу ойдаги бирор белги ёки ўзига хос хусусиятга аҳамият қилишган. Рамазон ойи йилнинг энг иссиқ кунларига тўғри келгани учун уни жуда иссиқ, жазирама маъносида “рамазон” деб аташган”.)

 

Кўп нарсалар ҳикматини шу рамазонда тушуниб етаётгандекман. Масалан, шу пайтгача: “Рўзадор учун икки қувонч бор: бири – оғиз очганида, иккинчиси – рўза тутиб, ёруғ юз билан Аллоҳга йўлиққанида”, деган ҳадисни кўп бора ўқиганман. Ифторлик қувончини ҳам кўп бор ҳис қилганман, аммо... бу рамазондагичалик эмас. Ҳар гал оғиз очганимда қониб сув ичарканман, унинг томирларимга, вужудимга қувват бўлиб ёйилаётганини сезиб  тураман ва бошқа рамазондагилардан фарқли равишда дил-дилимдан айтаман Расулуллоҳ (с.а.в.)дан мерос муборак жумлаларни: “Гуноҳ кетди, томирлар ҳўлланди ва, иншааллоҳ, ажр собит бўлди”.

 

“Ким рамазон кечаларини савобига ишониб ва унга эришиш нияти ила намоз ўқиб жонлантирса, аввалги гуноҳлари кечирилади”. Бу ҳадис ҳикматини ҳам шу рамазонда англаётгандекман. Таровеҳни қўйинг, хуфтонни саҳарликдан сал олдин ўқиб олиш маъқул кўриниб, шомдан кейиноқ уйқуга кетишни мўлжаллаётган; аммо дунёдаги очлик, ташналикдан азоб чекаётган қанчалаб инсонлар, жазирамада рўза тутаётган ота-онам, жигарларим, яқинларим ҳолини ўйлаб, улар ҳаққига дуо қилиш, гуноҳларимизга мағфират сўраш, илоҳий раҳматга эришиш умиди ҳорғин вужудимга куч бериб, жойнамоз устида турган онларимда тушунаётгандекман.

 

Ҳар куни оғиз очарга муздай чой, шарбатлар тайёрлаб қўядиган синглимга миннатдор боқарканман: “Рўзадорга ифтор уюштириб берган одам рўзадорнинг савобидан кам бўлмаган савобни олади”, деган ҳадис ёдимга тушиб, ичим ёришади.

 

 Бандамиз, ожизмиз, бунинг устига ишхонада ҳар хил муомала-муносабат... Жаҳлим чиққанида ташналикдан оғзим қуриб, жумлаларни келиштира олмаслигимдан хижолат чекиб эмас, урушмоқчи бўлаётганим ҳамкасбим ҳам худди мендек рўзадор эканини, қийналаётганини ўйлаб, ғазабим шафқатга айланади. Муборак жумлалар хаёлимдан ўтади: “Рўзадор ҳолингизда ёмон сўзларни гапирманг ва жаҳл отига минманг”. Қувонаман – яна бир ҳикмат...

 

Бу йилги Рамазон олдидан...

 

 “Бас, албатта, ҳар бир қийинчилик билан бирга енгиллик бордир. Албатта, ҳар бир қийинчилик билан бирга енгиллик бордир” (Шарҳ, 5-6).

 Аллоҳнинг ваъдаси – ҳақ! Шу кунгача бирор мушкуллик билмадимки у билан бирга ёруғлигини ҳам кўрмаган бўлсам. Ўтган йилги рамазон ҳақиқий синов бўлди, лекин ўша синовнинг ёруғликлари, енгилликларини ҳар кун, ҳар лаҳзада ҳис қилиб яшадим. Ўша қувончларни яна ҳис қилиш умидида бу йилги синов остонасидаман – вужуд, қалб тайёргарлиги ва яна... қўрқув билан.

 Илоҳи, Ўзинг бизни синовларга қодир қилгайсан. Улуғ фазлу марҳаматинг билан ифторликдаги севинчларни бутун борича ҳис этиш бахтини насиб қилдинг. Насиб этажагинг иккинчи қувонч, улуғ шодлик, мўмин дилнинг энг ширин орзуси – Улуғ Кунда Дийдорингга етишиш саодатидан умидвормиз. Бизга бу рамазонни ҳам муборак ва хайрли қил, Раббим!

 

Зумрад ФОЗИЛЖОН қизи

 

 

 

Пятница, 19 Июнь 2015 05:00

Рўзага доир масалалар

1.     Оғзи тўла қусса, каффоратсиз рўза қазосининг ўзини тутиб беради. Борди-ю, қусқи уни қайтаришга кучи етмайдиган даражада куч билан келса, рўза очилмайди (“Мухтасар”) 

 

2.     Ҳуқна (клизма) қилдириш, бурун билан дорини димоққа тортиб ютиш, қулоққа ёғ томизиш кабилар билан рўза очилади ва каффоратсиз қазо вожиб бўлади. Агар рўзадорнинг қулоғига сув кириб кетса, рўзаси очилмайди  (“Фатовойи Оламгирия”).

 

3.     Ҳозирги оқ сақич (жевачкалар) таркибида турли хил модда ва ширинликлар мавжуд. Шунинг учун ҳозирги сақичларни (жевачкаларни) чайнаб, тупигини ютса, рўзаси очилади.

 

4.     Узрсиз таом тузини тотиб кўриш, бозордан мева сотиб олаётганда танлаш учун тотиб кўриш макруҳ ишлардандир. Узрли бўлса макруҳ эмас. Масалан: эрининг хулқи ёмонлигидан таомнинг тузини тотиб кўришга мажбур бўлса, хўжайининг уришишидан қўрқиб, бозор меваларини тотиб кўриб харид қилса, макруҳ эмас. Шунингдек, ёш болага овқатни чайнаб берадиган одам йўқлигидан рўзадор бўла туриб, ўзи чайнаб бериши узр ҳисоблангани учун макруҳ саналмайди (“Фатовойи Оламгирия”).

 

5.     Рўзадор одамнинг кундуз куни (узрсиз) чўмилиши, бошидан сув қуйиши, сувга тушиб ўтириши, хўл кийимга ўралиб олиши айрим уламолар наздида макруҳ саналган. Абу Юсуф эса, бу каби ишлар макруҳ эмас, деб фатво берган (“Фатовойи Оламгирия”).

 

Ўзбекистон мусулмонлари

 

                                                                      идораси фатво ҳайъати

 

Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…