Қуръони карим

Қуръони Каримнинг нафсий эъжози ёки Қуръоннинг қалбларга таъсири

Албатта, Қуръоннинг қалбларга таъсир этиши юксак даражага етган бўлиб, ундан олдин ҳам, кейин ҳам бошқа бирорта сўз ва гапда бундай таъсир бўлмаган. Зеро, Қуръон – уни тингловчилар қалбига ва қулоғига қўрқув, ажиб туйғу солади. Тингловчиларни Қуръоннинг ҳайбати қамраб олиб, дилларини унинг улуғлиги ўраб олади. Қуръоннинг таъсири уни инкор қилувчиларга қанчалик юксак кўринишда бўлгани ҳеч кимга сир эмас. Қуръон уларни залолатда юрганлари учун айблади, устларидан кулди ва уларга қарши рад этиб бўлмас далилларни келтирди. Натижада Қуръонни эшитиш уларга оғир келди, эшитмасликка уриниб, ундан юз ўгириб кетдилар. Бу ҳақида Аллоҳ таоло қуйидагича хабар берган: 

 وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَـذَا الْقُرْآنِ لِيَذَّكَّرُواْ وَمَا يَزِيدُهُمْ إِلاَّ نُفُوراً

“Батаҳқиқ, Биз бу Қуръонда эслашлари учун баён қилдик. Лекин бу уларга нафратдан ўзгани зиёда қилмас” (Исро сураси, 41-оят).

Яна бир оятда бундай деган: 

وَإِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْاْ عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُوراً

“Қачон сен Қуръонда Роббингнинг ёлғиз ўзини зикр қилсанг, улар ортларига ўгирилиб қочурлар” (Исро сураси, 46-оят).

Мушрикларнинг баъзи етакчилари Қуръон қалбларини эгаллаб олганини, қалбларининг тўрида қўрқув ва ҳаяжон уйғотганини ҳис этишган. Улар одамлардан беркиниб, кечқурунлари яширинча Қуръон тиловатига қулоқ солар эдилар. Эртаю кеч бир-икки оят ва бир-икки суранинг таъсиридан қалблари иймон ҳаловатига тўлиб бораётган издошларида Қуръоннинг таъсирини яққол кўрар эдилар. Мазкур суралар ва оятларни Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ва саҳобаи киромлар ўқир эдилар. Бутларга боғланиб қолган кўнгиллар Қуръон оятларига бош эгар ва бутлардан бутунлай воз кечар эди. Шу тариқа улар илмий-амалий ва ахлоқий тарзда Қуръон ҳидояти билан безаниб бордилар. Буни кўрган мушрикларнинг етакчилари Қуръон уларнинг раҳбарлигига ва нуфузига қаттиқ зарба беришини англаб етиб, ўз издошларига Қуръонни эшитмасликни тавсия қилардилар. Аллоҳ таоло бу ҳақида шундай марҳамат қилган: 

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ

“Куфр келтирганлар: “Бу Қуръонга қулоқ солманглар, унга халақит беринг, шоядки ғолиб бўлсангиз”, дедилар” (Фуссилат сураси, 26-оят).

Ҳурматли ўқувчи! Сиз Қуръони Карим мушрикларнинг етакчиларидан бўлган Утба ибн Робийъа ва Валид ибн Муғийрага қаттиқ таъсир қилганини ҳамда Валид одамларни Қуръондан буриш учун қандай ҳийла ишлатганини яхши эслайсиз. Аллоҳ таоло унинг гапини ҳикоя қилиб келтиради: 

فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ

“Бас, бу асар қолган сеҳрдан ўзга ҳеч нарса эмас. 

إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ

Бу башар сўзидан ўзга ҳеч нарса эмас”, деди” (Муддассир сураси, 24-25-оятлар).

Натижа барибир мушриклар кутганидек бўлмади. Аксинча, улар қўрққан нарса содир бўлди. Умар ибн Хаттоб қиличини ялонғочлаб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни ўлдириш мақсадида бораётган эди. Синглиси Фотима бинт Хаттобнинг уйида Аллоҳ таолонинг:

طه

“Тоҳо” 

مَا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى

“Сенга Қуръонни бадбахт бўлишинг учун нозил қилганимиз йўқ” 

إِلَّا تَذْكِرَةً لِّمَن يَخْشَى

“Магар қўрққан кимсаларга эслатма бўлиши учун” 

تَنزِيلاً مِّمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَالسَّمَاوَاتِ الْعُلَى

“У ерни ва юксак осмонларни яратган зотдан нозил бўлгандир” (Тоҳо сураси, 1-4-оятлар).

Ушбу оятларни ўқидию, “Бу калом бунчалар гўзал ва карамли бўлмаса!” деб юборди. Кўп ўтмай Исломни қабул қилди.

Авс қабиласининг икки етакчилари Саъд ибн Муоз ва Усайд ибн Хузайрнинг мусулмон бўлиш қиссаларини ҳам яхши эслайсиз.

Саҳиҳ ҳадисда Жубайр ибн Мутъим ҳақида қисса келтирилган. Унинг ўзи айтади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шом намозида Тур сурасини ўқиётганларини эшитдим. У зот қуйидаги: 

أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ

“Балки, улар ҳеч нарсадан ҳеч нарса йўқ ўзлари яралгандирлар?! Ёки улар яратувчиларми?” 

أَمْ خَلَقُوا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بَل لَّا يُوقِنُونَ

“Балки, улар осмонлару ерни яратгандирлар?! Йўқ, улар ишонмаслар” (Тур сураси, 35-36-оятлар) оятига етганларида қалбим Ислом тарафига учиб кетай деди”.

Бошқа ривоятда: “Шу воқеа қалбимга иймон ўрнашишига илк сабаб бўлди” деганлар.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳаж мавсумида Мадинадан келган бир гуруҳ кишиларга Қуръон ўқиб берганларида, улар иймон келтиришди. Кейин Мадинага қайтиб, Ислом динини ёйишди. Бироз муддат ўтгач, Мадинада Қуръон кирмаган бирорта ансорийнинг уйи қолмади. Шу тариқа Мадина қуролсиз, қон тўкишларсиз, фақатгина Қуръон билан фатҳ қилинди.

Мўминларга келсак, Қуръон уларнинг рағбатларини, муҳаббатларини оширади, холос. Қалблари титраб, хотиржам бўлиб, диллари яйраб, роҳатланади. Аллоҳ таоло бу ҳақида шундай марҳамат қилади: 

 اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَاباً مُّتَشَابِهاً مَّثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَن يُضْلِلْ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

“Аллоҳ энг гўзал сўзни ўхшаш ва такрорланган китоб этиб туширар. Ундан Роббиларидан қўрқадиганларнинг терилари титрар. Сўнгра уларнинг терилари ва қалблари Аллоҳнинг зикрига юмшар. Ана шу