12 Январ, 2026, 23 Ражаб, 1447
12 Январ, 2026, 23 Ражаб, 1447
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
Зулматли асрлар давомида чуқур уйқуда ётган Европа турли омиллар, жумладан, Ислом тамаддуни таъсири туфайли уйғониб кўзини очганидан кейин аста ҳаракатлана бошлади. Мазкур ҳаракатланиш давомида Худони ўлдириб, қайта тирилмайдиган қилиб кўмиб қўйгани учун Аллоҳ таолонинг кўрсатмаси асосида эмас, ҳавойи нафси ва шайтоннинг кўрсатмаси асосида иш кўра бошлади. Европа ўзи учун нимани фойдали деб билса, ўшани амалга оширишни фарз ва вожиб деб биладиган ҳолга тушди. Унинг айши ишрати учун ўзидаги имкониятлар етишмай қолди. Бошқаларнинг табиий бойликлари ва имкониятларини тортиб олиб ҳузур ҳаловат қилиш пайига тушди. Бу ёвуз ниятга эришиш борасида қиладиган босқинчиликка тайёргарлик кўришни эса, ўзига ниқоб қилиб олган мунофиқлик асосида «Буюк кашфиётлар ҳаракати» деб номлади.
Бу борадаги маълумотларни одатимизга биноан европаликларнинг ўзидан, уларнинг сайтларидан биридан оламиз:
Уйғониш даври фалсафасининг ривожланиши юзасидан хулоса чиқарар эканмиз, таъкидлаш лозимки, бу даврнинг фалсафаси ўз янгиликларини асосан антик даврга суяниб амалга оширган ва ўрта асрдан мерос қилиб олинган барча яхши нарсаларни ўз ичига олган бўлса-да, у фалсафа тараққиётининг янги босқичи бўлгани шубҳасиздир.
Уйғониш даври фалсафасининг асосий характерли жиҳатлари қуйидагилардан иборат:
- гуманизм – инсонни улуғлаш;
- антропоцентризм – тадқиқот марказида Худо эмас, инсон туради;
- дунёвийлаштириш – черков таъсиридан халос бўлиш;
- пантеизм – тажрибавий фанларнинг барпо бўлиши ва теологиядан (илоҳиётдан) ҳоли бўлган илмий-материалистик тушунчанинг шаклланиши;
- ижтимоий муаммоларга, жамият ва давлатга қизиқишнинг кучлилиги ва ижтимоий тенглик ғояларини илгари суриш.
Шундай қилиб, Уйғониш даври маданияти Янги давр фалсафий ютуқларининг жадал ривожланиши учун замин яратди. Энг муҳими – тафаккур йўналишининг схоластикадан* воқеълик томон бурилиши, фалсафий ғояларнинг инсон ва табиат томон томон юзланиши юз берди. Фалсафа ва илм-фанга амалий йўналиш берилди – шу пайтдан бошлаб фалсафа ва маданиятнинг асосий эътибори Худо эмас, инсонга қаратилди.
Изоҳ: Схоластика:
1. черковнинг диний ақийдаларини назарий асослашга қаратилган қуруқ сафсатадан иборат ўрта асрлар фалсафаси;
2. қуруқ сафсата, пуч илм, тажрибага асосланмаган сохта билим.
«Олам ва одам, дин ва илм» китоби асосида тайёрланди
Шайх Юсуфхон тўра Шокиров нафақат Ўзбекистон, балки бутун Марказий Осиё мусулмонлари маънавий ҳаётида, ислом дини ривожи йўлида ўзига хос из қолдирган йирик олим ва забардаст мударрисдир.
Таваллуди ва ёшлик йиллари
Юсуфхон тўра Шокиров 1926 йили Қирғизистоннинг Тўқмоқ шаҳрида зиёли оилада дунёга келди. Унинг ёшлик йиллари инсоният тарихидаги энг оғир даврлардан бири — Иккинчи жаҳон уруши йилларига тўғри келди. Урушнинг сўнгги паллаларида ва ундан кейинги тикланиш даврида жамоа хўжалигида тракторчи бўлиб ишлади. Бироқ оиладаги илмий муҳит ва отаси, таниқли диний арбоб Олимхон тўрадан олган бошланғич сабоқлари унинг қалбида илмга бўлган кучли иштиёқни уйғотди.
Илм олиш йўлида
Юсуфхон тўранинг билим олиш мақсадида босиб ўтган йўли — Бухородан Қоҳирагача, мадрасадан университетгача бўлган сафари юксак ирода ва матонат намунасидир.
- 1948–1955 йиллар: Бухородаги машҳур Мир Араб мадрасасида таҳсил олди;
- 1955–1961 йиллар: Миср Араб Республикасидаги дунёга машҳур Ал-Азҳар университетида ўқиб, замонавий ва ислом илмларини эгаллади;
- 1962–1967 йиллар: Тошкент Давлат университети (ҳозирги ЎзМУ) Шарқ филологияси факультетида таҳсил олиб, илмий салоҳиятини кенгайтирди;
- 1975 йил: Москва шаҳрида Араб филологияси йўналишида номзодлик диссертациясини муваффақиятли ҳимоя қилди;
- Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик илмий текшириш институтида тадқиқот олиб борди.
Кўп қиррали фаолият
Шайх Юсуфхон тўра Шокиров ўз фаолияти давомида дин-маърифий соҳа ва таълимида самарали меҳнат қилди:
- Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтининг илк ректори (1971-1972) сифатида диний кадрлар тайёрлашга бошчилик қилди.
- 1975 йилдан бошлаб 20 йилдан зиёд вақт давомида Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний назоратида Зиёуддинхон ибн Эшон Бобохон ва Шамсиддинхон Бобохонов каби муфтийлар билан бирга ишлаб, раис ўрибосари лавозимида фаолият юритди.
- Шунингдек, Бухородаги Мир Араб мадрасаси ва Тошкент ислом институтида араб адабиёти, тафсир, ҳадис ва балоғат фанларидан талабаларга сабоқ берди.
Илмий ишлари
- 4 жилдли "Алишер Навоий асарлари тилининг изоҳли луғати" китобининг "Хазойинул маъоний" асари. – Тошкент: "Фан", 1983.;
- "Қиссаи Рабғузий" китобидаги оят ва ҳадисларнинг ўзбек тилидаги тадқиқи. – Тошкент, 1992.;
- "Ислом – иймон, эътиқод ва ҳаёт тарзи". – Тошкент, 1993.;
- "Ал-Азҳар – минг йил давомидаги араб филологияси маркази" монография, – Москва, 1975.
Шогирдлар эҳтиромидаги сиймо
Шайх Юсуфхон тўра Шокиров 2000 йилнинг 28 сентябрида 74 ёшда Тошкент шаҳрида вафот этди. Жаноза намозини муфтий Абдурашид қори Баҳромов ўқиган. “Минор” қабристонига дафн этилган.
2026 йилнинг январь ойида улуғ олим таваллудининг 100 йиллик юбилейи кенг нишонланади. Бу сана нафақат бир инсон хотирасига эҳтиром, балки мураккаб даврларда ҳам ислом динининг софлигини сақлаб қолган ва халқимизга зиё улашган бутун бир авлод хизматларини эътироф этишдир. Юсуфхон тўра каби фидойи зотларнинг ҳаёт йўли бугунги ёш авлод учун илмга интилиш ва ватанпарварликнинг юксак намунаси ҳисобланади.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 