Чиройли ҳаёт кечирай десангиз
Чиройли ҳаёт кечирай десангиз, ёрқин келажакка эришай десангиз, баъзи ҳаётий ҳақиқатларни билишингиз лозим! Уларни доим хотирангизда сақлашингиз ҳаётингизни Аллоҳнинг изни билан идора қилишингизда ёрдам берувчи захира кучини ҳосил қилади.
Биринчи ҳақиқат: Сиз энг гўзал ҳаёт кечиришга, бошқалардан фарқли бўлган инсоний муносабатларни ўзингиз учун қарор топтиришга ҳақли шахссиз! Аллоҳ сизни яхши яшашингиз, бахтли ҳаёт кечиришингиз учун яратган, сизни сийлаган, қадрингизни кўтарган. Бу Қуръони каримнинг “Батаҳқиқ, Биз инсонни энг яхши суратда яратдик” (Тийн сураси, 4-оят) оятида намоён.
Иккинчи ҳақиқат: Хато иш сизни ёмон одам қилиб қўймайди. Муваффақиятсиз ҳаракат сизни нодонга, билмасвойга чиқармайди. Билингки, ичингиздаги ҳис-туйғуларни, фикрларни юзага чиқариш сизнинг энг катта ҳуқуқларингиздан биридир!
Учинчи ҳақиқат: Ҳозирги замонда барча марралардан ўзиб кетиш фақатгина рақобатлашишнинг ўзи билан амалга ошмайди. Рақобатга кўпчилик эриша олади. Бироқ юксак чўққиларга чиқишдаги энг кучли омил бу – ҳаётнинг барча жабҳаларида устунликка эришишдир.
Тўртинчи ҳақиқат: Қўлингизда кўп нарсаларни амалга ошириш имконияти бор. Ҳақиқий ногирон танаси ногирон киши эмас, балки ички истеъдодлар ва яширин имкониятларни идрок қилолмаслик ҳақиқий ногиронликдир!
Бешинчи ҳақиқат: Сизнинг асосий жангингиз асло-асло душманларингиз билан бўлмайди, сизга тузоқ қўядиганлар билан ҳам бўлмайди. Ҳақиқий жанг – сиз ва ҳою-ҳавасларингиз, баъзи ишларда билимсизлигингиз ўртасида бўлади. Чунки айнан шу нарсалар бир жойда қотиб қолишга, юксалмасликка асосий сабабдир. Шубҳасиз муфаққиятга эришишдаги энг муҳим меъёр – аввало ўзингизга ҳукмрон бўлишингиз ва нафзингизни эгаридан тутишингиздир. Билингки, нафсингиз истаган нарсани унга бераверсангиз, ундан қутилиш худди эмизикли болани кўкракдан чиқаришдек қийин бўлиб қолади.
Олтинчи ҳақиқат: Ҳаётингиздаги ҳеч бир нарса беш йил ўтиб ўзидан-ўзи ўзгариб қолмайди. Унинг учун аввало қабул қилиш манбаларингиз ўзгариши лозим. Бу яна асосан ўқиб-ўрганаётганларингиз, кимлар билан ҳамсуҳбат бўлаётганингизга қараб ҳам бўлади.
Еттинчи ҳақиқат: Ишнинг боши ўзингизга тақалади, хаёлингизда ўзингизни қандай тасаввур қилишингизга келиб тақалади. У ё сизни тоғнинг чўққисига олиб чиқади, ё бир кичик тепаликка кўтаради. Ўзингизни қийматли, кўп иш қилишга қодир деб кўрсангиз ҳақиқатан ҳам шундай бўлади. Аксини кўрсангиз акси бўлади!
Саккизинчи ҳақиқат: Ўзгаришнинг ҳам, ўзгармасликнинг ҳам бадали бор, ё ўзгариш учун пул тўлайсиз, ё ўзгармаслик учун пул тўлайсиз. Гап шундаки, ўзгаришнинг натижаси тез ҳосил бўлади, ўзгармасликнинг натижаси эса анча секин юзага чиқади! Оқил одам – эртага роҳатланиши учун бугун ўзини чарчатган кишидир.
Тўққизинчи ҳақиқат: Ҳаёт елдек ўтиб кетаверади, ишлар ҳам кун сайин чигаллашиб бораверади. Бахтли одамлар ҳар бир лаҳзадан завқ оладиган кишилардир. Улар шодлик лаҳзаларини асло ўтказиб юбормайдилар. Дам олишга, завқланишга вақт тополмаган одам алал-оқибат вақтини касаллик билан ўтказиши муқаррар!
Ўнинчи ҳақиқат: Оқил одам дарёдан ўтиш учун қайиқ ясайди, дарёнинг тўлқини менга зарар бермасин деб, ўзини ҳимоялаш учун тўғон қуриб ўтирмайди. Бу нодон кишининг ишидир!
Доктор Ҳассон Шамси Пошонинг "Метин қоялар" китобидан
Ғиёсиддин Ҳабибуллоҳ, Неъматуллоҳ Исомов таржимаси.
Чин уста қолдими? (қидиряпман)
Бугуннинг гапи
“Уч хонали хонадонимни таъмирлатиш учун икки ой муддатга келишиб уста туширгандим, олти ойда зўрға чала-чулпа қилиб ишини тугатди...”
“Усталар нега бунақа-а? Уйини таъмирлатиб, усталардан розиман, деган одамни учратмадим...”
“Кўпчилиги одамга фириб беради: ишни вақтида бажармайди, таъмир ишлари тугагач, бошида келишилган нархдан икки баробар кўп маблағ сўрайди...”
Юқоридаги гаплар – уйини, хонадонини таъмирлатиб, усталардан куйган кишиларнинг дод-фарёдлари.
Бугунги кунда жамиятда айрим усталарнинг ўз ишини виждонан бажармаслиги, сифатсиз материаллар ишлатиши, вақтни чўзиши ёки турли найранглар билан буюртмачини алдаши, афсуски, кўпчиликни ташвишга солиш баробарида шу касб эгаларига нисбатан ишончнинг сусайишига ёки бутунлай йўқолишига олиб келяпти.
Яхши ниятда уйини, хонадонини таъмирлатмоқчи бўлган киши уста ишлатган танишларидан сўраб-суриштириши тайин. Яқинда мен ҳам хонадонимни таъмирлатмоқчи бўлиб уста изладим. Таниш-билишлардан, дўстларимдан сўрасам, ярмидан кўпи усталардан нолиди. Бу ҳолат нафақат молиявий зарар, айни пайтда инсонлар ўртасидаги ишончнинг йўқолишига ҳам сабаб бўлмяптими?!
Ислом таълимотида ҳалол меҳнат, омонатдорлик ва ростгўйлик юксак фазилат экани таъкидланади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Дарҳақиқат, Аллоҳ омонатни ўз эгаларига топширишингиз ва одамлар ўртасида ҳукм қилганингизда адолат билан ҳукм қилишингизга буюрар. Албатта, Аллоҳ сизларга яхшигина насиҳат қилур. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчи Зотдир” (Нисо сураси, 58-оят).
Усталик – яхши касб. Уста омонатдор бўлса, одамларнинг ҳожатини раво қилади, кўпга фойдаси тегади. Буюртмачи ўз молини, маблағини устага ишониб топширади. Уста шу ишончни оқлаши, ишни пухта ва виждонан бажариши шарт.
Уй – инсоннинг бошпанаси. Унинг ҳар бир ғишти эзгу ният билан қўйилади, ҳар бир девори умид билан кўтарилади. Аммо, афсуски, баъзан айрим усталар иморат қуриш ёки таъмирлашда найранг қиладилар. Уста ташқи томондан деворни силлиқ сувайди, аммо ичидаги ёриқларни беркитади. Бўёқнинг ялтироғи кўзни қувнатади, лекин ортидаги нуқсон вақт ўтиши билан кўзга ташланади.
Янги таъмирланган хонадондан ҳали бўёқ ҳиди кетмай туриб шифтда ёриқлар пайдо бўлади, эшиклар қийшайиб қолади, пол эса ғичирлаб иморат эгасининг асабини бузади. Буюртмачи устага берган маблағига ичи ачийди.
Баъзи усталар сифатли қурилиш материали олиш учун берилган пулга арзон маҳсулот сотиб олади. Қолган маблағни эса “меҳнат ҳақим” деб ўмаради. Цементга қумни ортиқча қўшади, темир ёки арматурани ингичкароғига алмаштиради, мис симлар ўрнига альюминини тортади.
Яна шундай усталар ҳам борки, бир ҳафтада тугатишга келишилган ишни бир ойгача чўзади. Баҳона ҳам тайёр: “Материал келмади”, “Ёрдамчим бетоб бўлиб қолди”, “Эртага тугатиб берамиз” ва ҳоказо.
Энг ёмони, устанинг қўлидан чиққан уй бир йил ўтар-ўтмас яна таъмирга муҳтож бўлиб қолади. Бу ҳунар эмас, ҳийладир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бизни алдаса, биздан эмас”, деганлар (Имом Муслим ривояти). Бу ҳадис ҳар қандай соҳадаги фирибгарликни қамраб олади. Агар уста арзон ёки сифатсиз материални қимматбаҳо деб кўрсатса, ишни атайлаб чала бажарса ёки кейин яна таъмирга муҳтож бўладиган қилиб ишласа, бу алдамчиликдан, фирибгарликдан бошқа нарса эмас. Афсуски, бугун кўпчилик усталар ҳийла ва найрангни касб қилиб олганлар. Бунинг оқибатида на ўзлари барака топадилар, на буюртмачи уларга берган маблағига рози бўлади.
Ҳақиқий уста, ўз ишини виждонан қиладиган киши бошқача бўлади. У ҳар бир ишини бекаму кўст бажаради. Чунки у одамлардан яширган нуқсонни, албатта, Аллоҳ таоло кўриб, билиб туришини яхши англайди. Ундай усталар ўзларига Аллоҳ таолонинг: “Албатта, Аллоҳ чиройли (иш) қилувчиларни яхши кўради” (Бақара сураси, 195) оятини ҳамда Набий алайҳиссаломнинг: “Аллоҳ таоло ўз ишини чиройли, пухта қиладиган кишини яхши кўради” (Имом Табароний ривояти), деган муборак ҳадисларини ўзларига шиор қилиб олган бўладилар. Лекин, афсуски, ҳозир бундай усталарни топиш амримаҳол. Борлари ҳам “қўлма-қўл”.
Омонатдор усталар қурган уйлар, йиллар ўтса ҳам, яхшилик билан эсланади. Уларнинг ҳақларига хайрли дуолар қилинади. Биргина мисол, бизнинг Сангижумон қишлоғимиздаги кўп уйларни пачирлик уста Турдимурод бобо (Аллоҳ маконини жаннат қилсин!) қурган. Ўша пайтларда (1960–1990 йиллар) вассажуфт қилинган шифтларга устанинг иморатни қуриб битирган санасини битиш анъана бўлган. Ҳар сафар қишлоққа бориб уйга кирсам, уста бобонинг “имзоси”га кўзиб тушади ва Қуръони карим оятларидан тиловат қилиб, у кишининг руҳларига бағишлайман.
Бугун баъзи усталарнинг ишни келишилган муддатда тугатмаслиги; сифатсиз қурилиш материалларидан фойдаланиши; нархни асоссиз ошириши; камчиликларни яшириши; бир неча ой ўтиб яна таъмир қилишга мажбур бўладиган даражада иш тутиши катта гуноҳдир. Бундай хатти-ҳаракатлар оқибатида буюртмачи моддий зарар кўради, асабийлашади, вақт йўқотади ва энг ачинарлиси, одамлар ўртасидаги ишонч сусаяди.
Ҳалол ризқнинг баракаси унинг кўплигида эмас, балки поклигидадир. Алдамчилик билан, ҳийла-найранг ишлатиб топилган маблағ фойда бўлиб кўринса-да, унда барака бўлмайди. Шунинг учун ҳар бир уста ўз қўли билан топаётган ризқининг ҳалоллиги ҳақида ўйлаши, ҳар бир мих, ҳар бир ғишт, ҳар бир сим ёки ҳар бир таъмир учун қиёмат куни ҳисоб берилишини унутмаслиги керак.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ:
- Мен ҳам (ҳар бир шахс) жамиятнинг аъзосиман. Уй қурмоқчиман, лекин қурувчилик қўлимдан келмайди. Демак, устага эҳтиёжим бор. Унинг олдига бориб, уй қурмоқчиман, шартнома тузайлик, дейман. Усталар касби ортидан ризқ топади. Улар билан келишиб, бугунги нахр бўйича муайян сумма белгиланади. Муддати ва сифат кўрсаткичлари келишиб олинади. Ҳозирга кунда, Аллоҳ билувчироқ, устаман деганларнинг 70 фоизи алдамчи, найрангбоз, ҳийлакор: келишилган кунда белгиланган манзилга етиб келмайди, ишга кеч келиб, эрта кетади, вазифасини пухта бажармайди, ишини битирмасдан олдин пул сўрайди. Такасалтанг, таралла-бедод қилиб юради. Уйнинг эгаси ҳам хижолатда қолади. Аксарияти шунақа. Бундай усталарга ким ишонади? Уларга ким иш беради? Бундай тоифалар ўзига ўзи қилади, улар омадсизликни ўзларига чорлаб оладилар.
Ўттиз фоиз ҳақиқий усталар бор. Улар ўз касби билан фахрланади. Гуруҳлари бор, шогирдлари, устозлари бор. Ҳаммасини қойиллатиб, асбоб-анжомларини чиройли қилиб қўйишган. Шартнопмани тузади, вақтида ишга келади, белгиланган муддатда қурилишни ёки таъмир ишларини тугатади, иш ҳақини олиб кетади. Буюртмачи ҳам рози, уста ҳам рози. Бундай кишиларнинг ишида унум, барака бўлади. Топган пуллари баракали бўлади.
Ҳақиқий уста фақат қурилиш ёки таъмирлашни эмас, балки одамларнинг ишончини ҳам қозонади. Виждон билан қилинган ҳар бир иш ибодатга айланади. Алдамчилик ва найранг билан бажарилган иш эса вақтинчалик фойда келтирса ҳам, дунёда обрўни тўкади, ризқ қийилишига сабаб бўлади, охиратда эса жавобгарликни келтиради.
Толибжон НИЗОМ
