«Мен яқиндирман»
Қачон бандаларим сендан Мен ҳақимда сўрасалар, бас, албатта, Мен яқиндирман. Дуо қилувчи Менга дуо қилганда, дуосини ижобат қилурман. Бас, Менга ижобат қилсинлар ва Менга иймон келтирсинлар. Шоядки, тўғри йўлни топсалар.
Ибн Аби Ҳотим ривоят қилишларича, бир аъробий (саҳролик араб) келиб:
«Эй Аллоҳнинг Расули, Роббимиз яқинми, муножот қилсак ёки узоқми, нидо қилсак?!» деганида, Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом сукут сақлаб туриб қолганлар. Шунда Аллоҳ таоло: «Қачон бандаларим сендан Мен ҳақимда сўрасалар» оятини нозил қилган экан.
Бу оятда Аллоҳ таоло Ўз бандаларига яқин эканини баён қилмоқда. Ҳадис имомлари Абу Мусо Ашъарий розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадиси шарифда ҳам шу маъно бор. У киши айтадилар:
«Пайғамбар алайҳиссолату вассалом билан ғазотда эдик. Тепаликка чиқсак ҳам, пастликка тушсак ҳам, баланд овоз билан такбир айтиб борар эдик. У зот бизга яқинлашиб келдилар-да:
«Эй одамлар, ўзингизга раҳм қилинг. Сиз карга ёки ғойибга дуо қилаётганингиз йўқ, балки эшитувчи, кўрувчи Зотга дуо қиляпсиз. Сиз дуо қилаётган Зот сизга минган уловингизнинг бўйнидан ҳам яқин», – дедилар».
Мулоҳаза қилинса, оятда бандалар Расулуллоҳ алайҳиссолату вассаломнинг олдиларига келиб, Аллоҳ таоло ҳақида сўраяптилар.
«Қачон бандаларим сендан Мен ҳақимда сўрасалар, бас, албатта, Мен яқиндирман».
Жавоб эса бевосита Аллоҳдан бандаларига бўлмоқда. Одатдагидек, «Уларга айт», деб Набий алайҳиссаломни восита қилмаяпти. Шу нозик нуқта ҳам Аллоҳнинг Ўз бандаларига яқин турганлигини кўрсатади. Худди шу маъно кейинги жумлада ҳам бор:
«Дуо қилувчи Менга дуо қилганда, дуосини ижобат қилурман».
«Дуосини эшитаман, ҳисобга оламан», эмас, «ижобат қиламан», – деяпти. Бу ҳам бандаларни Аллоҳга кўпроқ дуо қилишга қизиқтиради. Аллоҳ таоло томонидан шундай яқинлик, ҳозиржавоблик бўлиб турганда, бандадан ҳам шунга яраша ҳаракат бўлиши керак. Улар ҳам Аллоҳнинг чақириғига «лаббай» деб жавоб бериб, унга иймон келтириб, итоат қилмоқлари лозим:
«Бас, Менга ижобат қилсинлар ва Менга иймон келтирсинлар».
Бандалар ижобат қилиб, иймон келтирсалар, кимга фойда бўлади? Баъзи ҳолларда одамлар буни тўғри тушуна олмай қоладилар. Аллоҳ таоло ушбу оятда Аллоҳнинг даъватига истижобат қилиш, иймонга келиш банданинг ўзига фойда келтиришини таъкидлайди:
«Шоядки, тўғри йўлни топсалар».
Ҳожатларнинг барчасини Аллоҳ таолодан сўраш, Унга ҳамиша илтижода бўлиш мўмин банданинг доимий ишига айланиши керак. Дуо ибодатларнинг мағизи ҳисобланади. Набий алайҳиссаломдан дуо ҳақида кўплаб ҳадислар келган.
Имом Аҳмад ибн Ҳанбал Абу Саъийд розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда у зот:
«Мусулмон одам гуноҳ ва қариндошларига ёмонлик қилмай туриб дуо қилса, унга Аллоҳ уч ҳислатдан бирини беради: сўраган нарсасини тезда беради. Ёки охиратга сақлаб қўяди. Ёки сўралган нарса миқдоридаги ёмонликни ундан қайтаради», – деганлар.
Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳудан имом Аҳмад ривоят қиладиларки, Набий алайҳиссалом:
«Қалблар идишга ўхшайди. Баъзилари баъзисидан кўпроқ жойлаштиради. Агар Аллоҳдан бирор нарса сўрайдиган бўлсангиз, ижобат бўлишига қаттиқ ишониб сўранг. Ғофил қалб билан дуо қилган банданинг дуосини Аллоҳ қабул қилмайди», дедилар.
Имом Бухорий Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Набий алайҳиссалом:
«Агар банда шошилмаса, дуосига ижобат бўлади. «Дуо қилдим, қабул бўлмади», – демасин», – деганлар.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф
(Тафсири ҳилол китобидан)
Авс ва Хазраж воқеаси — фитнанинг аччиқ сабоғи
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Аллоҳ таоло умматни бирлик, меҳр-оқибат ва биродарлик асосида яшашга буюрган. Бироқ тарих давомида мусулмонларнинг сафини бузиш, улар орасига адоват ва низо уруғини сочишга уринган кимсалар ҳамиша топилган. Шунинг учун ҳар бир мўмин фитнанинг хавфини англаб, унинг домига тушиб қолмаслик учун доимо ҳушёр бўлиши лозим.
Авс ва Хазраж воқеаси — фитнанинг аччиқ сабоғи
Мадина аҳлидан бўлган Авс ва Хазраж қабилалари Исломдан олдин узоқ йиллар давомида ўзаро адоват ва қирғинбарот жангларда яшар эдилар. Айниқса, “Буос” кунида содир бўлган қаттиқ жанг икки томоннинг қалбида оғир из қолдирган эди. Аллоҳ таоло уларни Ислом неъмати билан шарафлаб, қалбларини бирлаштирди. Кечаги душманлар бугун бир-бирининг жонидан азиз биродарларга айландилар. Аммо мусулмонларнинг бу аҳиллигини кўра олмаган баъзи душманлар улар орасига фитна солишни мақсад қилдилар.
Бир куни улар Авс ва Хазраж вакилларига “Буос” кунидаги воқеаларни, жангдаги қаҳрамонлик ва фахрланишга арзийдиган ҳолатларни эслата бошладилар. Аввалига оддий суҳбат бўлиб кўринган бу гаплар аста-секин баҳсга, баҳс эса жанжалга айланди. Ҳатто икки қабила яна қурол кўтариб, ўзаро жанг қилиш даражасигача етиб борди. Бу хабар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга етгач, у зот саҳобалари билан дарҳол уларнинг олдига бордилар ва шундай дедилар:
"Эй мусулмонлар жамоаси! Аллоҳдан қўрқмайсизларми?! Мен ҳали орангизда бўла туриб, сизлар жоҳилият даъволарига чақириласизларми?! Аллоҳ сизларни Исломга ҳидоят қилганидан, унинг сабабидан сизларни азиз қилганидан, жоҳилият ишларидан қутқарганидан ва қалбларингизни бир-бирига улфат қилганидан кейин яна шу ҳолатгами қайтмоқчисизлар?!".
Шунда улар ўзларига келиб, душман макрига алданганларини англадилар. Икки томон йиғлаб, бир-бирини қучоқлаб, кечирим сўрадилар ва фитна ўчоғи сўнди. Бу воқеа Ислом тарихида мусулмонларнинг душман фитналарига қанчалик тез алданиб қолишлари мумкинлигини, аммо Қуръон ва Суннатга қайтиш орқали ҳар қандай низони бартараф этиш мумкинлигини кўрсатиб беради.
Қуръоннинг бирликка чақируви
Аллоҳ таоло марҳамат қилади: «Барчангиз Аллоҳнинг арқонига маҳкам ёпишингиз ва бўлиниб кетмангиз. Аллоҳнинг сизларга берган неъматини эслангиз: бир вақтлар бир-бирингизга душман эдингиз, У зот қалбларингизни улфат қилди ва Унинг неъмати билан биродарларга айландингиз» (Оли Имрон сураси, 103-оят).
Яна бир оятда: «Фитна қатлдан ҳам оғирроқдир» (Бақара сураси, 191-оят).
Ушбу оятлар мусулмонлар ўртасидаги бирликнинг нақадар улуғ неъмат эканини ва фитнанинг эса жамият учун ҳалокатли офат эканини кўрсатади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг огоҳлантиришлари
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: "Мўмин мўминнинг биродари. Унга зулм қилмайди ва уни душманга ташлаб қўймайди" (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).
Яна бир ҳадисда: "Бир-бирингизга ҳасад қилмангиз, бир-бирингиздан юз ўгирмангиз, бир-бирингизга адоват қилмангиз. Эй Аллоҳнинг бандалари! Биродар бўлингизлар" (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).
Шунингдек, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам фитна ҳақида бундай дедилар: "Фитналар қоронғи тун парчалари каби келади" (Имом Муслим ривояти).
Бу ҳадис мўминни ҳар қандай шубҳали чақириқлар, адоват уруғини сочувчи гаплар ва мусулмонларни бўлишга қаратилган ҳаракатлардан эҳтиёт бўлишга чақиради.
Хулоса
Бугунги кунда ҳам турли ижтимоий тармоқлар, асоссиз хабарлар, ғийбат ва бўҳтонлар орқали мусулмонлар орасига фитна солишга уринишлар учраб туради. Шунинг учун ҳар бир мўмин эшитган ҳар бир хабарни текшириши, ҳиссиётга берилмаслиги ва уммат бирлигини сақлашни ўзининг муҳим вазифаси деб билиши керак.
Авс ва Хазраж воқеаси бизга бир ҳақиқатни ўргатади: мусулмоннинг ҳақиқий кучи унинг қуролида эмас, балки бирлигидадир. Қалблар бирлашган жойда Аллоҳнинг раҳмати бўлади, фитна ва адоват ҳукмрон бўлган жойда эса барака кўтарилади. Аллоҳ таоло барчамизни фитналарнинг ошкораси ва махфийсидан асрасин, қалбларимизни биродарлик ва муҳаббат билан мустаҳкамласин.
Жаъфархон СУФИЕВ,
ТИИ Модуль таълим тизими талабаси, Тўрақўрғон туман “Исҳоқхон тўра” жоме масжиди имом-хатиби