“Муборак ой суҳбатлари” (1-сон)
Бошловчи – Саидолим Турдибоев: Ассалому алайкум. Бу йилги “Муборак ой суҳбатлари” кўрсатуви ҳам аввалгилари каби давом этади, инша Аллоҳ.
Бугунги кўрсатувимиз меҳмони Ўзбекистон мусулмонлари идораси раисининг биринчи ўринбосари Ҳомиджон домла Ишматбеков. Ассалому алайкум, домла, кўрсатувимизга хуш келибсиз. Рамазон ойи муборак бўлсин!
Ўтган йили мана ушбу лойиҳани бошлаган эдик. Лойиҳанинг бу йилги биринчи сонида сиз билан дийдорлашиб турибмиз. Маълумки, ўтган йили коронавирус пандемияси сабаб аксарият мусулмонлар Рамазондаги ибодатлари, хусусан, таровеҳ намозларини ҳам оила аъзоларини билан уйда ўқишга мажбур бўлишганди. Бу йил эса имкониятлар бошқача, хушхабарлар бор. Шундай эмасми?
Ҳомиджон Ишматбеков, Ўзбекистон Мусулмонлари идораси раисининг биринчи ўринбосари:
Бисмиллоҳир Раҳмонир Роҳийм. Бу йил карантин талаблари бекор қилинмаган бўлса-да, масжидларимиз очиқ, таровеҳ намозлари ва хатми Қуръонлар бошланган. Ҳақиқатан ҳам ўтган йили масжидларимиз ёпиқ эди. Мўмин-мусулмонлар таровеҳ намозларини уйларида адо этишларига тўғри келди. Бу йил эса икки мингдан ортиқ масжидда таровеҳ намозлари ўқиляпти, 1380 дан ортиқ масжидда эса хатми Қуръон бошланди. Албатта, масжидларимизда имом-хатибларимиз мўмин-мусулмонларга карантин талабларини доимо эслатиб туришибди. Тошкент шаҳридаги Қуръон хатмлари рўзанинг йигирма еттинчи куни, яъни Қадр кечасида ўқиладиган ибодатлар билан бир вақтда тугайди. Бу борада бир хил режа белгилаб олганмиз. Яъни қориларга Қуръонни хатм қилишлик бир хил тақсимлаб берилган.
Саидолим Турдибоев: Кўпчилик мўмин-мусулмонлар ушбу ойнинг фазилатлари, барокатларидан фойдаланиб қолишга ҳаракат қилади. Ибодатларга зўр беради. Мазкур ойнинг фазли ҳақида гапириб берсангиз?
Ҳомиджон Ишматбеков:Рамазони шариф Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларидек, уммати Муҳаммадиянинг мўмин-мусулмонларга хос, Аллоҳ таолонинг раҳмати ва мағфирати бисёр бўладиган ой. Шу боисдан ҳам Пайғамбаримиз алайҳиссалом муборак ой, деб марҳамат қилганлар. Яъни, барокатлик ой. Рамазонда қилинган ҳар бир эзгу амалга кўплаб савоблар берилади. Аллоҳ таоло ушбу ойда мўмин-мусулмонларга ўз карамини кенг қилган ойдир. Шу қатори гуноҳлар кечириладиган, мағфират қилинадиган муқаддас ойдир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Рамазон киришидан олдин саҳобаларига бу муборак ойнинг фазилати ҳақида баён қилиб берардилар. Токи одамлар бу ойнинг фазилатини билиб, шунга яраша тайёргарлик кўришсин, Рамазонни муҳаббат, завқу шавқ билан ўтказсин, деганлар.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Сизга муборак Рамазон ойи келди. Аллоҳ азза ва жалла сизга унинг рўзасини тутмоқни фарз қилди. Унда осмонларнинг эшиклари очилур. Унда жаҳаннамнинг эшиклари ёпилур. Унда ўзбошимча шайтонлар кишанланур. Унда Аллоҳнинг бир кечаси бўлиб, у минг кечадан яхшидир. Ким у кечанинг яхшилигидан маҳрум бўлса, батаҳқиқ, маҳрум бўлибди”, дедилар” (Имом Насаий ва Имом Байҳақий ривоят қилишган).
Демак, мўмин киши Қадр кечаси яхши ният қилса, эзгу амални бажарса, унга Аллоҳ таоло битта фарз амални бажарганлик баробарида савоб беради, дея ҳадисларда келтирилади. Шунингдек, кимки бу ойда битта фарзни бажарса, бошқа ойда бажарган фарзнинг етмишта савобига эга бўлади.
Рамазон — сабр ойидир. Сабрнинг мукофоти эса жаннатдир. Бу ойда мўмин-мусулмонлар бир-бирларига қайишади, меҳр-мурувват улашади. Кимки бир рўзадорга ифторлик қилиб берса, Аллоҳ таоло бу банданинг гуноҳларини мағфират қилади, дўзахдан озод этади. Кимдир рўзадорга бир қултум сув берса, ё бир дона хурмо бериб ифтор қилишига ёрдам берса, мана бунга ҳам савоб берилади. Бир одамнинг қорнини тўйғизишлик эса қиёматда Пайғамбар алайҳиссаломга ато этилган ҳавзи Кавсардан қониб ичишга имтиёз берилади. Ва токи жаннатга кирмагунича ҳеч бир чанқоқни билмайди, дейилади манбаларда.
Шунингдек, Рамазон мағфират ойидир. Унинг ўртасдаги ўн куни нафақат ойнинг, балки йилнинг “мағфират кунлари” ҳисобланади. Рамазон фазилати ҳақида Салмон розияллоҳу анҳу қилган ривоятда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “У аввали раҳмат, ўртаси мағфират ва охири дўзахдан озод бўлиш фурсати бўлган ойдир”, деганлар.
Рамазон Қуръон ойидир. Муборак Рамазон ойида Ислом таълимотининг асосий манбаи — Қуръони карим нозил бўлган. Аллоҳ таоло Ўз Каломининг “Бақара” сураси, 185-оятида шундай марҳамат қилади: “Рамазон ойи — одамлар учун ҳидоят (манбаи) ва тўғри йўл ҳамда ажрим этувчи ҳужжатлардан иборат Қуръон нозил қилинган ойдир”.
Ояти карима баёнида Имом Хозин ўз тафсирида қуйидаги ривоятни Абдуллоҳ Ибн Аббосдан нақл қилади: “Қуръони карим тўлалигича Рамазон ойида, Қадр кечасида Лавҳул-Махфуздан нозил қилиниб, дунё осмонидаги Байтул-иззага қўйилди. Сўнгра Жаброил алайҳиссалом Муҳаммад алайҳиссалом оятларини муқтазои ҳол тақозосига мувофиқ бўлак-бўлак қилиб олиб келди”, дедилар.
Демак, Қуръони каримнинг Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга нозил бўлиши Рамазон ойида бошлаган. Яна бу кунларнинг улуғлигига сабаб шуки, унинг ичида Қуръон оятлари нозил қилинган кеча – Қадр кечаси яширинган.
Ҳазрати Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар йили Рамазонда Қуръони каримни Жаброил алайҳиссаломга ўқиб берарканлар. Вафотларидан аввалги Рамазонда Пайғамбар алайҳиссалом Қуръонни икки марта хатм қилганлар.
Шундан буён Рамазон ойида Қуръон хатм қилиш умматларга суннат бўлиб қолган.
Манбаларда айтилишича, Қуръони каримнинг ҳар бир ҳарфини ўқиган одамга 10 тадан савоб ёзилади. Хатмларда жамоат бўлиб тинглаганга ҳам алоҳида ажр-савоб бордир.
Рамазонда дуолар ижобат бўлади. Рамазон киргандан токи чиққунича Аллоҳ таолодан бир нидо бўладики, мендан нимани сўрасанг, ижобат қиламан, гуноҳларингни кечираман, дейилади. Бу ҳам Рамазон ойининг фазилатига фазилат қўшади.
Рамазон – яхшилик қиланадиган ой. Мўмин-мусулмонларнинг эмин-эркин иболат қилиши, яхши ниятларини амалга ошириши, дилларига ёмон ният келмаслигига имкон берадиган ой. Бу кечада дуо, ибодат қилиш, бедор бўлиш минг ойдан ҳам афзалдир.
Илгари одамлар юз, икки юз йиллаб яшаган экан. Шунча умри давомида яхшиликлар қилиб, Аллоҳга ибодат қилиб гуноҳларини каффорат қилганлар. Лекин уларда Рамазон, Қадр кечасидек мукофот берилмаган. Ислом умматинниг аксарияти эса олтмиш, етмиш йил умр кўради. Улар барокатли ойлардан баҳраманд бўлаганлар. Яъни мусулмонлар бир кечада минг ойдаги савобни топишлари мумкин экан. Бу эса Қадр кечасининг фазли ва барокатидир.
Аллоҳ таоло ҳадиси қудсийда айтаркан, бандам рўзани мен учун тутади, қолган амалларида ўзлари учун манфаат бордир. Рўзаси қабул бўлган бандаларни қиёматда Аллоҳнинг таолонинг ўзи чақираркан. Улар Райён эшиги орқали жаннатга кирарканлар.
Рўзадор киши саҳарлик таомини егандан ибодатга киришган бўлади токи кун ботгунча шу ҳолатда бўларкан. Улар кун бўйи ибодатда экан. Шундай экан мўмин киши Рамазон ойида имон ва ихлос билан рўза тутиши, эзгу амалларни кўпроқ қилиши лозим.
— Саидолим Турдибоев: Шу ўринда телетамошабинлар томонидан келаётган саволларга ҳам эътибор қаратсак. Бу йилги закот нисоби, фитр садақа ва фидя миқдори ҳақида ҳам маълумот бериб ўтсангиз?
— Ҳомиджон Ишматбеков: Дарҳақиқат, яқинда Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъатининг 2021 йилги закот нисоби, фитр садақа ва фидя миқдори бўйича қарори қабул қилинди.
Фитр садақаси қуйидаги тўрт нарсанинг қиймати баробарида чиқарилади. Улар: буғдойдан ярим соъ (2 кг.), арпадан бир соъ (4 кг.), майиздан ярим соъ (2 кг.) ва хурмодан бир соъ (4 кг.)дир.
Бугунги кунда бозорларимизда 1 кг. буғдой ўртача 5 минг сўм, 1 кг. арпа ўртача 3,5 минг сўм, 1 кг. майиз ўртача 40 минг сўм ва 1 кг. хурмо ўртача 35 минг сўм экани маълум бўлди.
Шунга кўра, 2021 йил учун фитр садақасининг миқдори:
2 килограмм буғдой 10 000 (ўн минг) сўм;
4 килограмм арпа 14 000 (ўн тўрт минг) сўм;
2 килограмм майиз 80 000 (саксон минг) сўм;
4 килограмм хурмо 140 000 (бир юз қирқ минг) сўм деб белгиланди.
Ҳар ким ўз имкониятига қараб ушбу тўрт маҳсулотнинг хоҳлаган бир туридан фитр садақасини берса бўлади.
Бу йилги фидя миқдори эса бир мискиннинг бир кунлик озиқ-овқати баробарида бўлиб, унинг ўртача қиймати 25 минг сўм, деб белгиланди. Бу йилги фидя миқдори бир кун учун 25 000 (йигирма беш минг) сўм, бир ойга 750 000 (етти юз эллик минг) сўм деб белгиланди.
Фитр садақаси қийматлари Тошкент шаҳар бозорларидаги нархга асосан белгиланган бўлиб, ҳар бир вилоят ўз бозорларидаги нархга қараб фитр садақасини белгилайди.
Закотнинг тиллодан нисоби 85 грамм бўлиб, бугунги кунда 1 грамм тиллонинг ўртача нархи 320.000 (уч юз йигирма минг) сўм экани эътиборидан, бу йилги Закот нисоби 27 200 000 (йигирма етти миллион икки юз минг) сўм деб белгиланди.
Шунга кўра, зарур эҳтиёждан ташқари бир йил давомида 27 200 000 (йигирма етти миллион икки юз минг) сўм ва ундан ортиқ маблағга эга бўлган мусулмон киши жами маблағининг қирқдан бири (1/40)ни ҳисоблаб, уни закот ниятида камбағал ва фақирларга беради.
— Ассалому алайкум. Қўшнимнинг дўкони бор. Муддати ўтган маҳсулотларни ҳам ўтмаган, дея сотади. Агар савдагор ишига ёлғон аралаштирса, ундан келган пул ҳалолми?
— Савдагор одам мижозини алдаши яхши иш эмас. Молининг сифати, умуман, айби бўлса, айбини айтиб сотиши керак. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир куни бозорда буғдой сотиб турган кишининг буғдойига муборак қўлларини тиқиб кўрсалар, буғдойнинг таги сал нам экан. Шунда У зот: “Бу қандай бўлди?”, деб сотувчига эътироз билдирдилар. Сотувчи эса: “Ҳозир ёмғир ёғиб ўтган эди, шунинг учун нам текканини тагига қўйган эдим” — деб узр айтди. Он ҳазрат: “Нам теккани устида тураверса бўлмайдими? Кимки алдаса биздан эмас”, — дедилар. Шунинг учун сотувчи ҳар доим молининг ҳолини айтиб сотиши керак. Йўқса, у Ислом зид иш қилган бўлади.
— Ассалом алайкум. Кўчадан пул топиб олдим. Бунинг эгасини тополмадим. Бунга бир ойдан кўп бўлди. Пулни кимга беришни билолмаяпман?
— Кўчадан топиб олган, лекин эгаси чиқмаган бўлса, у ҳолда бу пул ўзига керакмас бўлса бирор муҳтож одамга садақа қилиши лозим. Садақа қилганда ҳам пулнинг эгасининг номидан садақа қилинади. Бордию садақа қилиб бўлганидан сўнг, пулнинг эгаси чиқиб қолса ва у пулини сўраса, пулни хоҳ ўзи ишлатган бўлсин, хоҳ бировга садақа қилган бўлсин, ўша пулни унинг ўзи беради.
— Ошпазман. Рўза тутмоқдаман. Лекин овқатнинг таъмини тотиб кўришимга тўғри келади. Таътиб кўрсам бўладими?
— Татиб кўрса бўлади. Фақат туплаб ташлаши керак.
— Айни пайтда Қирғизистондаман. Мусофир рўзасини тутсам бўладими?
— Мусофир рўзасини тутса бўлади. Агар машаққатлик вазиятда бўлса, тутмайди.
Улуғ алломаларнинг муносиб издошлари
Ягона Ватан, ягона халқ бўлиб, янги ҳаёт ва келажак яратамиз!
Бугунги таҳликали дунёда халқимиз, айниқса, ёшларга ислом моҳиятини тўғри тушунтириб бериш, жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш ҳар қачонгидан долзарб аҳамият касб этмоқда. Шу боис, юртимизда диний таълим сифатини янада ошириш бўйича тизимли ишлар амалга оширилмоқда.
Шавкат МИРЗИЁЕВ,
Ўзбекистон Республикаси Президенти
Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти илк магистрлари таҳсилни тамомлади
Донишмандларнинг “Агар сизнинг режангиз бир йиллик бўлса — шоли экинг. Ўн йиллик бўлса — дарахт ўтқазинг. Агар бир асрлик бўлса — фарзандларингизга таълим-тарбия беринг” деган ҳикматли гапи бор.
Жамият равнақига, Ватан тараққиётига, халқ фаровонлигига таълим-тарбиячалик хизмат қиладиган бошқа бирор феномен бўлмаса керак. Ҳар бир даврнинг ўзига яраша сармоядорлари, тужжорлари бўлган. Лекин уларнинг номлари тарих саҳифаларида жуда кам учрайди, айримлари изсиз йўқ бўлиб кетган. Лекин умрини цивилизациялар тараққиётига бағишлаган мутафаккирлар, қомусий алломалар, маърифат чироғи остида элини буюк орзулар, нурафшон кунлар сари етаклаган миллат ойдинлари, уламоларнинг номлари асрлар оша барҳаётдир.
Президентимиз лавозимига сайланиши биланоқ барча соҳалар қатори диний-маърифий йўналишда ҳам улкан ислоҳотларни бошлаб берди. Бу борада давлатимиз раҳбарининг 2018 йил 16 апрелдаги “Диний-маърифий соҳа фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони муҳим ҳуқуқий асос бўлди. Ушбу ҳужжатда қатор устувор йўналишлар, хусусан, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти ва бошқа диний таълим муассасалари ҳамда илмий-тадқиқот марказлари фаолиятини яхшилаш, моддий-техник базасини мустаҳкамлаш, диний таълим муассасалари ҳузурида фуқароларга Қуръони каримни ўргатиш бўйича махсус курслар ташкил этиш белгиланган.
Сон эмас, сифат муҳим
Илм даргоҳининг улуғворлиги унинг бинолари ёки талабалари сони билан эмас, балки у ердан етишиб чиқадиган илмли, одобли, Ватани ва миллатига сидқидилдан хизмат қиладиган етук ва салоҳиятли кадрлар билан ўлчанади. Юзлаб учқунлар биргина қуёшнинг зиёсини тўса олмагани сингари чинакам қадр-қиймат сонда эмас, сифатдадир. Янги Ўзбекистонда олий ва ўрта махсус ислом таълим муассасалари фаолиятида ҳам асосий мезон таълим сифати, илмий салоҳият, маънавий тарбия ва жамиятга муносиб хизмат қиладиган мутахассисларни вояга етказишда.
Мустақилликнинг дастлабки чорак асрида Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида 9 та ўрта махсус ислом таълим муассасаси ва Тошкент ислом институти фаолият юритган бўлса, Президентимиз ташаббуси билан 2017 йилда Бухоро шаҳрида Мир Араб олий мадрасаси, 2018 йилда Самарқанд вилоятида Ҳадис илми мактаби, 2020 йилда Термиз шаҳрида Имом Термизий ўрта махсус ислом таълим муассасаси, 2024 йилда Имом Термизий номидаги ислом институти ташкил этилди.
Бугунги кунда Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида 4 та олий, 10 та ўрта махсус ислом таълим муассасаси (шундан иккитаси аёл-қизларга ихтисослашган) фаолият кўрсатмоқда. Уларда таҳсил олаётган икки ярим мингдан зиёд талабага 500 га яқин профессор-ўқитувчи сабоқ бериб келмоқда.
Диний соҳа ходимларининг асосий қисмини ташкил этадиган имом-хатибларнинг билим ва малакаларини янада ошириш, ўрта махсус диний маълумотга эга имом-хатибларни олий диний маълумотли кадрлар билан алмаштириш мақсадида 2019 йилда Тошкент ислом институтида модул таълим тизими жорий қилинди. Мазкур таълим тизимида 5 йиллик меҳнат стажига эга бўлган имом-хатиблар танлов асосида ўқишга қабул қилиниб, ишдан ажралмаган ҳолда 3 йил давомида таҳсил олади. Бугунги кунга қадар бу таълим йўналиши бўйича 600 дан зиёд имом-хатиб олий маълумотга эга бўлди.
Президентимизнинг 2023 йил июнь ойида Сурхондарё вилоятига ташрифи чоғида берган топшириғи ижроси юзасидан 2024-2025 ўқув йилида таълимнинг узвийлиги ва узлуксизлигини таъминлаш, тор йўналишлар бўйича етук кадрларни тайёрлаш мақсадида Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида магистратура мутахассислиги ташкил этилган эди.
Жорий йилда илк 10 битирувчи “Ислом илоҳиёти, фалсафаси ва мотуридийлик таълимоти” ва “Ҳадис илмлари” йўналиши бўйича магистратура мутахассислигини муваффақиятли тамомлади. Яқинда Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг катта мажлислар залида магистрларга тантанали равишда диплом топшириш маросими бўлиб ўтди.
Тадбирда Ўзбекистон Республикаси Президентининг диний-маърифий масалалар бўйича маслаҳатчиси Музаффар Комилов, Дин ишлари бўйича қўмита раиси Содиқжон Тошбоев, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари, вазирлик ва идоралар вакиллари, таниқли уламолар, имом-хатиблар, соҳа фахрийлари, педагог-ўқитувчи ва талабалар ҳамда ОАВ вакиллари иштирок этди.
Президент маслаҳатчиси Музаффар Комилов илк битирувчиларни самимий қутлаб, тегишли пул мукофоти сертификатларини ҳар бир магистрга тантанали равишда топширди. Муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари битирувчиларни ўқишини муваффақиятли тамомлагани билан муборакбод этиб, катта тарихий воқеа бўлганини алоҳида таъкидлади. Муфтий ҳазратлари илк магистрларнинг ойлик иш ҳақига Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида 20 фоиз миқдорида устама ҳақ тўлаб берилишини эълон қилди. Битирувчи магистрлар Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг марказий аппарати, Имом Термизий илмий-тадқиқот маркази, олий ва ўрта махсус ислом таълим муассасаларига ишга тақсимот қилинди.
Тарих такрорланиб туради
Ўзбекистон қадимдан буюк алломалар, улуғ мутафаккирлар юрти сифатида эъзозланади, қадрланади. Тарихда юртимиз алломалари бутун дунёга устозлик қилган, жаҳон илм-фани ривожига беқиёс ҳисса қўшган.
2024 йил 15-16 октябрь кунлари Тошкент ва Хива шаҳарларида “Ислом — тинчлик ва эзгулик дини” мавзусида ўтказилган халқаро конференцияда иштирок этган Шайх Муҳаммад Аввома ҳафизаҳуллоҳ “Юртингизнинг ҳар қадамида улуғ алломаларнинг хоки бор. Бу замин илм ва уламолар юртидир. Энди сизларнинг вазифангиз ана шу буюк меросни қайта тирилтириш ва дунёга танитишдир”, деган эди. Ҳақиқатан, Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврида бутун дунё Ўзбекистонга, Имом Бухорий, Имом Термизий, Абу Райҳон Беруний, Муҳаммад ал-Хоразмий, Абу Наср Форобий, Абу Али ибн Сино, Мирзо Улуғбек, Алишер Навоийларга қандай талпинган бўлса, бугун ҳам Учинчи Ренессанс пойдевори қўйилаётган юртимизга дунё афкор оммасининг қизиқиши тобора ортиб боряпти.
Халқимизда “Тарих такрорланиб туради”, “Оққан дарё оқаверади” каби ажойиб мақоллар, нақллар бор. Чиндан ҳам IX-XII ҳамда XIV-XV асрларда юксак ақлу заковати, теран тафаккури, бой маънавий-маърифий салоҳияти билан бутун дунёни забт этган буюк аждодларимиз сингари бугун янги Ўзбекистонда таҳсил олаётган ёшлар ҳам боболаримизнинг муносиб издоши сифатида тарихни такрорлашга астойдил киришган. Улар орасида Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти магистратура йўналишини тамомлаган ўн нафар иқтидорли битирувчи ҳам бор. Уларни Ўзбекистоннинг етук мутахассислари, Президент кадрлари дея баралла айта оламиз. Келгусидаги фаолиятларига Аллоҳ таолодан улкан муваффақиятлар тилаймиз.
Салоҳиддин ШЕРХОНОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи
"Янги Ўзбекистон" газетасининг 2026 йил 6 август сонидан