Сохта салафийлик ва уларнинг иддаолари
XX – XXI асрларга келиб турли хил диний оқимлар сони кўпайиб кетдики, бизнинг тинч ва осуда диёримизда ҳам унинг салбий таъсири бироз кучайди. Бунинг олди олинмаса, ёшларимизнинг онгини заҳарлашни мақсад қилган ғанимларимиз уларнинг тарбиясида ушбу оқимлар таъсирини кучайтириш, маънавий ва маърифий, ғоявий курашни амалга оширишга тинмай уринмоқдалар. Биз бугун ана шундай диний оқимлардан бири бўлган сохта салафийлик ҳақида тўхталиб, бу оқимнинг мақсад, ғоя ва иддаоларини, бошқача қилиб айтганда, асл башарасини очиб ўрганишга харакат қиламиз.
Сохта салафийлик – Исломдаги аҳком ва фатволарни ҳар бир замон тақозосига қараб эмас, ҳижрий сананинг дастлабки уч даврига мувофиқ равишда ҳаётга тадбиқ этишни тарғиб қилувчи оқимдир.
Исломда “салаф” деганда, ҳадисларга кўра, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам замонида ва ундан кейинги икки даврда яшаган мусулмонлар тушунилади. Луғавий маъноси ҳам “аждодлар”, “аввал яшаб ўтганлар” деган маънони беради.
Охирги йилларда аксар бемазҳаблар тарафдан саҳоба ва тобеинлар манҳажи ниқоби остида “салафийлик” байроғини баланд ҳилпиратиш ҳолатлари кўпайди. Наждлик Муҳаммад ибн Абдулваҳҳобнинг издошлари ҳам бугун “ваҳҳобий” деган атамадан воз кечишиб ўзларини солиҳ салафлар йўлидамиз деб иддао қилишмоқда. Носируддин Албоний шахсияти худди ўша “салафийлик” тарғиботчилари орасида доҳийлик касб қилган шахслардан биридир. Салафийлар Носир Албоний шахсиятига баҳо беришда жуда ҳаддан ошишган. Уни “Аср муҳаддиси”, “Суннат билимдони”, “Суннат ҳомийси” ва ҳоказо баландпарвоз илмий унвонлар билан лақаблаб олишган.
Шунингдек, салафийлар орасида охирги йилларда фиқҳий ва ҳатто ақидавий аҳкомларда ҳам Албоний фикрларига мурожаат қилиш ҳолатлари бирламчи одатга айланди.
“Салафийлик” оқими раҳнамоларидан бири Носир Албонийнинг тўрт мазҳаб ақидаси ва фиқҳига хилоф равишда чиқарган бемаза фатволари қатор териб чиқилган. Аҳли сунна эътиқодли ҳар бир аҳли илм бу фатволар билан танишиб чиқар экан айрим ўринларда беихтиёр “астағфируллоҳ” деб ёқа ушлайди. Баъзи ўринларда эса Носир Албонийнинг мантиқсиз фатволаридан кулгиси келса, айрим жойларда динимиз номидан гапирган бу одамга ачиниб йиғлагиси ҳам келади.
Модомики Ислом дини фиқҳи ва ақидаси билан қизиқар экансиз, диний маълумотларни интернет орқали тарқатиш сув ичишдан ҳам осон бўлган бугунги теҳника даврида сизнинг ҳам Носир Албоний номига кўзингиз тушган бўлса керак. Зотан салафийлар томондан тарқатилган кўплаб рисола ва мақолаларда бу одамнинг номи албатта бир неча бор зикр қилиб ўтилади.
Шу нуқтаи назардан токи сизнинг эътиқодингизда Носир Албоний шахсияти буюк ислом олими сифатида шаклланиб қолмаслиги, ўзингиз билмаган ҳолда унга тобе бўлиб қолмаслигингиз учун унинг асли салафи солиҳларга қарши чиқарган фатволарини ошкор қилишга жазм этдик. Токи унинг асли ким эканини сиз аниқ ва равшан билиб олинг! Носир Албонийга туҳмат, деган фикр пайдо бўлмаслиги учун ҳар бир фатвонинг аниқ манбаси унинг тагида алоҳида изоҳ сифатида ёзиб кўрсатилди.
Иддао: “Иймон, намоз, рўза, закот, ҳаж каби 5 та фарздан ташқари жиҳод – олтинчи фарз ва ҳар бир мусулмон учун фарзи айн”дир.
Раддия: Иймон, намоз, рўза, закот, ҳаж исломнинг 5 та аркони ҳисобланади. Ундан бирор нарса олиш ёки қўшишга фақат Аллоҳ ва унинг Расули ҳақлидир. Шулардан закот ва ҳаж қодир бўлганларга фарзи айн ёки қодир бўлмаганларнинг зиммасидан соқит бўлади.
Хўш, ақидапарастларга кимлар эргашади?! Албатта, билимсиз, онгида бўшлиқ пайдо бўлган одамлар, айниқса, ёшлар эргашади. Кўп миллатли юртимизда ақидапарастликка қарши кескин ва оммавий мафкуравий кураш олиб борилмоқда. Шундай экан, биз ёшларимизни ҳар томонлама баркамол, эл-юрт иши учун фидойи, чин ватанпарвар инсонлар этиб тарбиялаш, уларнинг онгида ёт ва заҳарли ғояларга жой қолдирмаслик, уларни фойдали ишларга жалб этиш каби хайрли ишларни, тадбирларни амалга оширсак, юртимиз келажаги бўлган фарзандларимиз бизлардан кўра ҳам бахтли бўлади деган умиддаман.
Рашидов Аброрхўжа
"Ҳидоя" ўрта махсус ислом
билим юрти ходими
Иордания ОАВ Ўзбекистоннинг мустақиллик йилларидаги тараққиёти ҳақида ёзмоқда
Иорданиянинг етакчи оммавий ахборот воситаларида Ўзбекистон Нодиржон Турғуновнинг мамлакатимиз мустақиллигининг 35 йиллигига бағишланган интервьюси чоп этилди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.
Суҳбат Иордания Миллий ахборот агентлиги (Petra), “Al Rai” газетаси, шунингдек, “Hala”, “Roya News”, “Jafra News”, “AlAnbat News”, “Johina News”, “Nabzal Balad”, “Al Qubba News” янгиликлар агентликлари ва Араб ахборот агентликлари федерацияси томонидан кенг ёритилди.
Интервьюда элчи Ўзбекистон ва Иордания ўртасидаги муносабатлар жадал ривожланиб, кенг қамровли йўналишларни қамраб олаётганини таъкидлади. Икки томонлама ҳамкорлик ўзаро ҳурмат, ишонч ва халқларимиз ўртасидаги тарихий яқинлик тамойилларига асослангани алоҳида қайд этилди.
Нашрда Иордания Қиролининг 2025 йилда Ўзбекистонга амалга оширган давлат ташрифи алоҳида аҳамиятга эга бўлгани таъкидланди. Ташриф давомида Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев билан ўтказилган музокаралар икки томонлама муносабатларни ривожлантиришда муҳим босқич бўлди. Элчи айни босқичда асосий устувор вазифа олий даражада эришилган келишувларни амалда рўёбга чиқаришни таъминлашдан иборат эканига урғу берди. Шу муносабат билан сўнгги вақтларда бир қатор юқори даражадаги делегацияларнинг ўзаро ташрифлари амалга оширилди.
Суҳбатда Президент Шавкат Мирзиёев ва Қирол Абдулла II нинг иқтисодиётни модернизация қилиш, инвестицияларни жалб этиш, таълим ва инсон капиталини ривожлантириш, ёшлар учун имкониятларни кенгайтириш, маданиятлараро мулоқотни илгари суриш ҳамда минтақавий барқарорликни таъминлаш масалаларидаги ёндашувлари ўхшаш экани қайд этилди. Сиёсий ҳамкорлик ҳақида тўхталиб, элчи Ўзбекистон ва Иордания мунтазам мулоқот олиб бораётгани, БМТ, Ислом ҳамкорлик ташкилоти ва бошқа халқаро майдонларда яқиндан ҳамкорлик қилаётганини билдирди.
Савдо-иқтисодий ҳамкорликни ривожлантиришга ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Элчи 2025 йилда ўзаро товар айланмаси ҳажми аввалги йилга нисбатан деярли икки бараварга ошганини маълум қилди. Шунингдек, 2026 йил апрель ойида ўтказилган Ўзбекистон ва Иордания ўртасидаги Ҳукуматлараро комиссиянинг биринчи йиғилиши муҳим аҳамият касб этгани таъкидланди. Унда ишбилармон доиралар ўртасидаги алоқаларни фаоллаштириш, қўшма кўргазмалар ташкил этиш ва Ишбилармонлар кенгаши фаолиятини йўлга қўйишга келишиб олинган. Иордания вакиллариниyг Тошкент халқаро инвестиция форумидаги иштироки икки мамлакат компаниялари ўртасида бевосита алоқаларни мустаҳкамлаш учун қўшимча имконият бўлди.
Транспорт алоқаларини ривожлантириш контекстида Амман ва Тошкент ўртасида тўғридан-тўғри авиақатновлар йўлга қўйилгани олқишланди. Жорий йилнинг 1 июлидан эътиборан “Royal Jordanian” авиакомпанияси икки давлат пойтахтлари ўртасида ҳафтасига икки марта мунтазам рейсларни амалга оширишни бошлади. Шунингдек, Ўзбекистон ва Иордания фуқаролари учун ўзаро визасиз режимнинг жорий этилиши туризм ва ишбилармонлик алоқаларини ривожлантиришда муҳим қадам бўлди.
Туристик салоҳият ҳақида гапирганда, элчи Ўзбекистон Самарқанд, Бухоро ва Хива каби дунёга машҳур тарихий шаҳарларга эга эканини, Иордания эса Амман, Петра ва Вади-Рам каби ноёб қадамжоларни таклиф этишини таъкидлади. Келгуси ҳамкорликнинг истиқболли йўналишлари сифатида фармацевтика, соғлиқни сақлаш, қишлоқ хўжалиги, саноат кооперацияси, рақамлаштириш, логистика, таълим, маданият ва ислом мероси соҳасидаги тадқиқотлар белгиланди.
Ўзбек-иордан муносабатларининг гуманитар таркибий қисмига тўхталинганда, 2026 йил 8 июль куни Иорданиянинг Фатволар бўйича бош бошқармаси ва Ўзбекистон мусулмонлари идораси ҳузуридаги Фатво маркази ўртасида ҳамкорлик меморандуми имзолангани қайд этилди. Бундан ташқари, тўғридан-тўғри авиақатнов ва визасиз режим шароитида зиёратни тарихий ва маданий объектларга ташриф билан уйғунлаштирган “Умра плюс” форматида қўшма туристик дастурларни ишлаб чиқиш имконияти таъкидланди.
Мамлакатимизнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланиши ҳақида сўз юритар экан, элчи “Ўзбекистон — 2030” Стратегияси мамлакатнинг узоқ муддатли тараққиёт қарашларини акс эттиришини билдирди. Таъкидланганидек, илк бор мамлакат ялпи ички маҳсулоти 145 миллиард доллардан ошди, экспорт ҳажми 33,4 миллиард долларга етди, жалб қилинган хорижий инвестициялар эса 43,1 миллиард долларни ташкил этди. Қашшоқлик даражаси 5,8 фоизгача камайди.
Шунингдек, жорий йилда Ўзбекистон давлат мустақиллигининг 35 йиллигини нишонлаётгани, сўнгги йиллар иқтисодиёт, давлат бошқаруви, суд-ҳуқуқ тизими, таълим ва соғлиқни сақлаш соҳаларида туб ислоҳотлар даври бўлгани таъкидланди.
Интервью якунида элчи Ўзбекистон тараққиётининг навбатдаги босқичидаги асосий устувор йўналишларни кўрсатиб ўтди. Улар орасида иқтисодий ўсиш ва меҳнат унумдорлиги сифатини ошириш, инновациялар ва “яшил” энергетикани ривожлантириш, сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш ва инсон капиталини юксалтириш ўрин олган. Ушбу жараёнлар халқаро шериклар, жумладан Иордания учун ҳам инвестициявий ва технологик лойиҳаларни амалга оширишда янги имкониятлар очади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
