Бақиъ қабристонига дафн қилинганлар
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг оила аъзолари ва яқин қариндошларидан Бақиъ қабристонига дафн қилинганлар.
Иброҳим ибн Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам
Фотима розияллоҳу анҳо бинти Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам
Зайнаб розияллоҳу анҳо бинти Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам
Руқайя розияллоҳу анҳо бинти Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам
Умму Кулсум розияллоҳу анҳо бинти Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам
Оиша бинти Абу Бакр розияллоҳу анҳо
Ҳафса бинти Умар розияллоҳу анҳо
Ҳинд бинти Абу Суфён розияллоҳу анҳо, Умму Ҳабиба
Ҳинд бинти Абу Умайя, Умму Салама розияллоҳу анҳо
Зайнаб бинти Жаҳш розияллоҳу анҳо
Зайнаб бинти Хузайма розияллоҳу анҳо
Софийя бинти Ҳуййи розияллоҳу анҳо
Жувайрия бинти Ҳорис розияллоҳу анҳо
Софийя Умму Зубайр бинти Абдулмутталиб розияллоҳу анҳо
Райҳана бинти Шамун розияллоҳу анҳо
Мориятул Қибтийя розияллоҳу анҳо
Ҳалима ас-Саъдийя розияллоҳу анҳо
Умму Руммон розияллоҳу анҳо Оиша розияллоҳу анҳонинг оналари
Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу
Ҳасан ибн Али розияллоҳу анҳу
Абу Суфён Сахр ибн Харб Абу Муовия розияллоҳу анҳу, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қайноталари.
Абдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Абу Толиб ал-Қуроший розияллоҳу анҳу, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг жиянлари Жаъфарнинг ўғли, Ҳабашистонда туғилган биринчи чақалоқ.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари ичида энг машҳурлари:
Саъд ибн Абу Ваққос ал-Қуроший аз-Зуҳрий розияллоҳу анҳу
Саид ибн Зайд ибн Нуфайл ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Абдураҳмон ибн Авф ал-Қуроший аз-Зуҳрий розияллоҳу анҳу
Аббос ибн Абдулмутталиб розияллоҳу анҳу
Усмон ибн Мазъун ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Абу Бакр розияллоҳу анҳу
Убай ибн Кааъб ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Абу Ҳурайра ад-Давсий розияллоҳу анҳу
Усома ибн Зайд розияллоҳу анҳу
Асад ибн Зурората ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Арқам ибн Абу Арқам Абду маноф ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Жобир ибн Абдуллоҳ Абу Абдураҳмон розияллоҳу анҳу
Ҳассон ибн Собит ал-Ансорий Абул Валид розияллоҳу анҳу
Саъд ибн Молик Абу Саид ал-Худрий розияллоҳу анҳу
Саъд ибн Муоз розияллоҳу анҳу
Суҳайб ибн Санон ал-Румий розияллоҳу анҳу
Умму Сулайм бинти Малҳан розияллоҳу анҳо, Анас розияллоҳу анҳунинг оналари
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қолган саҳобаларидан Бақиъга дафн қилинганлари:
Авс ибн Собит ибн Мунзир ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Авс ибн Ховала ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Жаббар ибн Сахр ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Жубайр ибн Мутим ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Ҳорис ибн Хузайма розияллоҳу анҳу
Ҳаким ибн Ҳизом ибн Хувайлид розияллоҳу анҳу
Ҳажжож ибн Илота ас-Суламий Абу Муҳаммад розияллоҳу анҳу
Ҳотиб ибн Абу Балтаъа ал-Лахомий Абу Абдуллоҳ розияллоҳу анҳу
Ҳувайтиб ибн Абдулуззо ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Хаббоб Утба ибн Ғазвон Абу Яҳё розияллоҳу анҳу
Хуфаф ибн Айман ал-Ғифорий розияллоҳу анҳу
Хувайлид ибн Амр Абу Шурайҳ ал-Хузаий розияллоҳу анҳу
Хаввот ибн Жубайр Абу Абдуллоҳ розияллоҳу анҳу
Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний Абу Абдураҳмон розияллоҳу анҳу
Салама ибн Салома ибн Вақш ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Салама ибн Акваъ Абу Муслим розияллоҳу анҳу
Саҳл ибн Баёз розияллоҳу анҳу
Саҳл ибн Саъд ас-Саъдий ал-Ансорий Абул Аббос розияллоҳу анҳу
Саҳл ибн Абу Ҳасма Абу Абдураҳмон розияллоҳу анҳу
Саиб ибн Язид ал-Киноний розияллоҳу анҳу
Суҳайл ибн Байзо ал-Қуроший Абу Умайя розияллоҳу анҳу
Суҳайб ибн Санон ал-Румий розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Баҳийна розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Собит ал-Ансорий Абу Рабиъ розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Ғосил Абу Ҳанзала розияллоҳу анҳу
Абдуллоҳ ибн Каъб ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Амр ибн Абу Сарҳ ал-Қураший Абу Саид розияллоҳу анҳу
Амр ибн Умайя аз- Зомарий розияллоҳу анҳу
Амр ибн Ҳазм ибн Зайд розияллоҳу анҳу
Уқба ибн Амр Абу Масъуд ал-Бадрий розияллоҳу анҳу
Қайс ибн Саъд ибн Убода ал-Ансорий Абу Амр розияллоҳу анҳу
Каъб ибн Молик ал-Ансорий Абу Абдуллоҳ розияллоҳу анҳу
Каъб ибн Ужара ибн Умайя ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Кулайб оталарини исми келмаган розияллоҳу анҳу
Муҳаммад ибн Маслама ал-Ансорий Абду Абдураҳмон розияллоҳу анҳу
Муҳаммад ибн Абу Жаҳм ибн Хузайфа розияллоҳу анҳу
Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм ал-Ансорий Абу Абдулмалик розияллоҳу анҳу
Муҳаммад ибн Убай ибн Каъб розияллоҳу анҳу
Муоз ибн Ҳорис ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Молик ибн Амр ибн Атик розияллоҳу анҳу
Молик ибн Рабиъа ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Муғира ибн Ахнас ас-Сақофий розияллоҳу анҳу
Маъқил ибн Синон ал-Ашжаий Абу Абдураҳмон розияллоҳу анҳу
Махрома ибн Навфал ал-Қуроший розияллоҳу анҳу
Миқдад ибн Асвад ал-Ҳазромий Абу Маъбад розияллоҳу анҳу
Маъмур ал-Хосий розияллоҳу анҳу
Навфал ибн Муовия ад-Дайлий розияллоҳу анҳу
Ҳинд ибн Ҳорис ал-Асламий розияллоҳу анҳу
Абу Шурайҳ ал-Каъбий ал-Хузоий розияллоҳу анҳу
Абул Юср ал-Ансорий розияллоҳу анҳу
Усайд ибн Ҳузайр розияллоҳу анҳу
Сабиату бинти Ҳорис ал-Асламий розияллоҳу анҳо
Обид Тошқандий
- “Сияр Аъламу ан-Нубало” Имом Шамсиддин аз-Заҳабий
- “Усдул Ғоба фий маърифати ас-Саҳоба” Ибн Асир
- “Истиъаб” Ҳофиз, имом Ибн Абдул Барр
"Эй ўғилгинам..."
Луқмоннинг фарзандига айтган насиҳатларидаги буюк ҳикматлар
Баъзи сўзлар борки, орадан қанча асрлар ўтмасин, ўз қимматини йўқотмайди. Чунки улар инсон қалбига йўл топади, уни яхшиликка чорлайди ва ҳаётда тўғри йўлни танлашга ундайди.
«Эй ўғилгинам...»
Луқмоннинг фарзандига айтган бу мурожаатида чуқур меҳр, самимият ва улкан ҳаёт ҳикмати мужассам. Унинг насиҳатлари нафақат бир фарзандга, балки ҳар бир инсонга тегишли бўлган ибратли ўгитлардир.
Луқмон фарзандига аввало энг муҳим ҳақиқатни эслатади:
«Эй ўғилгинам! Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилма. Албатта, ширк катта зулмдир».
Инсон ҳаётидаги энг муҳим пойдевор — тўғри эътиқод. Дунёдаги бойлик, мансаб, обрў ва барча неъматлар вақтинчалик. Аммо инсоннинг Аллоҳ билан бўлган муносабати унинг бутун ҳаётига таъсир қилади. Шунинг учун фарзанд тарбияси, аввало, унинг қалбига иймон ва Аллоҳга бўлган муҳаббатни сингдиришдан бошланади.
Шундан сўнг Луқмон:
«Эй ўғилгинам! Намозни тўкис адо эт...»
деб насиҳат қилади.
Намоз — инсоннинг Роббиси билан боғланишидир. У қалбни поклайди, инсонни яхшиликка ундайди ва ҳаётига тартиб бағишлайди. Фарзандга намозни ўргатиш — унга фақат бир ибодатни эмас, балки масъулият, поклик ва маънавий тартибни ҳам ўргатишдир.
Луқмон фарзандини яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтаришга ҳам чақиради. Чунки ҳақиқий эзгулик фақат ўзимиз учун эмас, атрофимиздагилар учун ҳам манфаатли бўлиши керак. Баъзан бир оғиз яхши сўз инсоннинг кўнглини кўтарса, бир самимий насиҳат унинг ҳаётини ўзгартириши мумкин.
Аммо яхшилик йўли доимо осон эмас. Шунинг учун Луқмон:
«Бошингга тушган мусибатларга сабр қил», дейди.
Инсон ҳаётида турли синовлар учрайди. Баъзида режаларимиз амалга ошмайди, баъзида кутилмаган қийинчиликларга дуч келамиз. Ана шундай пайтларда сабр инсонга куч беради. Сабр — таслим бўлиш эмас, балки қийинчиликка қарамай тўғри йўлда давом этишдир.
Луқмоннинг яна бир муҳим насиҳати — кибрдан сақланиш:
«Кишилардан кибр билан юз ўгирма ва ер юзида манманлик билан юрма».
Инсонга берилган бойлик, илм ёки мартаба уни бошқалардан устун қилиб қўймайди. Аксинча, инсон қанчалик кўп неъматга эга бўлса, шунчалик камтар бўлиши лозим. Чунки ҳақиқий улуғлик — ўзини бошқалардан баланд қўйишда эмас, балки инсонларга ҳурмат ва меҳр билан муносабатда бўлишдадир.
Насиҳатларда ҳатто инсоннинг юриши ва овозигача эътибор қаратилган:
«Юришингда ўртача бўл ва овозингни пасайтир. Албатта, овозларнинг энг ёқимсизи эшакларнинг овозидир». Бу бизга одобнинг катта ишлардагина эмас, балки кундалик одатларимизда ҳам намоён бўлишини кўрсатади. Вазминлик, мулойимлик, меъёр ва чиройли муомала инсонни безайди.
Бугун бизга ҳам керак бўлган насиҳатлар
Луқмоннинг фарзандига айтган ўгитлари асрлар олдин айтилган бўлса-да, бугунги кун учун ҳам ниҳоятда долзарб.
Бугун фарзандларимизга яхши касб эгаси бўлиш билан бирга, яхши инсон бўлишни ҳам ўргатишимиз керак. Уларнинг қалбига иймон, тилига яхши сўз, хулқига камтарлик, ҳаётига сабр ва меҳрни сингдиришимиз зарур.
Чунки фарзандга қолдириладиган энг қимматли мерос — мол-дунё эмас.
Энг буюк мерос — иймонли қалб, гўзал ахлоқ ва тўғри тарбиядир.
Шу боис Луқмоннинг:
«Эй ўғилгинам...» деб бошланган насиҳатлари ҳар биримиз учун ҳамон ўз аҳамиятини йўқотмаган. Уларни ўқишгина эмас, ҳаётимизга татбиқ этиш биз учун энг катта ибратдир.
Ҳумоюддин Ҳусниддин ўғли,
Масжидлар билан ишлаш бўлими
етакчи мутахассиси таржимаси
