Аёл кишининг ишлаши масаласи
Аёл киши кўчага чиқиб ишлаши мумкинми ёки йўқ? Одамлар бу саволга жавоб беришда уч тоифага бўлинадилар.
1-тоифа. Аёл кишини уйидан ташқарида ишлаши сал кам фарз амал хисобланади. У ҳам эркак киши каби ишлаши керак.
2-тоифа. Аёл кишини кўчага чиқиб ишлаши мумкин эмас.
3-тоифа. Аёл кишини кўчага чиқиб ишлаши мумкин. Аммо шарти бор.
1-тоифадагилар. Аёл киши шахс сифатида жамиятни ярми хисобланади. Фақат уйда ўтириб , кийимларни ювиб, дазмоллаб, таом тайёрлаб, уйни тозалаб, болалар тарбияси билан шуғулланиб уйида ўтиравериши тўғри эмас. Балки у ҳам жамият ишларида фаол қатнашиб, ўзини қобилиятини, иқтидорини намоён қилиб, меҳнат қилиши ва ўз меҳнатини самарасини олишга ҳақли. Иқтисодий жиҳатдан оилага ўз улушини қўшиши керак.
2-тоифадагилар. Аёл кишининг асосий вазифаси уйида бўлиши керак. Уй ишларини идора қилиши, уй юмушларини бажариши, болалар тарбияси, эрини хизмати, ўзини иффатини сақлаб, эрини молини ҳимоя қилиб, эрига бўйин тобламасдан, итоат қилиши керак.Бу ҳақда Аллоҳ таъоло каломи Қуръони каримнинг Нисо сураси 34-оятида марҳамат қилади:
الرجال قوامون على النساء
Эркаклар аёллар устидан раҳбардурлар[1]
Ушбу оятни нозил бўлиши хусусида бир қанча муфассирлар ва Ҳасанул Басрий қуйидаги ривоятни келтирадилар. Росули акрам С.А.В нинг олдиларига бир аёл келиб, эридан шикоят қилди. Эри уни юзига бир тарсаки урганини айтди. Шунда Росули акрам: “Сен ҳам қасос олишинг мумкин. Эринг қандай урган бўлса,шундай урасан дедилар.” Ҳалиги аёл хузурларидан чиқиб уйига етмасданоқ мазкур оят нозил бўлди. Шу онда халиги аёлни кетидан одам юбориб, хузурларига қайтишини айтдилар. Аёл келди. “Роббим бу ҳақда ояти карима нозил қилди ва эрингни сенда ҳаққи бор экан. Ундан қасос олмайсан” дедилар.
Имом Аҳмад Абдуроҳман ибн Авф розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Пайҳамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам : “Агар аёл киши беш вақт намозини ўқиса, бир ой (Рамазон) рўзасини тутса, фаржини (ҳаромдан) сақласа, эрига итоат қилса, унга “Жаннатнинг қайси эшигидан хоҳласанг киравер”, дейилади, деганлар”
Аёл киши эрига итоатсизлик қилиб, ишлайман деб туриб олса ва кўчага чиқиб кетса, энди уйидаги ишларни тўла-тўкис назорат қила олмай қолади. Ишлари билан овора бўлиб, болаларига бир энагани болалари тарбияси учун тайинлайди. Ва болалари тарбиясини бузиб тарбиялаган ўша хизматчига топган пулидан сарфлайди. Натижада қош қўяман деб, кўз чиқаради. Оила ислоҳ бўлиши ўрнига, пароканда бўлади. Болаларини ёқотади. Кўчадаги ишлари билан машғул бўлиб, кўпинча эрига ҳам тўла-тўкис рисоладагидек хизмат қилаолмайди. Айрим эркаклар эса аёли топаётган пулга ўрганиб қолиб, оила боқиш масаласига беэтиборлик қилиб, ҳамма юкни аёл киши бўйнига юклаб қўяди. Аёл киши эса кўчада ишлаб, чарчаб келади ва айрим уй юмушларини бажариши керак бўлади. Ҳам кўчада, ҳам уйда ишлаб қийналиб кетгандан кейин, айрим ишларда эрига итоат қилмай, бўйин товлашга ўтиб, гап қайтаришни бошлайди. Ўзини пул топиб келаётганини таъна қилади. Ва оилада жанжал пайдо бўлади. Энди аёл эри уни қадрига етмаётганини англагандек бўлади. Унга нисбатан кундан-кунга нафрати кучайиб боради. Уни тушинадиган, қадрига етадиган, уни асраб-авайлайдиган бошқа бир эркакни истаб қолади. Охир –оқибат кўп оилалардаги бундай яшаш тарзи уларнинг ажрашиб кетишларига сабаб бўлади.
3-тоифадагилар. Аёл киши асосий ишларни уйида бажаради. Шу билан бирга кўчага чиқиб ишлашга ҳам ҳақли бўлади.Аммо бир шарти билан. Ишлаганда ҳам аёлларга муносиб соҳаларда ишлаши керак бўлади. Қандай? Яъни ахлоқига зиён етмайдиган, эркакларга аралашиб юрмайдиган, оиласини бузилишга олиб келмайдиган. Масалан тиббиёт соҳасида, хамширалик, болалар шифокори ёки таълим соҳасида ишлаши, ўқитувчи, мураббия ёки фақат аёл-қизлар ишлайдиган корхонада, ёки шундай соҳа бўлсинки – бу соҳада эркакларнинг ишлаши мумкин бўлмайдиган бўлиши керак. Шундай бўлганда оила раҳбарлари бўлган уларнинг эрлари ҳам ишлашларига розилик берадилар. Натижада оиланинг моддий ҳолатини бир оз яхшиланишига хисса қўшган бўладилар. Ва оилани гуллаб-яшнашига ўз меҳнатлари билан кўмак берган бўладилар.
Юлдашев Иззатуллоҳ
Тошкент ислом институти “Тиллар” кафедраси ўқитувчиси
[1]Абдулазиз Мансур.Қуръони карим маънолар таржима ва тафсири -Тошкент. 2009.
Ҳалол ҳам, ҳаром ҳам аниқдир
Ислом дини инсон ҳаётининг барча жабҳаларини қамраб олган ва унинг турмуш тарзини тартибга солувчи ҳаёт тарзи сифатида тушунилади. Ислом ҳалол ва ҳаром тушунчаларини аниқ белгилаб, инсонларга фақатгина ҳалол нарсалардан фойдаланишни тавсия қилади. Ҳалоллик нафақат моддий жиҳатдан, балки маънавий ва руҳий поклик учун ҳам муҳимдир.
Қуръони каримда ҳалол ризқ ҳақида
Аллоҳ таоло инсонларга ҳалол ва покиза ризқларни танлашни буюради. Қуръони каримда шундай марҳамат қилинади:
“Эй одамлар, ердаги ҳалол-пок нарсалардан тановул қилингиз ва шайтоннинг изларидан эргашмангиз! Албатта, у сизларга аниқ душмандир” (Бақара сураси, 168-оят).
Бу оятдан англашиладики, инсон ҳалол ва покиза ризқ истеъмол қилиши керак. Ҳаром нарсалар нафақат жисмоний, балки руҳий зарар ҳам етказади.
Ҳалол касб
Ислом ҳалол меҳнат қилиш ва ҳалол касб топишга катта аҳамият беради. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:
Миқдом ибн Маъдикариб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ҳеч ким қўл меҳнати билан топиб еганидан яхши таом еган эмас. Аллоҳнинг набийси Довуд алайҳиссалом қўл меҳнати билан кун кўрар эди”, – дедилар”.
(Имом Бухорий “Саҳиҳ”да ривоят қилган).
Ҳалол касб инсонга нафақат молиявий барқарорлик, балки руҳий хотиржамлик ҳам олиб келади. Ҳалол меҳнат қилиб топилган ризқда барака бўлади ва оила ҳам тинч-осойишта ҳаёт кечиради.
Ҳалол никоҳ
Никоҳ инсониятнинг маънавий ва жисмоний поклиги учун муҳим воситадир. Қуръони каримда шундай буюрилган:
“ ….Сизлар учун (никоҳи) ҳалол бўлган аёлларга, иккита, учта, тўрттадан уйланаверингиз….” (Нисо сураси, 3-оят).
Ҳалол никоҳ оилавий тинчлик ва муҳаббат манбаи бўлиб, келажак авлоднинг соф ва тарбияли бўлишига хизмат қилади. Росулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) шундай деганлар:
“Никоҳ менинг суннатимдир, кимки суннатимдан юз ўгирса, у биздан эмас” (Имом Бухорий ривояти).
Шунинг учун ҳам Ислом ҳалол никоҳни қўллаб-қувватлайди ва уни муқаддас деб билади.
Ҳалол таом
Ҳалол таом инсоннинг соғлиғи ва руҳий ҳолатига катта таъсир кўрсатади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар:
“Ҳалол ва покиза таом енглар, шунда дуоларингиз қабул бўлади.” (Имом Муслим ривояти)
Ҳалол таом инсонга куч-қувват беради, соғлом ҳаёт кечиришга ёрдам беради ва ибодатлари қабул бўлиши учун замин ҳозирлайди.
Ҳалол савдо ва тадбиркорлик
Ислом ҳалол савдони рағбатлантиради ва адолатли тадбиркорликни қўллаб-қувватлайди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:
“Ростгўй ва ишончли савдогар пайғамбарлар, сиддиқлар ва шаҳидлар билан бирга бўлади.” (Имом Термизий ривояти)
Ҳалол савдо билан шуғулланган инсон жамият учун манфаатли бўлиб, унинг бойлигида барака бўлади. Шунингдек, у ўз мижозлари ва ҳамкорлари олдида ишончли бўлиши керак.
Ҳалол турмуш тарзи
Ҳалоллик фақат озиқ-овқат ва молиявий ишлар билан чекланиб қолмайди. Инсоннинг ҳаёт тарзи ҳам ҳалолликка асосланган бўлиши лозим. Бу дегани, инсон ҳалол мулоқот қилиши, ҳалол ишлар билан шуғулланиши ва адолатли йўл тутиши керак. Бу хусусда Қуръони каримда шундай марҳамат қилинади:
“ У (пайғамбар) уларни яхшиликка буюради, ёмонликдан қайтаради ва пок нарсаларни ҳалол қилиб, нопок нарсаларни уларга ҳаром қилади…..” (Аъроф сураси, 157-оят)
Хулоса
Ислом дини ҳалолликка катта аҳамият беради. Ҳалол ризқ, ҳалол меҳнат, ҳалол никоҳ ва ҳалол таом инсоннинг жисмоний соғлиғи, руҳий поклиги ва маънавий камолотини таъминлайди. Шунинг учун ҳам ҳар бир мусулмон ҳалолликка риоя қилиши, ҳалол егулик ейиши ва ҳалол меҳнат қилиши лозим. Чунки ҳалол нарсалар инсон ҳаётида барака, тинчлик ва фаровонлик келтиради.
Аллоҳ таоло барчамизни ҳалол ва покиза ҳаёт кечиришга муваффақ қилсин! Омин.
Исломда ҳаром нарсалар ва уларнинг зарарли жиҳатлари
Ислом дини инсон ҳаётининг ҳар бир соҳасига йўл-йўриқ кўрсатиб, унга ҳалол ва ҳаром тушунчаларини аниқ белгилаб берган. Ҳаром нарсалардан сақланиш мусулмон кишининг бурчи бўлиб, бу инсоннинг жисмоний ва маънавий соғломлиги учун муҳим аҳамиятга эга. Қуръон ва ҳадисларда ҳаром қилинган нарсалар ва уларнинг зарарлари ҳақида кўплаб таъкидлар келтирилган.
1. Ҳаром озиқ-овқат ва ичимликлар
Ислом дини муайян таом ва ичимликларни ҳаром деб белгилаган. Қуръони Каримда шундай марҳамат қилинади:
“У сизларга ўлимтик, қон, чўчқа гўшти ва Аллоҳдан ўзгага атаб сўйилган нарсаларни (истеъмол қилишни қатъий) ҳаром қилди….” (Бақара сураси, 173-оят)
Ҳаром таом ва ичимликларнинг зарарлари:
Соғлиқ учун зарарли: Ҳаром қилинг ан гўштлар ва ичимликлар инсон организмига зарар етказади.
Руҳий ва маънавий покликни йўқотиш: Ҳаром таом истеъмол қилиш инсоннинг ибодати ва дуоларининг қабул бўлишига таъсир қилади.
Жамиятга салбий таъсир: Спиртли ичимликлар ва ҳаром маҳсулотлар жамиятда бузғунчиликка олиб келади.
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: “Албатта, Аллоҳ ҳалол ва ҳаромни аниқ баён қилди. Ким шубҳали нарсалардан сақланса, дин ва номусини сақлаган бўлади.” (Имом Бухорий ва Муслим ривояти)
2. Спиртли ичимликлар ва гиёҳванд моддалар
Ислом спиртли ичимликлар ва гиёҳванд моддаларни қатъий ҳаром қилган. Қуръонда шундай буюрилган:
” Эй имон келтирганлар! Албатта, май (маст қилувчи ичимликлар), қимор, бут-санамлар ва (фол очадиган) чўплар шайтоннинг ишидан иборат ифлосликдирки, ундан четланингиз! Шояд (шунда) нажот топсангиз.” (Моида сураси, 90-оят)
Зарарли жиҳатлари:
Ақл ва онгни заифлаштириш: Спиртли ичимлик ва гиёҳванд моддалар инсоннинг фикрлаш қобилиятини йўқотади.
Ижтимоий муаммолар: Ичкиликбозлик ва гиёҳвандлик оилавий ва жамиятда муаммоларни келтириб чиқаради.
Жиноят ва бузғунчилик: Спиртли ичимликлар ва гиёҳванд моддалар жиноятлар ва жамиятда тартибсизликларни кўпайтиришга сабаб бўлади.
3. Қимор ва ноҳақ йўл билан бойлик орттириш
Қуръони Каримда қимор ва нохақ йўл билан бойлик орттириш қаттиқ қораланади:
” Шайтон май билан қимор (ёрдами)да ўрталарингизга адоват ва нафрат солишни ва сизларни Аллоҳнинг зикри ҳамда намоздан қайтаришни хоҳлайди. Бас, энди, сизлар (май ичишдан) тийилувчимисиз??!” (Моида сураси, 91-оят)
Қиморнинг зарарли жиҳатлари:
Иқтисодий муаммолар: Қимор ўйнаган одамлар ўз мол-мулкини йўқотиб, қашшоқликка тушишади.
Оилавий низолар: Қиморбозлик оила бузилиши ва жанжалларга сабаб бўлади.
Жамиятда бузғунчилик: Қимор жамиятда коррупция ва алдовга йўл очади.
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганлар: “Ким қимор ўйнаса, у худди тўнғиз гўшти еган одамга ўхшайди.” (Имом Муслим ривояти)
4. Зино ва фаҳш ишлар
Ислом зино ва фаҳш ишлардан қаттиқ қайтарган. Қуръони Каримда шундай дейилган:
“. Зинога яқинлашмангиз! Чунки у фаҳш ва ёмон йўлдир..” (Исро сураси, 32-оят)
Зинонинг зарарли жиҳатлари:
Оила бузилиши: Зино оилаларнинг парокандалигига олиб келади.
Жамиятда тартибсизлик: Фаҳш ишлар жамиятда ахлоқий тушкунликка олиб келади.
Руҳий зарарлар: Зино инсоннинг руҳий хотиржамлигини йўқотади ва уни гуноҳга ботиради.
Росулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) айтганлар: “Зино қилган инсон иймонли ҳолда зино қилмайди.” (Имом Бухорий ривояти)
5. Нохақ сўз ва туҳмат
Ислом ёлғон гапириш, ғийбат қилиш ва туҳмат қилишни ҳаром деб белгилаган. Қуръони Каримда шундай марҳамат қилинади:
” Эй мўминлар! Кўп гумон(лар)дан четланингиз! Чунки баъзи гумон(лар) гуноҳдир. (Ўзгалар айбини қидириб) жосуслик қилмангиз ва бирингиз бирингизни ғийбат қилмасин!…” (Ҳужурот сураси, 12-оят)
Ёлғон ва ғийбатнинг зарарлари:
Ишончсизлик: Ёлғон гапириш одамлар ўртасида ишончсизликка олиб келади.
Одамлар ўртасида низо: Ғийбат ва туҳмат жамиятда фитна ва низоларни келтириб чиқаради.
Хулоса
Исломда ҳаром қилинган нарсалар инсон ва жамият учун зарарли экани аниқ кўрсатилган. Ҳаром таомлар, спиртли ичимликлар, қимор, зино ва ёлғон сўзлар инсон ҳаётига салбий таъсир кўрсатади. Мусулмон киши бу каби ишлардан узоқ бўлиши, ҳалол йўл билан ҳаёт кечириши лозим.
Аллоҳ таоло барчамизни ҳаром ишлардан сақласин ва покиза ҳаёт кечиришга муваффақ қилсин! Омин.
Илёсхон Аҳмедов тайёрлади
“Ҳидоят” журналининг 2025 йил 6-сонидан
