Навоий даҳоси
Жаҳон адабиётига катта ҳисса қўшган кўплаб олимларнинг сўз бойлиги ўрганиб чиқилган. Масалан, рус шоири А.С.Пушкин ўз асарларида 21.197 сўздан, Шекспир 20.000 сўздан, Сервантес 18.000 сўздан, Абдулла Тўқай 14.000 сўздан, Абай эса 6000 сўздан фойдаланган.
Шоирлар султони Алишер Навоий сўз ишлатиш борасида ҳам тенги йўқ шахс бўлган. Унинг асарларида, тахминан, 1.378.660 сўз ишлатилган. Биргина “Ғаройиб ус-Сиғар”нинг ўзида 7669, “Фарҳод ва Ширин”да 5431 сўз турли маъноларда қўлланилган. Навоий авлодлари бўлган Ойбекнинг сўз хазинаси 25.000, А.Қаҳҳорники эса 22.000 бўлган.
* * *
Алишер Навоий туркий ва форсий тилларда гўзал ғазаллар битиб, 15-16 ёшлигида эл орасида “зуллисонайн” шоир (“икки тил эгаси”) сифатида танилади.
* * *
Алишер Навоий 16 та адабий жанрда ижод қилган. Шоир Хисрав Деҳлавийдан қарийб 200 йил кейин 1483-1485 йилларда биринчи бўлиб туркий тилда 51 минг мисрадан ортиқ беш достондан ташкил топган “Хамса” асарини ёзади. Шоир бу улуғ асарнинг 2 йилда ёзилганини таъкидлаб, агар бошқа ишлар халақит бермаганида уни 6 ойда ёзиб тугатиши мумкинлигини, аслида бу беш достонни ёзишга кетган вақт “умумлаштирилса 6 ойдан ошмаслиги”ни ёзиб қолдирган.
Навоийнинг “Хамса” асари дунёдаги 64 тилга таржима қилинган.
* * *
Бир куни ёш Алишер мавлоно Лутфий ҳузурига келиб ўзининг қуйидаги:
Оразин ёпқач кўзумдин сочилур ҳар лаҳза ёш,
Ўйлаким пайдо бўлур юлдуз, ниҳон бўлғач қуёш, – деб бошланувчи ғазалини ўқиб беради. Кекса шоир бу ғазални тинглаб, ундан ниҳоятда хурсанд бўлиб: “Агар имкони бўлса эрди, ўзимнинг туркий ва форсийда ёзган 10-12 минг мисра шеъримни шу биргина ғазалга алмашган бўлар эдим...”, дейди.
Т.Низомов
тайёрлади.
Ота-онани ҳурматлаш одоблари
Ота-онанинг розилигини олишга интилиш фазилати барча фазилатларнинг негизи, борлиқдаги ҳар қандай ҳақ-ҳуқуқларнинг келиб чиқадиган асосидир.
Ота-оналар, бола тарбияси билан шуғулланаётган тарбиячилар фарзандларга қуйидаги одатларни сингдиришлари мақсадга мувофиқ:
Гуноҳга сабаб бўлмаса, отаонанинг буюрганларини албатта бажариш; ота-онага мулойим сўзлаш; уйга кирганларида, ҳурматлари учун ўрнидан туриш; ҳар тонг салом бериш, уйқудан олдин хайрли тун тилаш; мол-мулкларини сақлаш; сўраган нарсаларини бериш; улардан маслаҳат сўраш; ота-она ҳақига дуо ва истиғфор айтиш; улар меҳмон кутишса, ёнларида мунтазир бўлиб туриш; уларнинг айтишларини кутмай, уларни хурсанд қиладиган ишларни бажариш; уларнинг ҳузурларида овозни баланд кўтармаслик; гапларини бўлмаслик; изн беришмаган жойга бормаслик; ухлаётганларида безовта қилмаслик; аҳли аёли, фарзандларини улардан устун қўймаслик; ота-она хатога йўл қўйсалар, билмасликка олиш, дарҳол кечириб, унутиш; кулгили гап бўлса ҳам, уларнинг ҳузурларида ўзини тутиш; улар яхши кўрадиган таомни илиниш; улардан олдин таомга қўл чўзмаслик; уларнинг олдиларида чўзилиб ётмаслик, оёқ узатмаслик; уйга улардан олдин кирмаслик, олдиларига тушиб юрмаслик; чақирганларида тезлик билан жавоб бериш; уларнинг ҳаётликларида ҳам, вафот этганларидан кейин ҳам дўстларини ҳурмат қилиш; ота-онасининг ҳурматини қилмайдиганлар билан дўстлашмаслик; уларнинг ҳақларига дуо қилиш; вафотларидан кейин Аллоҳнинг қуйидаги каломини кўп айтиш: «Эй, Раббим! Мени улар гўдаклик чоғимда тарбиялаганларидек, Сен ҳам уларга раҳм қилгин!» (Исро сураси, 24-оят).
Иброҳимжон ИНОМОВ тайёрлади.
“Ислом нури” газетасининг 2026 йил 10-сонидан
http://hidoyatuz.taplink.ws
