Таълимнинг самараси
Ислом динимизда илмга қаттиқ эътибор берилган ва унга тарғиб этилган. Илм ўрганиш ҳар бир мусулмон эркак ва муслима аёлга фарз деб эълон қилинган.
Инсон ҳаётда тўғри йўлни илм орқали топа олади.
Буюк ватандошимиз Имом Бухорий раҳимаҳуллоҳнинг “Илмдан бошқа нажот йўқ” деган гапларида улкан маъно бор.
Илм – сарф этилгани сари тугамайдиган, аксинча ошиб, мустаҳкамланиб борадиган ноёб неъматдир. Молу дунё эса ишлатилгани сари тугаб бораверади.
Қуръони Каримда Аллоҳ таоло иймонли олимларнинг мартабаларини баланд қилишини, Ўзидан бандалари орасида олимлар кўпроқ қўрқишини айтган.
Ҳадиси шарифларда илм ўргатувчиларнинг ҳаққига ҳамма нарса, ҳатто денгиздаги балиқлар, инидаги чумолилар ҳам истиғфор айтиши таъкидланган.
Банда ибодатини ҳам фақат илм асосида адо этади. Чунки қандай намоз ўқиш, қандай рўза тутиш, қандай закот бериш ва қандай ҳаж қилиш илм орқали ўрганилади.
Олимлар, муаллимларнинг мартабалари бу дунёда ҳам, охиратда ҳам баланд бўлади.
Энди юқоридаги расмга изоҳ берсак: бу автобус Мексикада бўлиб, унинг ярми мактаб автобуси кўринишида, ярми эса қамоқхона автобуси кўринишида бўялган. Ёнига “Таълим бошланган жойда зўравонлик, безорилик тугайди” деб ёзиб қўйилган.
Нозимжон Иминжонов
Беморларга дори ёзиб бериши орқали дорихоналардан бонус олиш
Савол: Ҳозирги кунларда шифокорлар беморларга дори ёзиб берадилар ва дорихоналар ана шу дорини ёзган шифокорларга бонус сифатида маълум миқдорда пул беради. Шу пул улар учун ҳалол ҳисобланадими?
Шунингдек, соҳадаги айрим шифокорлар тиббий текширув ўтказадиган жиҳоз (аппарат) ўрнатишган ва келадиган ҳар бир бемор учун юборган шифокорларга маблағ беришади. Бунинг ҳукми қандай?
Жавоб: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Агар шифокор беморнинг манфаати ва яхшилигини кўзлаган ҳолда, тўлиқ холис ва омонатдорлик билан бемор учун энг фойдали ҳамда мос келадиган дорини тавсия қилса, қолаверса, қуйидаги шартларга риоя этса, у ҳолда шифокор учун дорихонадан бонус олиши жоиз бўлади:
1. Шифокор шунчаки бонус олиш илинжида сифатсиз, кераксиз ва қиммат дори-дармонларни тавсия қилмаслиги керак.
2. Беморга нисбатан ҳеч қандай алдов бўлмаслиги лозим, яъни ҳақиқатан ҳам ундаги касалликнинг ушбу дорига эҳтиёжи бўлсин. Шунингдек, шифокорнинг мазкур фирма билан ҳамкорлиги ошкора қилиб қўйилиши керак.
3. Дори ишлаб чиқарувчи компания ёки дорихоналар шифокорга бериладиган бонуслар харажатини дори нархини қимматлаштириш орқали беморнинг зиммасига юкламасликлари керак.
4. Бемор фақат шифокор ўзи келишиб олган ўша дорихона ёки фирманинг дорисини сотиб олишга мажбурланмаслиги лозим.
5. Дори ишлаб чиқарувчи компаниялар бонус, ҳадя ва имтиёзлар тўловининг харажатини қоплаш учун дориларнинг сифатини тушириб юбормасликлари керак.
Саволнинг иккинчи қисмидаги тиббий жиҳозларга текширув учун юбориш орқали олинадиган бонусларнинг ҳукми ҳам юқоридаги ҳукм билан бир хил бўлади. Яъни, беморни муайян бир шифокорда кўрикдан ўтишга мажбурламаслик, пул илинжида керак бўлмаса ҳам юбормаслик, тиббий кўрик қилувчи шифокор унга юборган шифокорга бермоқчи бўлган маблағи беморга кўрсатадиган хизмат ҳақига қўшмаслиги, хизматининг сифати ва нархи бошқа шифокорларники билан бир хил бўлиши шарт.
Лекин ушбу шартларга риоя қилмасдан айрим шифокорларнинг ўз бурч ва вазифаларини бажариш эвазига фирма ва дорихоналардан бонус олишлари пора бўлиб қолади. Натижада маблағни уларга бераётганлар ҳам гуноҳга шерик бўлиб қолади. Чунки Исломда порани бериш ҳам, олиш ҳам ҳаромдир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар: “Пора берувчи ҳам, пора олувчи ҳам дўзахдадир”.
Шунингдек, Набийи карим соллаллоҳу алайҳи васаллам пора берувчини, пора олувчини ва пора ишида воситачилик қилувчини лаънатлаганлар.
Демак, саволда айтиб ўтилган ҳолатда, агар юқоридаги шартларга риоя қилинмаса, бу ҳам айни пора бўлар экан. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази