Яшин чақнаш ҳодисаси
Табиатдаги гўзал ва шу билан бирга дилга қўрқув соладиган ҳодисалардан бири – яшин (чақмоқ) чақнашидир.
Яшин – атмосферада юз берадиган учқунли электр разряди бўлиб, булутлараро ёки булутлар билан ер орасида ҳосил бўлади. Манфий зарядлар булутлардан ер томонга қараб оқади. Ерга етиб келганда мусбат зарядлар билан тўқнашиши натижасида чақмоқ чақиши кузатилади. Яшин чақнаганда атроф бир зум ёришиб кетади.
Чақмоқ чақишининг узунлиги бир неча километр, диаметри бир неча ўн сантиметр, давомийлиги сониянинг мингдан 25 улушига тенг, ток кучи 100 КА (килоампер)гача бўлиши мумкин. Бундай чизиқли яшин билан бирга баъзида шарсимон яшин ҳам чақнайди. Чақмоқ асосан баҳор ва ёз фаслларида кузатилади. У доим момақалдироқ билан бирга юз беради.
Чақмоқ чаққанда электр энергияси иссиқлик ва ёруғлик энергиясига айланади. Яшин кўпинча қора ёмғир булутларида, вулқон отиладиган пайтда, торнадо (қуюн) ва чанг бўрони пайтида ҳам пайдо бўлади.
Чақмоқ бошининг ер юзаси томонга ҳаракати сониясига 5107 метр тезликда бўлади ва дарҳол ортга қайтади. Яшиннинг асосий разряди ҳаракат қилган каналдаги ҳарорат 25000° дан ҳам ошиб кетиши мумкин. Чақмоқ чақиши ёнғинлар содир бўлишига ва одамларнинг ҳалокатига сабаб бўлиши мумкин.
Чақмоқ электр ва радио симлари, электр станциялар, машина ва аппаратлар учун айниқса хавфли. Унинг самолётга тушиши конструкция элементларини ишдан чиқаради, радио аппаратлари ва навигация асбобларини яроқсиз ҳолга келтиради. Шунингдек, экипаж аъзоларининг кўзини кўр қилиб, турли шикастларни етказади. Дарахтга тушган яшин унинг тагида ва яқинида турган одамларни шикастлаши мумкин.
Юқорида бир чақмоқ чақишининг давомийлиги сониянинг мингдан 25 улушига тенг экани, кейин дарҳол яшиннинг ортга қайтиши айтиб ўтилди.
Буни қарангки, бундан 1400 йил олдин, инсоният чақмоқ чақишининг хусусиятлари, жараёнлари ҳақида тасаввурга эга бўлмаган пайтда Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам мана бу ҳадисларида яшиннинг чақнаш механизмини ва тезлигини аниқ айтиб қўйган эдилар:
“Чақмоқнинг кўз очиб юмгунча қандай ўтиб, қайтганини кўрмаганмисизлар?!”. Имом Муслим ривояти.
Ушбу ҳадисда яшиннинг тезкорлиги ўта нозик услубда “кўз очиб-юмгунча” деб баён қилиняпти. Шунингдек, ҳадисда яшиннинг ерга келиб, яна ортга қайтиши ҳам эслатиляпти.
Яшин чақнашининг тезлиги ҳақида олимларнинг “сониянинг мингдан 25 улушига тенг” дегани “кўз очиб-юмгунча” деганидир.
Абдуддоим Каҳел мақоласи ва
uz.wikipedia.org маълумотлари асосида
Нозимжон Иминжонов тайёрлади
“Discover Pakistan” телеканалида Ўзбекистоннинг маънавий-маърифий меросига бағишланган кўрсатув намойиш қилинди
Покистоннинг оммабоп “Discover Pakistan” телеканалида Ўзбекистонда бўлиб ўтган I Халқаро ислом цивилизацияси форуми бағишланган махсус кўрсатув эфирга узатилди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.
Урду тилида намойиш қилинган мазкур телелойиҳа I Халқаро ислом цивилизацияси форумида иштирок этган “Discover Pakistan” ижодий жамоаси томонидан тайёрланган.
Унда форумнинг асосий натижалари, унинг халқаро аҳамияти ва Ўзбекистоннинг ислом цивилизацияси меросини асраб-авайлаш ва диний-маърифий соҳадаги ислоҳотлари хусусида сўз юритилди.
Эфир давомида форум турли мамлакатлардан келган таниқли олимлар, диншунослар, давлат ва жамоат арбобларини бир майдонга жамлаган нуфузли халқаро мулоқот платформаси сифатида эътироф этилди. Муаллиф таъкидланганидек, анжуман диний бағрикенглик, миллатлараро тотувлик, маърифий ислом ғояларини кенг тарғиб қилиш, экстремизм ва радикализмга қарши маънавий-маърифий ёндашувларни мустаҳкамлашга қаратилган долзарб ташаббусларни илгари сурди.
Кўрсатувда Ўзбекистон Президенти раҳбарлигида юртимизда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар, буюк алломалар меросини чуқур ўрганиш, илмий тадқиқотларни қўллаб-қувватлаш ҳамда ислом маданияти ва цивилизациясига оид бой меросни халқаро майдонда тарғиб этиш борасидаги ишларга алоҳида эътибор қаратилди. Самарқанд, Тошкент ва Термиз каби илм-фан марказларининг жаҳон ислом цивилизацияси тараққиётида тутган ўрни ҳақида ҳам батафсил маълумот берилди.
Кўрсатувда форум иштирокчилари бўлган бир қатор хорижий олимларнинг интервьюлари ҳам ўрин олган. Хорижий экспертлар мазкур форум мамлакатлар ва турли халқлар ўртасидаги маданий-гуманитар ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш, диний бағрикенглик ва ўзаро ҳурмат тамойилларини кенг тарғиб қилишда муҳим аҳамият касб этганини қайд этди.
Теледастур бошловчиси айтганидек, форум доирасида қабул қилинган ташаббуслар халқаро ҳамжамият томонидан ижобий баҳоланмоқда ва улар илм-фан, таълим ва маданий мулоқотни ривожлантиришга хизмат қилади. “Ўзбекистоннинг очиқ ва конструктив ташқи сиёсати ҳамда халқаро мулоқот майдонларини ташкил этиш борасидаги саъй-ҳаракатлари юксак баҳоланди”, – дея таъкидлаган муаллиф.
“Discover Pakistan” телеканали орқали эфирга узатилган мазкур кўрсатув Покистон жамоатчилигини Ўзбекистоннинг бой маънавий-маърифий мероси ва I Халқаро ислом цивилизацияси форумининг мазмун-моҳияти билан яқиндан таништиришга хизмат қилди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
