Бугун 25 сентябрь куни Ислом дунёсининг машҳур олими шайх Муҳаммад Аввома ҳазратлари Тошкент шаҳридаги “Ҳазрати Имом” мажмуасига ташриф буюрди. Мартабали меҳмон мажмуадаги Мўйи муборак мадрасасида сақланаётган “Ҳазрати Усмон Муфҳафи”, аллома Қаффол Шоший мақбараси, Тошкент ислом институти ва Ўзбекистон мусулмонлари идорасига ташриф буюрди.
Дастлаб Шайх ҳазратлари Мўйи муборак мадрасасида сақланаётган “Ҳазрати Усмон Муфҳафи”ни зиёрат қилиб, Ўзбекистонда Ислом динига оид маънавий мерослар жуда кўплиги, энг табарруги шубҳасиз, “Ҳазрати Усмон Мусҳафи” эканини эътироф этди.
Шундан сўнг меҳмон мажмуадаги Абу Бакр Қаффол Шоший мақбарасини зиёрат қилди. Зиёрат давомида алломанинг ҳаёти ва фаолиятидан лавҳаларни сўзлаб берди. Жумладан, у кишининг “Қаффол” деган номни олишлари, қирқ ёшдан кейин илм олишни бошлаганлари ҳақидаги нодир маълумотларни гапириб берди.
Муҳаммад Аввома ҳазратлари пешин намозини Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида мударрис ва талабалар билан бирга адо қилдилар. Намоз якунида Олий Маъҳад фаолияти ва талабалар ҳаққига дуои хайрлар қилдилар.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Усмонхон Алимов ҳазратлари ушбу мартабали меҳмон билан мулоқот ўтказдилар. Учрашувда муфтий ҳазратлари Ўзбекистонда дин соҳасида амалга оширилаётган хайрли ислоҳотлар ҳақида батафсил сўзлаб бердилар.
Шайх ҳазратлари Ўзбекистон заминига келишни 61 йилдан буён интиқиб кутганлари, Аллоҳ таолонинг фазли ва марҳамати ила ушбу хайрли сафарни амалга оширишга муваффақ бўлганларини баён қилдилар.
Муҳаммад Аввома ҳазратлари охирги йилларда Ўзбекистондаги дин соҳасида амалга оширилаётган ишларга хайрли дуолар қилиб, энг эзгу тилакларини билдирдилар.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Ҳазрат Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Қуръони каримнинг шарҳловчиси сифатида ҳукм чиқариш ваколатига эга эдилар. Шунга биноан ҳадис ҳукм чиқариш бўйича икки асосий соҳани қамраб олади.
Биринчи соҳа: Қуръони каримда зикр этилган ҳукмларни ёритиб бериш.
Иккинчи соҳа: Қуръони каримда кўрсатилмаган масалаларни ҳукм шаклида белгилаш.
Биринчи соҳада ҳадис Қуръони карим оятларини тафсир қилади. Умумий маънога эга бўлганини хослаштиради, яъни унга хусусий маъно беради, мутлоқ, яъни, қайд ва шартсиз оятларни қайдлайди.
Шу ўринда баъзи бир мисоллар келтириб ўтамиз. Қуръони каримда “Намоз ўқинглар” деб амр қилинган. Лекин намозларнинг сони, сифати, ракъатларининг сони Пайғамбаримиз алайхиссалом томонидан белгиланган ва амалда кўрсатиб берилган. Бу эса мужмал иборани изоҳлаш мисоли.
Умумий мазмунни хос қилиш учун мисол. Қуръони каримда мерос тизими умумий маънода келган. Яъни мерос қолдириш ва мерос олиш ҳуқуқи берилган. Лекин Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам мерос олиш учун дин бирлиги, қотил бўлмаслик ва қул бўлмасликни шарт қилиб қўйиб уни хослаштирганлар. Масалан, ўз отасини ўлдирган ёки ноҳақ йўл билан унинг ўлимига сабаб бўлган фарзанд отасидан мерос олиш хуқуқидан маҳрум бўлади.
Иккинчи соҳа бўйича ҳадисга тегишли масалалар. Зарурат чоғида Қуръони каримда айтилмаган бирон бир янги ҳукмни ҳадис ҳукм қилиб белгилаб беради. Бу ўринда айрим ҳукмлар Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан махфий ваҳий ёки илҳом орқали содир бўлган ва баъзилари у зотнинг ижтиҳодлари ва шахсий фикрларидан келиб чиққан. Албатта, Пайғамбаримиз алайҳиссалом ижтиҳод қилишда ҳам ислом руҳи ва фалсафасини назарда тутар эдилар.
Бу ўринда кўп мисоллар бериш мумкин. Масалан, момога меросдан олтидан бир ҳисса бериш, никоҳ битимининг тўғри бўлиши учун гувоҳлар шартлиги, бадан аъзолари хун баҳосини белгилаш каби ҳукмлар киради.
Ислом шариатида ҳадисларнинг ўрни аҳамиятли экани кўриниб турибди. Ҳукмлар фақатгина Қуръони каримнинг ўзидан олинмайди. Қуръони каримда келган кўпгина ҳукмлар тафсилотини билиш учун ҳадислар муҳим аҳамият касб этади. Балки шаръий ҳукмларнинг бир қанчаси ҳадислар орқали келиб чиққан экан.
Ойбек Ҳошимов,
Ҳадис илми мактаби ўқитувчиси.