Тижорат моли закотини бериш тартиби
Маълумки, тижорат кўпчилик инсонларнинг тирикчилик манбаи. Муқаддас динимизда савдо-сотиқни энг шарафли касблардан саналган.
Шу боисдан ҳам мусулмон халқлар, жумладан, диёримизда истиқомат қилувчилар ушбу касб билан мунтазам шуғулланиб келган. Ҳозирги пайтга келиб кишилар қўлидаги мол-мулкларнинг асосий қисми тижорат моллари улушига тўғри келади. Шунинг учун уларнинг закотини ҳисоблашга оид баъзи тартиб қоидаларни билишимиз зарур бўлади.
Фуқаҳоларимиз тижорат моллари деганда олтин, кумуш ва бошқа пуллардан ташқари тижорат учун ҳозирлаб қўйилган буюмларни назарда тутадилар. Бунга асбоб-ускуналар, кийимлар, озиқ-овқат маҳсулотлари, ҳайвонлар, транспорт воситалари, кўчмас мулклар ва бошқа барча фойда олиш ниятида савдо-сотиқ учун тайёрлаб қўйилган воситалар киради.
Кимнинг қўлида мана шу моллардан қиймати олтин ёки кумуш бўйича нисобга етарли бўлиб, у бир йил айланса закот бериш фарз бўлади. Унинг миқдори жами мол (сармоя ва фойда)нинг қириқдан бир қисми ёки 2,5 фоизига тенгдир. Бу миқдорни қандай чиқаришга келсак, закот берадиган бўлса, у мазкур тижорат учун киритган сармоясини, олган фойдаларини, кишилар қўлидаги қарзларини (агар қайтарилиши умид бўлса) бошқа пулларига (жумладан, олтин ва кумушларига) қўшиб барча молнинг қириқдан бир қисмини чиқаради. Қайтишига умид йўқ бўлган қарзларини эса қачон қўлга киритса кейин чиқаради. Ўтиб кетган йиллар учун чиқармайди. Агар савдогарнинг ўзини бошқалардан қарзи бўлса, уни умумий молнинг йиғиндисидан чиқариб ташлагандан сўнг закот беради.
Тижорат моли сифатида қаралиб закот бериладиган мол бу айланаётган моллардир. Дўкон биноси ва жиҳозлари каби айланмайдиган буюмлар закот молига қўшилмайди. Бундан ташқари моллар солиб қўйиладиган идишлар, ўлчаш учун ишлатиладиган тарозилар, қоплар ва ҳоказолар ҳам агар улар моллар билан сотиб юбориш ният қилинмаса, закот молига киритилмайди. Акс ҳолда киради.
Закот чиқаришда молларни қайси нархда баҳолашга келадиган бўлсак, бу борада уламоларимиз турли фикрларни айтиб ўтишган. Аммо бизнинг мазҳабимизда ихтиёр қилинган фатвога кўра уларни олинган эмас, балки бугунги сотилаётган баҳоси, яъни, улгуржи баҳоси ҳисобга олинади, чунки зарурат бўлиб қолса, шу нархда сотиб юбориш мумкин. Бугунги баҳосини молни ўтмай қолгани сабабли аниқлаш мушкул бўлиб, қолган ўринда ибн Аббос (разияллоҳу анҳу) фикрларига кўра зиммасида закот чиқариш фарзи сақланиб турган ҳолда сотилишини кутиб туриш мумкин бўлади.
Тижорат моллари закотини қайси молдан чиқариш савдогар ихтиёридадир. Агар ҳохласа, молни ўзидан ёки қийматидан бериши ҳам мумкин. Мабодо, камбағалнинг эҳтиёжидаги буюмни олиб берса, яна яхшироқдир. Чунки уни бозорга бориб-келиш каби ортиқча харажатлардан халос қилган бўлади. Бундан ташқари улар нарх-наво борасида алданиб қолишлари ҳам мумкин. Валлоҳу аълам.
Саййиджамол Масаитов,
ТИИ катта ўқитувчиси
Саудия матбуоти: Ўзбекистон маданий-гуманитар, туризм соҳаларида халқаро ҳамкорликни кенгайтирмоқда
Саудия Арабистонининг нуфузли ОАВда Ўзбекистоннинг маданий-гуманитар, туризм ва спорт соҳаларидаги халқаро ҳамкорлиги ҳамда мамлакатда бўлиб ўтадиган йирик тадбирларга бағишланган таҳлилий мақолалар эълон қилинди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА мухбири.
Хусусан, Саудия Арабистонининг “Amwaj” нашрида жорий йилнинг 24–29 август кунлари Тошкентда “Ислом цивилизацияси: янгича нигоҳ, янги кашфиётлар” мавзусида халқаро медиафорум ўтказилиши кенг ёритилди.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида бўлиб ўтадиган ушбу йирик тадбирга етакчи хорижий журналистлар ва халқаро экспертлар тўпланиши қайд этилган. Форум дастури ялпи мажлислар, талабалар учун маҳорат дарслари, медиатурлар ва Самарқанднинг тарихий обидаларини зиёрат қилишни ўз ичига олади ҳамда Ўзбекистон давлат мустақиллигининг 35 йиллигини нишонлашга бағишланади.
Шунингдек, нашрда Самарқандда Ўзбекистон Туризм қўмитаси томонидан ташкил этилган биринчи Ўзбекистон–Грузия туризм форуми ҳам ёритилган. Таъкидланишича, тадбир Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Грузияга давлат ташрифи чоғида эришилган келишувларнинг амалий ифодаси бўлди.
Томонлар қўшма сайёҳлик маҳсулотларини яратиш, тўғридан-тўғри авиақатновларни кенгайтириш ва туризмнинг янги турларини ривожлантириш масалаларини муҳокама қилган. Грузиядан келаётган сайёҳлар оқимининг сезиларли даражада ошгани ва Ўзбекистон туризм соҳасининг умумий кўрсаткичлари юқори экани қайд этилган.
“Saudi Press Agency” ахборот агентлиги Жидда шаҳрида Саудия Арабистони Ислом ишлари, даъват ва иршод вазирлиги ҳамда Ўзбекистон Дин ишлари бўйича қўмитаси ўртасидаги Англашув меморандумига доир ижро дастури имзолангани ҳақида хабар берди.
Ушбу ҳужжат мўътадиллик тамойилларини мустаҳкамлаш, экстремизмга қарши курашиш, воиз ва имомлар учун ўқув курсларини ташкил этиш, Қуръони Карим маъноларини ўрганиш ва ёйиш соҳасидаги ҳамкорликни ривожлантиришга қаратилган.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
