09 Октябр, 2026, 28 Рабиъус сони, 1448
09 Октябр, 2026, 28 Рабиъус сони, 1448
Хушуъ ва Қуръон тиловат қила туриб йиғлаш
«Хушуъ» арабча сўз бўлиб, «қўрқиш, ўзини паст олиш, овозини пасайтириш» маъноларини англатади. Одатда бу сўз намозга нисбатан ишлатилади, лекин бошқа ибодатлардаги ихлосни ифодалашда ҳам қўлланилади. Қироатдаги хушуъ эса, ихлос билан ўзини камтар олиб, чин дилдан тадаббур билан тиловат қилишдир.
Қуръон одобларидан яна бири қироат асносида қалбнинг қайғули бўлиши (йиғлаши)дир. Аллоҳ таоло айтади: «Агар Биз ушбу Қуръонни бирор тоғга нозил қилганимизда, албатта, сиз у (тоғ)ни Аллоҳнинг қўрқувидан эгилиб-ёрилиб кетган ҳолида кўрган бўлур эдингиз. (Лекин айрим инсонларнинг диллари тоғнинг тошидан ҳам каттиқроқ бўлгани сабабли уларга Қуръон оятлари ҳам таъсир қилмас). Биз бу мисолларни одамлар учун, шояд улар тафаккур қилсалар, деб келтирмоқдамиз» (“Ҳашр” сураси, 21-оят).
Яна бир ояти каримада Аллоҳ таоло айтади: «Иймон келтирган зотлар учун Аллоҳнинг зикри сабабли ва нозил бўлган Ҳақ – Қуръон (тиловат қилиниши) сабабли қалблари эриб, қўрқиш (вақти) келмадими? (Шунингдек, улар учун) илгари Китоб ато этилган, сўнг (улар билан пайғамбарлар ўртасидаги) муддат узайгач, диллари қотиб кетган кимсалар (яъни, яҳудий ва насронийлар) каби бўлиб қолмаслик (вақти келмадими)?! Улар (яъни, яҳудий ва насронийлар)дан кўплари фосиқ-итоатсиздирлар» (“Ҳадид” сураси, 16-оят).
Ушбу ояти каримада мўминлар сифатланиши лозим бўлган икки фазилат ҳақида сўз бормоқда: Аллоҳ таолонинг номи зикр қилинганида ва Қуръон тиловат қилинганида ҳақиқий мўминнинг дили эрийди, қалби қўрқувга тушади ва кўзларига ёш келади. Тошбағирлик ва Аллоҳнинг амрига итоатсизлик фосиқларнинг хулқларидандир.
Оятнинг давомида Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади: «(Эй мўминлар), билингларки, албатта, Аллоҳ ўлган ерни тирилтирур» ((“Ҳадид” сураси, 17-оят)
Яъни, Аллоҳ қуриб-қақшаб ётган ерни ёмғир суви билан тирилтиргани каби, сизларнинг дилларингизни ҳам Ўзининг зикри ва Қуръон тиловати билан юмшатади.
Саъд ибн Абу Ваққос розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ривоят қиладилар: «Қуръонни тиловат қилинглар ва (бу билан) кўзларингиз намлансин. Агар йиғлай олмасангиз, йиғини ўзингизга лозим тутинг» (Ибн Можа ривояти, санади ҳасан).
Ибн Аббос розияллоҳу анҳу айтадилар: «Агар қироат қилинган пайтда кўзларингиз йиғламаса, қалбингиз йиғласин. Қалбнинг йиғиси ғамгинлик ва Аллоҳ таолонинг азаматидан қўрқиб туришидир».
Йиғлашни ўзига лозим тутишнинг усулларидан бири қалбга ғам-қайғу тушишидир. Ўша ғам-қайғу йиғлашга, кўздан ёш чиқишига сабаб бўлади. Бунинг учун ўқилаётган оятлардаги таҳдид (огоҳлантириш), ваъид (қўрқитиш), амр ва қайтариқларни тафаккур қилиб, сўнгра ўша амалларда ноқисликка ёки сусткашликка йўл қўяётганини ўйлаши лозим. Шунда ҳам кўзи ёшланмаса, соф қалб эгалари каби бўла олмагани, Аллоҳнинг каломи тиловат қилинганида йиғлай олмагани учун йиғласин.
Қуръонни оятлар маъносига мос ҳолда ўқиш
Кишини тадаббур қилишга ундайдиган сабаблардан яна бири ўқиётган оятларнинг маъноларини англаб етиш, қалби сокин, ўзи ҳушёр бўлиб, хаёли фақатгина қироатда бўлишидир. Агар қалб талаффуз қилинаётган сўз ёки жумлаларнинг маъноларини тафаккур қилиш ва аниқ қайтариқларини англаб етиш билан машғул бўлса, қироатнинг таъсирчанлиги ортади. Агар қори ўқиётган оятларида зикр қилинган амр-буйруқларни бажаришда ноқисликка йўл қўйган бўлса, Аллоҳга истиғфор айтади. Агар раҳмат оятини ўқиса, хурсанд бўлади ва Аллоҳ таолодан яхшиликлар сўраб дуо қилади. Агар жаҳаннам ва унинг азоблари ҳақидаги оятларни ўқиса, қалби қўрқувга тушади ва паноҳ сўрайди. Агарда Аллоҳнинг улуғлиги, айб-нуқсонлардан пок экани таъкидланган оятларни ўқиса, дуо-илтижо қилиб, Аллоҳга тасбеҳ ва санолар айтади.
Хузайфа розияллоҳу анҳу айтадилар: «Бир куни кечаси Набий соллаллоҳу алайҳи ва ҳсаллам билан намоз ўқидим. У киши «Бақара»ни бошладилар ва ўқиб тугатдилар. Сўнгра «Оли Имрон»ни бошладилар ва уни ҳам ўқидилар. Кейин «Нисо» сурасини охиригача ўқидилар. Ушбу сураларни бирин-кетин шошмай тиловат қилдилар. Агар тасбеҳ зикр қилинган оятдан ўтсалар, тасбеҳ айтар, агар дуо оятидан ўтсалар, дуо қилар, агар паноҳ сўраш оятидан ўтсалар, (барча ёмонликлардан Аллоҳнинг) паноҳ беришини сўрар эдилар» (Имом Муслим ривояти).
Ибн Аббос розийаллоҳу анҳу айтадилар: «Агар Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам «Саббиҳисма роббикал аъла…» (Аъло сураси)ни ўқисалар, унинг кетидан: «Субҳана роббиял аъла», деб айтардилар» (Имом Аҳмад ва Абу Довуд ривояти).
Агар Қуръон ўқувчи мўминларга илоҳий нидо бўлган «Эй иймон келтирганлар…» оятидан ўтса, ўша ерда тўхтаб, Аллоҳнинг амрига қулоқ тутади. Баъзилар ушбу нидодан сўнг: «Лаббайка роббий ва саъдайка» (Эй Раббим, мен сенинг тоатингдаман ва амрингга мунтазирман) деб айтар, сўнгра Аллоҳ нимага буюриб, қандай амаллардан қайтаришини тафаккур қилар ва қалбан тасдиқлаб, ўз ҳаётларида бунга оғишмай амал қилар эдилар. Киши шундай қилса, Қуръонни тўлиқ тартил қилган бўлади. Агар ўқиётган оятларнинг маъноларини билмай қолса, уни биладиганлардан сўраб олади. Токи Аллоҳнинг каломини тўғри тушуниб, унга чиройли амал қилсин.
Агар ўқилаётган оятда Аллоҳ таоло ўтган қавмларнинг қиссаларидан хабар бераётган бўлса, улардан ўзига ибрат олсин. Аллоҳ уларга қандай ҳукм қилганини билиб, азобга гирифтор бўлган кофир – ношукр қавмларнинг йўлидан сақлансин. Доимо Аллоҳга шукр қилиб, Унинг тоатида бўлсин. Агар ўқилаётган оятда ваъид (қўрқитиш-огоҳлантириш) келган бўлса, қалбига назар солсин. Агар наҳий қилинаётган бирор иллат топилса, ундан воз кечсин. Агар ражо (умидбахш) оятларни тиловат қилса, Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлмасин. Хавф оятидан ўтганда Аллоҳ осий бандаларни азоблашини фикр қилсин, токи унинг қалбидаги хавф ва ражо бир-бирига мутаносиб бўлсин. Худди мана шу комил иймон белгисидир. Агар панд-насиҳатлардан иборат бўлган оятларни ўқиса, улардан ўзига ўгит олиб, амал қилишга ҳаракат қилсин. Агар юқорида зикр қилинганларни бажарса, Қуръон одоби ва ҳақларини адо этган бўлади.
"Қуръони карим фазилати ва одоблари" китобидан.
Муҳаммадшариф РУСТАМОВ,
Марҳамат тумани даги “Иброҳим Ҳалилуллоҳ” масжиди имом-хатиби.
Манба: http://azon.uz
ЮНЕСКОнинг Париждаги Бош қароргоҳида «Ислом цивилизацияси: Мовароуннаҳрнинг буюк маънавий ва илмий мероси ҳамда маърифат уфқлари» мавзусида халқаро конференция бўлиб ўтди. Анжуман Марказий Осиё олимларининг жаҳон цивилизацияси тараққиётига қўшган ҳиссаси, шунингдек, илм-фан, маданият ва таълим соҳаларида халқаро ҳамкорликни кенгайтириш масалаларига бағишланди, хабар бермоқда iccu.uz.
Халқаро конференция Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази, Ўзбекистон Республикасининг ЮНЕСКОдаги Доимий ваколатхонаси, Ўзбекистон Республикасининг ЮНЕСКО ишлари бўйича Миллий комиссияси, Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги, Ўзбекистон Республикасининг Франциядаги Элчихонаси, Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси, Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси, Ўзбекистон Маданият ва санъатни ривожлантириш жамғармаси (ACDF), Ўзбекистон мусулмонлари идораси ҳамда Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, асраш ва оммалаштириш бўйича Бутунжаҳон жамияти (WOSCU) томонидан ташкил этилди.
Конференцияда ЮНЕСКО раҳбарияти, дипломатик корпус, халқаро ташкилотлар, етакчи университетлар, илмий институтлар, музей ва кутубхоналар вакилларидан иборат 300 нафардан зиёд иштирокчи қатнашди. Халқаро аудитория учун рус, инглиз ва француз тилларида синхрон таржима таъминланди.
«Мазкур тадбир Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2025 йил 23 сентябрь куни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 80-юбилей сессиясида илгари сурган ташаббусининг амалий ифодаси бўлди. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридийнинг илмий ва маънавий меросини чуқур ўрганиш ва кенг тарғиб қилиш зарурлигини таъкидлаб, ушбу бебаҳо меросни жаҳон ҳамжамиятига етакчи халқаро майдонларда — Париждаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ҳамда БМТнинг Женева ва Нью-Йоркдаги майдонларида тақдим этиш ташаббусини илгари сурган эди. Бугун Парижда ўтказилаётган конференция ушбу кенг кўламли ташаббусни амалга ошириш йўлидаги муҳим қадамдир», — деди Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори доктор Фирдавс Абдухолиқов.
Конференция иштирокчиларига ЮНЕСКО Бош конференциясининг 43-сессияси Президенти Ҳонгкер М. Талха жаноблари ҳамда ЮНЕСКО Ижроия кенгаши раиси доктор Носир бин Ҳамад ал-Ҳинзоб табрик сўзлари билан мурожаат қилди.
«Бугун бизни асрлар давомида халқлар ўртасидаги мулоқотга асос бўлиб хизмат қилган умумий маънавий ва маданий мерос бирлаштириб турибди. Айнан ўзаро англашув ва ҳамкорлик руҳи ЮНЕСКО фаолиятининг асосини ташкил этади. Бирлашган Миллатлар Ташкилотида Президент Шавкат Мирзиёев томонидан илгари сурилган халқаро ташаббуснинг давоми бўлган бундай муҳим тадбирни ташкил этгани учун Ўзбекистон Ҳукумати ва ЮНЕСКОга самимий миннатдорлик билдираман», — таъкидлади Ҳонгкер М. Талха.
Шунингдек, конференция иштирокчиларига Ўзбекистоннинг ЮНЕСКОдаги Доимий вакили, Фавқулодда ва Мухтор Элчи Камол Мухторов ҳамда ЮНЕСКО Бош директорининг табиий фанлар бўйича ўринбосари, профессор Дениз Пирес де Карвалью мурожаат қилди.
Конференциянинг марказий воқеаси Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази тақдимоти бўлди. Унда халқаро ҳамжамиятга Марказнинг ўзига хос концепцияси, кенг кўламли илмий ва музей ишлари натижалари, шунингдек, фаолиятининг асосий йўналишлари тақдим этилди.
Марказ экспозицияси бугунги Ўзбекистон ҳудудидаги цивилизациялар тарихининг уч минг йилдан зиёд даврини — қадимги маданиятлардан тортиб, Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврлари орқали Янги Ўзбекистонгача бўлган тарихий жараёнларни қамраб олади. Ноёб қўлёзмаларни асраш, тарихий артефактларни ўрганиш, замонавий рақамли технологиялар ва сунъий интеллектдан фойдаланишга қаратилган лойиҳалар иштирокчиларда алоҳида қизиқиш уйғотди.
Конференцияга Парижга махсус ташриф буюриб, тадбирда иштирок этган ва маърузалар қилган нуфузли халқаро илмий ҳамда маданий ташкилотлар раҳбарларининг иштироки алоҳида аҳамият бағишлади. Улар орасида Оксфорд ислом тадқиқотлари маркази директори доктор Фарҳан Низомий, Ислом тарихи, санъати ва маданиятини тадқиқ этиш маркази (IRCICA) Бош директори профессор Махмуд Эрол Қилич, «Ал-Фурқон» Ислом мероси жамғармаси ижрочи директори Сали Шаҳсивари, Милан университети дизайни профессори Марио Таддеи, Ислом ҳамкорлик ташкилотининг ЮНЕСКОдаги вакили доктор Салима Далибей, Женева Дипломатик доираси президенти Роберт Блум, шунингдек, Францияда Темурийлар тарихи ва санъатини ўрганиш ассоциацияси президенти Фредерик Брессан бор.
Оксфорд ислом тадқиқотлари маркази директори Фарҳан Низомий Марказий Осиёнинг маданий бойлигини алоҳида таъкидлади:
«Ўзбекистоннинг тарихий кўчалари бўйлаб юрар эканмиз, биз шунчаки гўзал бинолар ва қадимий ёдгорликларни эмас, балки юксак ва жўшқин маданият, ижод, яқин алоқалар ҳамда маданий алмашинувнинг гувоҳларини ҳам кўрамиз».
ISESCO бош директори доктор Салим Ал-Малик махсус маъруза билан иштирок этди:
Ислом цивилизацияси марказининг халқаро майдонда, хусусан ЮНЕСКОда тақдим этилиши жуда муҳим. Ўзбекистонга бориб, марказни кўриш имконига эга бўлмаган инсонлар, ҳеч бўлмаганда уни ЮНЕСКОда кўришлари мумкин. Бу орқали Ислом цивилизациясининг тинчлик, илм-фан ва маданият тараққиётига қўшган улкан ҳиссаси намоён этилмоқда. Шунингдек, Ислом цивилизациясини доимий қўллаб-қувватлаб келаётган Ўзбекистон Президенти, жаноб олийлари Шавкат Мирзиёевга ўз миннатдорчилигимни билдирмоқчиман.
Францияда Темурийлар тарихи ва санъатини ўрганиш ассоциацияси президенти Фредерик Брессан Ислом цивилизацияси марказининг халқаро аҳамиятини юқори баҳолади:
«Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан барпо этилган Ислом цивилизацияси маркази бугун Марказий Осиёдаги, эҳтимол, бутун дунёдаги энг йирик маданий ва музей мажмуаларидан бири ҳисобланади. У узоқ вақт давомида етарлича маълум бўлмаган исломий илмий ва маданий мероснинг беқиёс бойлигини очиб бериш, уни кенг тарғиб этишга хизмат қилиши кўзда тутилган».
Конференциянинг илмий дастури Марказий Осиёнинг маънавий ва интеллектуал мероси, Ислом цивилизацияси марказининг илм-фан ва маданият соҳасидаги халқаро платформа сифатидаги ўрни, шунингдек, Мовароуннаҳр буюк алломаларининг жаҳон цивилизацияси тараққиётига қўшган ҳиссасига бағишланган учта тематик сессияни қамраб олди.
Илмий дастурда Ўзбекистоннинг етакчи илмий ва давлат муассасалари вакилларининг чиқишлари алоҳида ўрин эгаллади. Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Комилжон Шермуҳамедов, Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитаси раиси биринчи ўринбосари, профессор Давронбек Маҳсудов, Ислом цивилизацияси маркази бош илмий ходими, профессор Зоҳидулло Мунавваров, Ислом цивилизацияси маркази илмий котиби Рустам Жабборов, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси вакили Нодира Мустафаева маърузалар билан иштирок этдилар.
Маърузалар Марказий Осиёнинг тарихий-маданий меросини ўрганиш ва асраш, қўшма илмий тадқиқотларни ривожлантириш, академик алмашинувларни йўлга қўйиш, тарихий манбаларни рақамлаштириш ва халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлаш масалаларига бағишланди. Иштирокчилар етакчи хорижий илмий ва маданий муассасалар билан янги ҳамкорлик лойиҳаларини амалга ошириш истиқболларига алоҳида эътибор қаратдилар.
Халқаро конференциянинг ёрқин якуни ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ўтказилган тантанали қабул бўлди. Унда юқори мартабали меҳмонлар, дипломатлар, олимлар ва халқаро ташкилотлар вакиллари жам бўлди. Кечага ЮНЕСКО Бош директори Холид ал-Ананийнинг иштироки алоҳида аҳамият бағишлади. У меҳмонларни шахсан қутлаб, ўтказилган тадбирнинг юксак халқаро мақомига урғу берди.
Кечки дастур доирасида Ислом цивилизацияси марказининг илмий, маданий ва маърифий лойиҳалари тақдимоти бўлиб ўтди. Тантанали қабул иштирокчиларга касбий мулоқотни давом эттириш, фикр ва ғоялар алмашиш, шунингдек, қўшма ташаббусларни амалга ошириш истиқболларини муҳокама қилиш имконини берди.
Париж конференцияси ғояси илк бор Президент Шавкат Мирзиёев томонидан 2017 йилда БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида илгари сурилган Ислом цивилизацияси марказининг халқаро фаолиятида янги босқични бошлаб берди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 