Ўзбекистон ва Қозоғистон муфтийлари меморандум имзолашди
24 март куни Диний идорада Ўзбекистон ва Қозоғистон муфтийлари ўртасида учрашув бўлиб ўтди. Унда ўзаро ҳамкорликни янги босқичга олиб чиқиш ишлари келишиб олинди. Жумладан, фатво ҳайъати тузиш, диний таълим бериш, мусобақалар ўтказиш ва маданий-маърифий алоқаларни ривожлантириш масалаларига алоҳида урғу берилди.
Учрашувда муфтий Усмонхон Алимов ҳазратлари сўзга чиқиб, ўзбек ва қозоқ халқи азалдан бир заминда яшаб, оғир дамларда бир-бирига ёрдам қўлини чўзгани, ҳол-аҳвол сўраганини алоҳида таъкидладилар. Шунингдек, мамлакатлар ўртасидаги ўзаро ҳамкорлик алоқалари янги босқичга чиқаётгани, икки давлат раҳбарларининг бу йўлдаги саъй-ҳаракатлари таҳсинга лойиқ эканини қайд этдилар.
Муфтий ҳазратлари шаръий масалаларни ечиш, фатво ишлаб чиқиш ва турли мусобақаларни ҳамкорликда ўтказиш тўғрисида сўзладилар. Жумладан, мўмин-мусулмонларни қийнаётган долзарб муаммолардаги фатволарни эълон қилиш, Рамазон ойи ва ҳайитининг биринчи кунини белгилашда уламолар ҳамкорлигини таъминлаш жуда ҳам яхши натижа беришини алоҳида баён қилдилар.
Ўз навбатида Қозоғистон бош муфтийси Серикбай ҳожи Ораз ҳазратлари қардош ўзбек ва қозоқ халқлари азалдан ёнма-ён яшагани, яхши кунларда ҳам, қийинчилик дамларда ҳам бир-бирини қўллаб-қувватлаганини таъкидлади. Шунингдек, ёшларга диний таълим бериш, диний-маърифий адабиётларни ўзбек ва қозоқ тилларига нашр этиш, уламолар иштирокида йирик анжуманлар, форумлар ўтказиш ҳамкорлик самарали бўлишини изоҳлади. Қозоғистон муфтийси Ўзбекистонда Шайх Муҳаммадсодиқ Муҳаммадюсуф ҳазратларининг хотираларига катта эҳтиром кўрсатилаётгани, янги масжид қурилаётгани, “Ҳилол нашр” нашриётида диний адабиётлар чоп этилаётганидан жуда ҳам хурсанд бўлди.
Ўзбекистондаги Ислом академияси ректори Неъматуллоҳ Иброҳимов қозоғистонлик ёшларни Ўзбекистондаги мадрасалар, Олий маъҳад, Мир Араб олий мадрасаси ва Ислом академиясида ўқитиш борасида барча шарт-шароитларни ташкил этишга тайёр эканини билдирди.
Учрашув давомида Ўзбекистон ва Қозоғистон мусулмонлари идоралари ўртасида ҳамкорлик қилиш тўғрисида меморандум имзоланди. Томонлар меморандум икки давлат диний идоралари ўртасидаги алоқаларни янада ривожлантиришга хизмат қилишини таъкидлашди. Ўз навбатида минтақадаги мўмин-мусулмонлар бирдамлигини таъминлаш, диний эътиёжларини қондириш ва уламоларнинг ҳамфикрлилигини йўлга қўйиш каби долзарб масалаларга меморандум асос бўлишини билдирилди.
Қозоғистон бош муфтийси Серикбай ҳожи Ораз бошчилигидаги делегация Тошкент шаҳридаги “Ҳазрати Имом”, “Минор”, “Ислом ота” жоме масжидлари ва “Ҳилол-нашр” нашриётини ҳам зиёрат қилиши режалаштирилган.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Матбуот хизмати
Исломий банклар ликвидлиги ҳам Марказий банк томонидан қўллаб-қувватланади
Ўзбекистон банк тизимида исломий молия институтларини ривожлантиришга қаратилган яна бир муҳим қадам ташланди. Энди Марказий банк тижорат банклари билан бир қаторда исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банклар ҳамда микромолия банкларининг ликвидлигини фавқулодда ҳолатларда исломий молия воситалари орқали қўллаб-қувватлаши мумкин.
Бу тартиб Марказий банк томонидан тижорат банкларининг ликвидлилигини фавқулодда қўллаб-қувватлаш учун молиялаштириш ажратиш механизмига киритилган ўзгартиш ва қўшимчаларда назарда тутилган, хабар бермоқда ЎзА.
Тегишли қарор Адлия вазирлигида 2026 йил 3 сентябрда 3581-2-сон билан давлат рўйхатидан ўтказилган. Ҳужжат расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач, яъни 2026 йил 5 декабрдан кучга кириши белгиланган. Банк тизими учун ликвидлик — молиявий барқарорликнинг энг муҳим кўрсаткичларидан бири. Банкда вақтинча пул маблағлари етишмовчилиги юзага келган тақдирда, унинг мижозлар олдидаги мажбуриятларини ўз вақтида бажариши қийинлашиши мумкин.
Шу боис Марказий банк тижорат банкларининг ликвидлигини фавқулодда қўллаб-қувватлаш механизмидан фойдаланиб келади. Янги ўзгариш эса мазкур тизимни исломий молия тамойиллари асосида фаолият юритувчи банк ва молия институтларига ҳам мослаштирмоқда.
Яъни, исломий банк фаолияти билан шуғулланувчи муассасалар ликвидлик муаммосига дуч келган ҳолатларда анъанавий фоизли кредит механизмларидан эмас, балки исломий молия стандартларига мос келувчи воситалар орқали қўллаб-қувватланиши мумкин. Бу, ўз навбатида, мамлакатда исломий молия тизими учун алоҳида молиявий инфратузилма шаклланиб бораётганини англатади. Янги тартибнинг муҳим жиҳатларидан бири — молиялаштириш шартларининг исломий молия тамойилларига мос равишда белгиланишидир. Жумладан, бундай молиялаштиришда анъанавий кредитларга хос фоиз ставкаси ўрнига устама ёки фойдадан олинадиган улуш каби механизмлар қўлланилиши мумкин.
Молиялаштиришнинг аниқ шартлари, жумладан, устама миқдори, фойдадан олинадиган улуш, молиялаштиришнинг максимал ҳажми, бошқа асосий талаблар Марказий банк Бошқаруви қарори билан белгиланади. Бу ёндашув исломий банклар учун фавқулодда ликвидлик қўллаб-қувватлаш механизмларини уларнинг фаолият моделига мослаштириш имконини беради.
Исломий молия воситалари орқали маблағ ажратишда гаров таъминотига ҳам алоҳида эътибор қаратилади. Яъни, Марказий банк томонидан молиялаштириш ажратилганда гаров предмети сифатида қабул қилинадиган активлар исломий молия стандартлари талабларига ҳамда Марказий банкнинг белгиланган талабларига мувофиқ бўлиши лозим. Бу талаб исломий молия операцияларининг бутун жараёни — маблағ ажратишдан тортиб, унинг тўлиқ сўндирилишига қадар белгиланган стандартларга мувофиқ амалга оширилишини таъминлашга хизмат қилади.
Ҳужжатда фавқулодда ликвидлик қўллаб-қувватлашини сўраб мурожаат қилган банкларнинг аризаларини кўриб чиқиш тартиби ҳам белгиланган. Унга кўра, мурожаатлар Марказий банк томонидан уч банк иш куни ичида кўриб чиқилади ва улар бўйича ижобий ёки рад этиш тўғрисида қарор қабул қилинади. Бунда банкнинг молиявий ҳолати, ликвидлик билан боғлиқ вазият, тақдим этилаётган таъминот ҳамда ажратиладиган маблағларнинг молия тизими ва пул-кредит сиёсатига эҳтимолий таъсири баҳоланади. Янги тартибда исломий молия стандартларига риоя этилишини таъминлаш бўйича банкларнинг ички масъулияти ҳам аниқ белгиланган.
Исломий молия воситалари орқали маблағ ажратилган ҳолларда банкнинг ижроия органи ва Исломий молия кенгаши молиялаштириш тўлиқ сўндирилгунига қадар амалга оширилаётган операцияларнинг белгиланган исломий молия стандартларига мувофиқлигини таъминлаши ва доимий назорат қилиши лозим. Бу талаб нафақат ҳуқуқий, балки молиявий операцияларнинг исломий молия тамойилларига мослигини таъминлаш нуқтаи назаридан ҳам муҳим аҳамиятга эга.
Ўзбекистонда исломий молия тизими босқичма-босқич шаклланиб бормоқда. Исломий молия хизматларини жорий этиш учун фақатгина банк маҳсулотларини ишлаб чиқиш етарли эмас. Шу билан бирга, уларнинг барқарор фаолият юритиши учун зарур бўлган ликвидлик, гаров, назорат ва фавқулодда молиялаштириш механизмлари ҳам яратилиши талаб этилади. Марказий банк томонидан исломий молия воситалари орқали фавқулодда ликвидлик қўллаб-қувватлаш механизмларининг жорий қилиниши ана шу инфратузилмани шакллантиришдаги муҳим қадам ҳисобланади.
Чунки исломий банк ёки исломий молия хизматларини кўрсатувчи муассаса учун ликвидлик муаммосини анъанавий фоизли кредит орқали ҳал қилиш унинг фаолият тамойилларига зид келиши мумкин. Янги механизм эса бундай муассасаларга ўз фаолият стандартларини бузмаган ҳолда Марказий банкнинг фавқулодда қўллаб-қувватлаш тизимидан фойдаланиш имконини яратади.
Хулоса ўрнида айтиш жоиз, Марказий банкнинг янги қарори Ўзбекистонда исломий молия тизими учун ҳуқуқий ва институционал асосларни мустаҳкамлашга хизмат қилади. Энг муҳими, эндиликда исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банклар ва микромолия банклари ҳам ликвидлик билан боғлиқ фавқулодда вазиятларда исломий молия тамойилларига мос механизмлар асосида қўллаб-қувватланиши мумкин. Бу эса келгусида мамлакатда исломий банклар, исломий молия маҳсулотлари ва ушбу соҳадаги хизматлар бозорининг кенгайиши учун муҳим молиявий кафолатлардан бири бўлиши мумкин.
Содда қилиб айтганда, исломий молия тизимининг барқарор ишлаши учун зарур бўлган навбатдаги муҳим бўғин шаклланмоқда. Энди исломий банклар нафақат ўз маҳсулотларини, балки фавқулодда ликвидликни қўллаб-қувватлаш механизмларини ҳам исломий молия тамойиллари асосида ташкил этиш имкониятига эга бўлади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
