Муносабат: Бухоро – баракаси зиёда маскан
Бухорои шариф – Айюб алайҳиссаломнинг дуосини олган, не-не ошиқу орифлар, авлиёлар қўним топган баракотли ва табаррук маскан. Ушбу муборак маскандан динимизнинг равнақига муносиб ҳисса қўшган шарафли олимлар етишиб чиққани боис унинг Ислом оламида муносиб ўрни бор.
Ҳа дарвоқе, Айюб алайҳиссаломнинг дуоси. Мўътабар манбаларда келтирилишича, Аллоҳ таоло шайтон лаъинга Расулининг садоқатини намойиш қилиш учун уни молу давлатидан, фарзандларидан жудо қилиб ўзини инсон боласи чидаши қийин бўлган оғир дардга мубтало қилиб қўйганидан кейин Айюб алайҳиссаломга дунё тор бўлиб қолган экан. Дардининг оғиридан эмас, одамларнинг гап-сўзидан. Танасини қурт еяётган пайғамбарни кўрган одамлар ундан ирганиб қочар, нобоп сўзларни ҳам гапирар экан. Уларнинг таъна-дашномларидан қочиб муштипар хотини билан ер юзини кезиб юриб Бухорога келиб қолган экан. Бухоро халқи у зотга ҳурмат-эҳтиром кўрсатиб, бирмунча вақт яхши парвариш қилибди. У зот кетар чоғида жуда ҳам миннатдор бўлиб Аллоҳ таолодан ушбу юртга барака сўраб дуо қилган экан.
Ана ўша дуонинг шарофати ила Бухорода ҳар доим маъмурлик бўлган. Буюк олимлар етишиб чиққан. Ўтган азизларнинг ҳурматини қилиб президентимиз Шавкат Мирзиёев Бухоро вилоятига ташрифини Баҳоуддин Нақшбанд мажмуаси зиёратидан бошлади. Зиёрат одобига биноан шу ерда ётган азизларнинг руҳларига бағишлаб Қуръони каримдан тиловат қилинди. Зиёрат давомида Давлатимиз раҳбарига Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Усмонхон Алимов ҳазратлари ҳамроҳлик қилди.
Юртимиз қадим цивилизация учоқларидан бири ҳисобланади. Буюк Ипак йўли айнан бизнинг воситаси ила ушбу маконда турли халқлар маданияти туташган. Умуминсоний таълимотлар ҳам айнан дунё давлатларига шу ердан олиб ўтилган. Айниқса, муқаддас Ислом дини крниб келганидан сўнг Марказий Осиёда, хусусан, Бухорода катта юксалиш юз берди. Бу маконда одамзотнинг ақлини шоширадиган даражада тезликда кўплаб олимлар етишиб чиқди. Ана ўшаларнинг ҳисобига юртимиз қадамжоларга бой бўлди. Уларнинг илми зиёсидан фойдаланиш учун мактаб-мадрасалар қурилди. Бу ўз навбатида олиму уламонинг, ошиғу орифларнинг сафини янада кенгайтирди. Президентимиз раҳнамолигида миллий маданий меросимизни асраб-авайлаш, ривожлантириш, юртимиздаги тарихий обида ва ёдгорликларни тиклаш, ўрганиш ва келажак авлодларга етказиш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда.
Эсингизда бўлса, давлатимиз раҳбари ўтган йили 10 март куни Баҳоуддин Нақшбанд мажмуасида бўлиб, бу ерни янада обод масканга айлантириш, зиёратчилар учун зарур шароитлар яратиш борасида мутасаддиларга тегишли кўрсатмалар берган эди. Ушбу мажмуанинг ниҳоятда кўркам, шинам ва салобатли бир ҳолатга келтирилиши, айниқса, зиёратчилар учун намунали шароитлар яратилиши шунинг учун зарурки, бу манзилга зиёрат келувчилар – юртимиз зиёратчилари ва хорижлик зиёрат туризмига келувчилар ҳисобига йилдан йилга ортиб бораверади. Негаки, мусулмон давлатлари, айниқса, Индонезия, Туркия, Малайзия, Покистон, Эрон каби давлатларда, шунингдек, мусулмон аҳоли кўп яшайдиган Ҳиндистон, Хитой каби давлатлар ҳамда аҳолисининг муайян қисми ислом динига кирган Европа ва Осиё давлатларида нақшбандийлик тариқатига кирган, ҳазрати Баҳоуддин Нақшбанднинг мақбарасини зиёрат қилишни истаган диндош биродарларимиз жуда ҳам кўп ва уларнинг сони ушбу давлатлар аҳолиси ортишига мутаносиб равишда ортиб бораверади. Қўшни давлатларимиз аҳолисининг ҳам кўпчилиги ушбу тариқатга эргашади.
Президентимиз ўтган вақт мобайнида қилинган ишларни кўздан кечирди ва керакли маслаҳатлар берди.
Хожа Абдухолиқ Ғиждувоний эса хожагон тариқатининг асосчиси, Баҳоуддин Нақшбанд ҳазратларининг маънавий узтозидир, яъни Баҳоуддин Нақшбанд увайсиз бўлиб, ҳол илмида Абдухолиқ Ғиждувонийнинг руҳидан тарбият топган. Президентимизнинг 2017 йил 11 июлда «Абдухолиқ Ғиждувоний таваллудининг 915 йиллигини ва Баҳоуддин Нақшбанд таваллудининг 700 йиллигини нишонлашга тайёргарлик кўриш ҳамда уни ўтказиш тўғрисида»ги фармойиши қабул қилинган эди. Ушбу фармойиш ижроси юзасидан тизимли ишлар олиб борилмоқда. Шавкат Мирзиёевга мазкур саналар муносабати билан амалга ошириладиган маънавий-маърифий, илмий-амалий тадбирларни ташкил этиш бўйича «йўл харитаси» ҳақида маълумот берилди.
Давлатимиз раҳбари мазкур тадбирларни юқори савияда ўтказиш, бунинг учун барча манбалардан фойдаланиш лозимлигини таъкидлади.
Абдухолиқ Ғиждувоний, Ориф Ревгарий, Али Ромитаний, Бобойи Самосий, Маҳмуд Фағнавий, Саййид Амир Кулол, Баҳоуддин Нақшбанд каби меъморий мажмуаларни ўз ичига олган етти пир зиёратгоҳи нафақат юртдошларимиз, балки бутун дунё мусулмонлари учун табаррук масканлар ҳисобланади. Ушбу азизлар бир силсиланинг халқасини навбати билан тебратган пири комиллар ҳисобланади.
Президентимизга мазкур мажмуаларни реконструкция қилиш ва янги сайёҳлик йўналишларини очиш бўйича қилинадиган ишлар ҳақида маълумот берилди. Унга мувофиқ, бу мажмуалар қайта таъмирланиб, қўшимча бино ва иншоотлар қурилади. Атрофи ободонлаштирилиб, меҳмонхона, чойхона, савдо мажмуалари, автотураргоҳлар барпо этилади.
Мазкур мажмуалар ўртасидаги умумий масофа 122 километр. Шавкат Мирзиёев мажмуалар орасидаги йўллар бўйида замонавий инфратузилма ташкил қилиш бўйича кўрсатма берди. Бухоро давлат университети ҳузурида Бухоро тарихини ўқитадиган махсус факультет очиш кераклигини таъкидлади.
– Етти пир ётган қадамжолар орасидаги йўллар бўйида улар ҳақидаги маълумотлар акс этсин. Зиёратга келганлар кенг маълумотга эга бўлсин. Бунинг учун кадрлар тайёрлашга эътибор бериш керак, – деди Президентимиз.
Давлатимиз раҳбари Бухоро вилоятида боғчада болаларга яратилган шароитлар билан танишди, ходимлар билан мулоқот қилди.
– Мактабгача таълимга бежиз бунчалик эътибор қаратаётганимиз йўқ, – деди Шавкат Мирзиёев. – Болалар айни боғча ёшида билимни тез ва осон ўзлаштиради, бир умрга эслаб қолади. Шунинг учун ушбу тизим ривожи билан боғлиқ масалалар доим диққатимиз марказида бўлиши керак.
Бухоро шаҳрининг тарихий қисмида вилоятда туризм соҳасини янада ривожлантириш концепцияси асосида амалга оширилаётган ишлар билан танишган президентимиз вилоятда 2018 йилда туризмни янада ривожлантириш концепциясига мувофиқ, 61 лойиҳани ҳаётга татбиқ этиш кўзда тутилгани, жумладан, 32 меҳмонхона, 12 мотел, 10 истироҳат боғи барпо этилиб, “Бухоро Палас”, “Варахша” ва “Зарафшон” меҳмонхоналари реконструкция қилиниши, туризм бўйича халқаро ва миллий ташкилотлар билан ҳамкорликни кенгайтириш, ресторанлар қуриш, сайёҳларга хизмат кўрсатувчи транспорт воситалари харид қилиш, маданий мерос объектларини тадбиркорларга ижарага бериш, ҳаво шарида саёҳатни ташкил қилиш, Ғиждувон, Шофиркон, Вобкент ва Жондор туманларида қишлоқ туризмини йўлга қўйиш режалаштирилгани, ушбу лойиҳаларни амалга ошириш масаласида фаол ишлаш зарурлигига уруғу берди.
Бинобарин, ушбу лойиҳалар ижроси натижасида вилоятга келаётган хорижий ва маҳаллий сайёҳлар оқимини сезиларли даражада кўпаяди. Янги иш ўринлари кўпаяди.
Дарҳақиқат, дунёда туризмдан мўмай фойда олаётган шундай давлатлар борки, уларда саёҳат ёки зиёрат қиладиган нарса унчалик зўр эмас, аммо улар хизматларни шу қадар зўр йўлга қўйганки, ўша хизматларининг ўзи туристларни мамлакатига жалб қилади. Яна шундай давлатлар борки, улар зиёрат объектидан имкони қадар унумли фойдаланади. Масалан, Ҳиндистонга Тожмаҳални зиёрат қилишга борган киши биратўла Аграга учиб бора олмайди. Чунки самолёт Деҳлига қўнади. Деҳлига борган киши табиийки, шу ерда меҳмонхонага қўноқ бўлади. Кейин эртасига такси кира қилиб Аграга йўл олади. Такси ҳам Тожмаҳалга қадар олиб бормайди. У уч-тўрт чақирим берида тўхтайди. Бу ёғига рикшалар туради. Улардан бирини кира қилишга мажбурсиз. Ҳиндистон давлати ана шу йўл билан хийла одамнинг тирикчилиги ўтадиган қилиб қўйган. Мисрда ҳам шу йўл тутилган.
Аммо бизнинг зиёратгоҳларимизнинг мақоми уларникидан бир неча бор баланд. Биз ҳам зиёратчиларга ҳам сифатли кўрсатиб, уларнинг юртимиздан мамнун бўлиб кетишини ҳамда давлатимизга туристлар воситасида кирадиган валюта тушумини оширишнинг оптимал чораларини қилмоғимиз даркор. Шунинг учун ҳам давлатимиз раҳбари вилоятга ўтган йилги ташрифида Бухоро шаҳрининг сайёҳлик инфратузилмасини янада ривожлантириш мақсадида унинг тарихий қисмида ҳунармандлар мавзеси қуриш, Ҳақиқат ва Хўжа Нуробод кўчаларини кенгайтириб сайлгоҳга айлантириш, Пойи Калон ва Мир Араб мадрасаларини қайта таъмирлаш бўйича топшириқлар берган эди.
Шунга мувофиқ, Ҳақиқат кўчаси кенгайтирилиб, 1,5 метр қалинликдаги тупроқ қатлами олиб ташланди, тарихий обидалар атрофи очилди. Кўча бўйлаб биринчи қаватида дўкон ва устахоналар бўлган, иккинчи қаватида ҳунармандлар оилалари яшайдиган уйлар қуришга киришилди. Натижада кўча шаҳарнинг тарихий қисмига монанд сайлгоҳга айланиб бормоқда. Вилоятга келаётган сайёҳлар бу ерга ҳам ташриф буюриб, уста-ҳунармандлар иши билан танишмоқда, ипак гиламлар, кашталар, зарбоф тўнлар, турли кийим-кечак, уй-рўзғор буюмлари, сувенирлар харид қилиб, Бухоронинг қадимий довруғини дунёга янада кенг ёйишга муносиб ҳисса қўшмоқда.
Жорий йилда Пойи Калон мажмуасидаги тарихий обидаларни таъмирдан чиқариш бўйича лойиҳалар ишлаб чиқилди. Хўжа Нуробод кўчасида жойлашган Абдулазизхон ва Улуғбек мадрасаларида таъмирлаш ва тиклаш ишлари амалга оширилади. Арк қўрғони мажмуаси атрофи ободонлаштирилиб, унинг ичкарисидаги бино ва иншоотлар таъмирланади. Мир Араб мадрасасини қайта тиклаш ва унинг янги ўқув биносини қуриш ишлари олиб борилади. Шу кўчанинг ўзида ҳунармандлар растаси қурилади.
Шавкат Мирзиёев эски шаҳар қисмининг туризм инфратузилмасини ривожлантириш дастурлари билан танишар экан, ушбу ҳудуд том маънода Бухоронинг юраги бўлиши кераклигини таъкидлади.
Президентимиз Мир Араб мадрасаси бино ва иншоотлари, туристларга хизмат кўрсатувчи автоуловлар, инфратузилма объектларини кўздан кечирди. Зотан, айни кунларда кўплаб давлатларнинг мусулмонларига бош бўлиб турган муфтийлар, имом-хатибларнинг ширин хотиралари ушбу масканга боғланган. Улар шу ерда таҳсил олиб илм ҳосил қилган. Табиийки, улар ўз қавмига Мир Араб мадрасаси ҳақида сўзлаб бериб уларни бу маконларга келишга қизиқтириб қўяди. Умуман, бу ерда ўқимаган мусулмонлар ҳам улуғ алломаларнинг аксари шу ерда ўқиганини эшитган боис Мир Араб мадрасасини бир бора зиёрат қилишини дилига тугиб юради.
Амалга оширилаётган лойиҳалар битса, иншоаллоҳ, Бухорои шарифга келувчи зиёратчиларнинг сони ортиб бораверади, азизларимиз бошида ўқилаётган тиловати Қуръонлар кўпаяверади ва бундан уларнинг ҳам руҳи шод бўлади.
ЎМИ матбуот хизмати
Чин уста қолдими? (қидиряпман)
Бугуннинг гапи
“Уч хонали хонадонимни таъмирлатиш учун икки ой муддатга келишиб уста туширгандим, олти ойда зўрға чала-чулпа қилиб ишини тугатди...”
“Усталар нега бунақа-а? Уйини таъмирлатиб, усталардан розиман, деган одамни учратмадим...”
“Кўпчилиги одамга фириб беради: ишни вақтида бажармайди, таъмир ишлари тугагач, бошида келишилган нархдан икки баробар кўп маблағ сўрайди...”
Юқоридаги гаплар – уйини, хонадонини таъмирлатиб, усталардан куйган кишиларнинг дод-фарёдлари.
Бугунги кунда жамиятда айрим усталарнинг ўз ишини виждонан бажармаслиги, сифатсиз материаллар ишлатиши, вақтни чўзиши ёки турли найранглар билан буюртмачини алдаши, афсуски, кўпчиликни ташвишга солиш баробарида шу касб эгаларига нисбатан ишончнинг сусайишига ёки бутунлай йўқолишига олиб келяпти.
Яхши ниятда уйини, хонадонини таъмирлатмоқчи бўлган киши уста ишлатган танишларидан сўраб-суриштириши тайин. Яқинда мен ҳам хонадонимни таъмирлатмоқчи бўлиб уста изладим. Таниш-билишлардан, дўстларимдан сўрасам, ярмидан кўпи усталардан нолиди. Бу ҳолат нафақат молиявий зарар, айни пайтда инсонлар ўртасидаги ишончнинг йўқолишига ҳам сабаб бўлмяптими?!
Ислом таълимотида ҳалол меҳнат, омонатдорлик ва ростгўйлик юксак фазилат экани таъкидланади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Дарҳақиқат, Аллоҳ омонатни ўз эгаларига топширишингиз ва одамлар ўртасида ҳукм қилганингизда адолат билан ҳукм қилишингизга буюрар. Албатта, Аллоҳ сизларга яхшигина насиҳат қилур. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчи Зотдир” (Нисо сураси, 58-оят).
Усталик – яхши касб. Уста омонатдор бўлса, одамларнинг ҳожатини раво қилади, кўпга фойдаси тегади. Буюртмачи ўз молини, маблағини устага ишониб топширади. Уста шу ишончни оқлаши, ишни пухта ва виждонан бажариши шарт.
Уй – инсоннинг бошпанаси. Унинг ҳар бир ғишти эзгу ният билан қўйилади, ҳар бир девори умид билан кўтарилади. Аммо, афсуски, баъзан айрим усталар иморат қуриш ёки таъмирлашда найранг қиладилар. Уста ташқи томондан деворни силлиқ сувайди, аммо ичидаги ёриқларни беркитади. Бўёқнинг ялтироғи кўзни қувнатади, лекин ортидаги нуқсон вақт ўтиши билан кўзга ташланади.
Янги таъмирланган хонадондан ҳали бўёқ ҳиди кетмай туриб шифтда ёриқлар пайдо бўлади, эшиклар қийшайиб қолади, пол эса ғичирлаб иморат эгасининг асабини бузади. Буюртмачи устага берган маблағига ичи ачийди.
Баъзи усталар сифатли қурилиш материали олиш учун берилган пулга арзон маҳсулот сотиб олади. Қолган маблағни эса “меҳнат ҳақим” деб ўмаради. Цементга қумни ортиқча қўшади, темир ёки арматурани ингичкароғига алмаштиради, мис симлар ўрнига альюминини тортади.
Яна шундай усталар ҳам борки, бир ҳафтада тугатишга келишилган ишни бир ойгача чўзади. Баҳона ҳам тайёр: “Материал келмади”, “Ёрдамчим бетоб бўлиб қолди”, “Эртага тугатиб берамиз” ва ҳоказо.
Энг ёмони, устанинг қўлидан чиққан уй бир йил ўтар-ўтмас яна таъмирга муҳтож бўлиб қолади. Бу ҳунар эмас, ҳийладир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бизни алдаса, биздан эмас”, деганлар (Имом Муслим ривояти). Бу ҳадис ҳар қандай соҳадаги фирибгарликни қамраб олади. Агар уста арзон ёки сифатсиз материални қимматбаҳо деб кўрсатса, ишни атайлаб чала бажарса ёки кейин яна таъмирга муҳтож бўладиган қилиб ишласа, бу алдамчиликдан, фирибгарликдан бошқа нарса эмас. Афсуски, бугун кўпчилик усталар ҳийла ва найрангни касб қилиб олганлар. Бунинг оқибатида на ўзлари барака топадилар, на буюртмачи уларга берган маблағига рози бўлади.
Ҳақиқий уста, ўз ишини виждонан қиладиган киши бошқача бўлади. У ҳар бир ишини бекаму кўст бажаради. Чунки у одамлардан яширган нуқсонни, албатта, Аллоҳ таоло кўриб, билиб туришини яхши англайди. Ундай усталар ўзларига Аллоҳ таолонинг: “Албатта, Аллоҳ чиройли (иш) қилувчиларни яхши кўради” (Бақара сураси, 195) оятини ҳамда Набий алайҳиссаломнинг: “Аллоҳ таоло ўз ишини чиройли, пухта қиладиган кишини яхши кўради” (Имом Табароний ривояти), деган муборак ҳадисларини ўзларига шиор қилиб олган бўладилар. Лекин, афсуски, ҳозир бундай усталарни топиш амримаҳол. Борлари ҳам “қўлма-қўл”.
Омонатдор усталар қурган уйлар, йиллар ўтса ҳам, яхшилик билан эсланади. Уларнинг ҳақларига хайрли дуолар қилинади. Биргина мисол, бизнинг Сангижумон қишлоғимиздаги кўп уйларни пачирлик уста Турдимурод бобо (Аллоҳ маконини жаннат қилсин!) қурган. Ўша пайтларда (1960–1990 йиллар) вассажуфт қилинган шифтларга устанинг иморатни қуриб битирган санасини битиш анъана бўлган. Ҳар сафар қишлоққа бориб уйга кирсам, уста бобонинг “имзоси”га кўзиб тушади ва Қуръони карим оятларидан тиловат қилиб, у кишининг руҳларига бағишлайман.
Бугун баъзи усталарнинг ишни келишилган муддатда тугатмаслиги; сифатсиз қурилиш материалларидан фойдаланиши; нархни асоссиз ошириши; камчиликларни яшириши; бир неча ой ўтиб яна таъмир қилишга мажбур бўладиган даражада иш тутиши катта гуноҳдир. Бундай хатти-ҳаракатлар оқибатида буюртмачи моддий зарар кўради, асабийлашади, вақт йўқотади ва энг ачинарлиси, одамлар ўртасидаги ишонч сусаяди.
Ҳалол ризқнинг баракаси унинг кўплигида эмас, балки поклигидадир. Алдамчилик билан, ҳийла-найранг ишлатиб топилган маблағ фойда бўлиб кўринса-да, унда барака бўлмайди. Шунинг учун ҳар бир уста ўз қўли билан топаётган ризқининг ҳалоллиги ҳақида ўйлаши, ҳар бир мих, ҳар бир ғишт, ҳар бир сим ёки ҳар бир таъмир учун қиёмат куни ҳисоб берилишини унутмаслиги керак.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ:
- Мен ҳам (ҳар бир шахс) жамиятнинг аъзосиман. Уй қурмоқчиман, лекин қурувчилик қўлимдан келмайди. Демак, устага эҳтиёжим бор. Унинг олдига бориб, уй қурмоқчиман, шартнома тузайлик, дейман. Усталар касби ортидан ризқ топади. Улар билан келишиб, бугунги нахр бўйича муайян сумма белгиланади. Муддати ва сифат кўрсаткичлари келишиб олинади. Ҳозирга кунда, Аллоҳ билувчироқ, устаман деганларнинг 70 фоизи алдамчи, найрангбоз, ҳийлакор: келишилган кунда белгиланган манзилга етиб келмайди, ишга кеч келиб, эрта кетади, вазифасини пухта бажармайди, ишини битирмасдан олдин пул сўрайди. Такасалтанг, таралла-бедод қилиб юради. Уйнинг эгаси ҳам хижолатда қолади. Аксарияти шунақа. Бундай усталарга ким ишонади? Уларга ким иш беради? Бундай тоифалар ўзига ўзи қилади, улар омадсизликни ўзларига чорлаб оладилар.
Ўттиз фоиз ҳақиқий усталар бор. Улар ўз касби билан фахрланади. Гуруҳлари бор, шогирдлари, устозлари бор. Ҳаммасини қойиллатиб, асбоб-анжомларини чиройли қилиб қўйишган. Шартнопмани тузади, вақтида ишга келади, белгиланган муддатда қурилишни ёки таъмир ишларини тугатади, иш ҳақини олиб кетади. Буюртмачи ҳам рози, уста ҳам рози. Бундай кишиларнинг ишида унум, барака бўлади. Топган пуллари баракали бўлади.
Ҳақиқий уста фақат қурилиш ёки таъмирлашни эмас, балки одамларнинг ишончини ҳам қозонади. Виждон билан қилинган ҳар бир иш ибодатга айланади. Алдамчилик ва найранг билан бажарилган иш эса вақтинчалик фойда келтирса ҳам, дунёда обрўни тўкади, ризқ қийилишига сабаб бўлади, охиратда эса жавобгарликни келтиради.
Толибжон НИЗОМ
