Бир ҳадис шарҳи: Мўминнинг нияти амалидан яхши
Абу Кабша Анморий (розияллоҳу анҳу) айтади:
«Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) марҳамат қиладилар: «Дунёга муносабатда кишилар тўрт тоифага бўлинади:
– Аллоҳ таоло мол ва илм берган бандалар. Улар молларини Аллоҳдан қўрқиб ишлатишса, ундан қариндошларига ҳадя беришса ва молларида Аллоҳ таолонинг ҳақи борлигини билишса, энг фазилатли мақомда бўлишади.
– Аллоҳ таоло илм бериб, мол бермаган бандалар. Ниятларини тўғри қилиб, молим бўлганида фалончига ўхшаб (эзгу ишларга) сарфлардим, дейишса, ниятларига яраша савобга эга бўлишади. Бу икки тоифанинг ажри тенгдир.
– Аллоҳ таоло мол бериб илм, бермаган бандалар. Агар улар молларини ўринсиз сарфлашса, Аллоҳ таолодан қўрқмай тасарруф қилишса, ундан қариндошларига ҳадя беришмаса, молларида Аллоҳ таолонинг ҳақи борлигини билишмаса, энг паст даражада бўлишади.
– Аллоҳ таоло илм ҳам, мол ҳам бермаган бандалар. «Агар молим бўлсайди, фалончидек (ёмон – тарж.) ерларга сарфлардим, дейишса, ниятларига яраша «тақдирланишади». Бу икки тоифанинг гуноҳи тенгдир» (Имом Термизий).
Шарҳ: Ҳадисда киши билимсиз ва фақир бўлса ҳам, ниятига қараб олим ва бадавлат кишилар билан баробар савоб ёки гуноҳга эга бўлиши мумкинлиги айтилган. Камбағал, илмсиз мўминга бой ва олим каби ажр-савобга эришиш йўли кўрсатилган. Чунки «Мўминнинг нияти амалидан яхшидир» (саҳиҳ ҳадис). Мўмин ақл билан иш тутиб, фарзларни тўла-тўкис адо этгач, ҳиммат билан хайрли ишларга ният қилдими, уни амалга оширолмаса ҳам, ҳавас қилган кишиларининг савобичалик савоб олади, иншааллоҳ. Ҳадис яхши ишларда илғор шахсларга ҳавас қилишни тарғиб этяпти.
Ўзи камбағал ва билимсиз бўлиб, «Пулим кўп бўлганида, фалончига ўхшаб яшардим», дея фақат дунё кетидан қувган, дин-диёнат, ҳалол-ҳаром билан иши бўлмаган кишиларга ҳавас қиладиганлар ҳам бор. Бу ҳолда, у бечора йўқчилик заҳматини тортиши билан бирга, ўша ёмон кимса билан баробар гуноҳ орттиради. Бундай орзудан қайтариляпмиз.
Хулоса қилиб айтганда, мўмин биргина чиройли ният билан олим ва бой кишиларга тенг савобга эришиши учун, қурби етган эзгу ишларга парвосиз бўлмаслиги керак. Чунки фақат яхши ниятлар қилиб, «кўнглим пок», деб юраверса, имкони бўлатуриб эзгу ишлар қилмаса, ниятнинг ҳам, кўнгилнинг ҳам холис эмаслигини кўрсатади. Кучи етадиган яхши амалларни қилмаган, қайтарилган ишлардан сақланмаган киши ниятнинг ўзи билан савобларга эришуви қийин.
Содиқ НОСИРОВ
тайёрлади.
Гиёҳвандлик: оила, жамият ва келажакка таҳдид
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Баъзан биргина нотўғри қадам инсоннинг бутун ҳаётини ўзгартириб юбориши мумкин. Афсуски, шундай хатолар борки, уларнинг оғир оқибатлари нафақат инсоннинг ўзига, балки унинг оиласи, фарзандлари ва яқинларига ҳам таъсир қилади. Гиёҳвандлик ана шундай иллатлардан бири бўлиб, у инсонни жисмонан ва маънан емириб, жамият тараққиётига жиддий хавф солади.
Бугун дунё миқёсида гиёҳвандликка қарши кураш долзарб масалалардан бири бўлиб қолмоқда. Чунки бу иллат сабаб минглаб инсонлар ўз соғлиғини йўқотмоқда, оилалар пароканда бўлмоқда, ёшларнинг орзу ва мақсадлари барбод бўлмоқда. Бир қарашда шахсий муаммодек кўринган гиёҳвандлик аслида бутун жамиятнинг дарди ҳисобланади.
Динимиз Ислом инсон ҳаёти, соғлиғи ва ақлини муҳофаза қилишга алоҳида аҳамият қаратади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда инсонни ҳалокатга олиб борувчи ишлардан қайтарган. Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом эса ҳар қандай маст қилувчи нарса ман этилганини таъкидлаганлар. Зеро, ақл инсонга берилган энг буюк неъматлардан бири бўлиб, уни заифлаштирувчи ёки йўқ қилувчи ҳар қандай восита инсоннинг ўзига ҳам, жамиятга ҳам зарар келтиради.
Гиёҳвандликнинг энг оғир зарбаси инсон саломатлигига тушади. Бу иллат асаб тизимини издан чиқаради, ички аъзолар фаолиятига салбий таъсир кўрсатади, руҳий муаммоларни келтириб чиқаради. Вақт ўтиши билан инсон меҳнат қилиш қобилиятини йўқотади, ҳаётга бўлган қизиқиши сўнади, ўзининг оилавий ва ижтимоий масъулиятини англашдан узоқлаша бошлайди.
Бироқ масаланинг янада хавотирли томони шундаки, гиёҳвандлик фақат бир инсоннинг эмас, бутун оиланинг фожиасига айланади. Ота-оналар фарзанд доғида қолиши, турмуш ўртоқлари орасида меҳр-оқибат сўниши, фарзандлар эътибор ва тарбиядан маҳрум бўлиши мумкин. Бундай муҳитда вояга етаётган болаларнинг келажаги ҳам хавф остида қолади.
Мутахассислар таъкидлашича, гиёҳванд моддалар инсон насли ва соғлиғига ҳам жиддий таъсир кўрсатади. Бу эса келажак авлоднинг жисмоний ва руҳий камолотига салбий таъсир ўтказиши мумкин. Шу маънода гиёҳвандлик нафақат инсон ҳаётини, балки миллат келажагини ҳам таҳдид остига қўяди. Зеро, соғлом авлод ҳар қандай мамлакатнинг энг катта бойлиги ҳисобланади.
Бугунги кунда ёшларни бу иллатдан асраш ҳар биримизнинг бурчимиздир. Аввало, оилада фарзанд тарбиясига жиддий эътибор қаратиш лозим. Ота-она фарзандининг дўстлари, қизиқишлари ва бўш вақтини қандай ўтказаётганидан доимо хабардор бўлиши керак. Шунингдек, таълим муассасалари, маҳалла ва кенг жамоатчилик ҳам ёшлар тарбиясида фаол иштирок этиши муҳим аҳамиятга эга.
Ёшлар қалбида эзгулик, Ватанга муҳаббат, ҳалол меҳнатга ҳурмат ва маънавий қадриятларга садоқат туйғусини шакллантириш гиёҳвандликка қарши энг самарали чоралардан биридир. Чунки маънавий бўшлиқ пайдо бўлган жойда турли ёт ғоялар ва зарарли одатлар илдиз отиши осон кечади.
Хулоса ўрнида айтиш жоизки, гиёҳвандлик инсон ҳаёти, оила фаровонлиги ва жамият тараққиёти учун жиддий хавф туғдирувчи оғир ижтимоий иллатдир. Унинг оқибатлари бир инсон тақдири билан чекланиб қолмайди, балки бутун миллат келажагига таъсир кўрсатади. Шу боис ҳар биримиз бу балога қарши муросасиз муносабатда бўлишимиз, фарзандларимизни огоҳлик ва соғлом турмуш тарзи руҳида тарбиялашимиз зарур. Зеро, соғлом авлод юртнинг таянчи, миллатнинг келажаги ва Ватан тараққиётининг мустаҳкам пойдеворидир.
Нуруллоҳ МАҲКАМОВ,
Чуст тумани бош имом-хатиби.
