Умра ибодатини мукаммал адо қилиш учун киши ўзини ҳар томонлама тайёрлайди. Барча амаллар ниятга боғлиқ бўлгани учун, ибодатда ягона мақсад Аллоҳ таолонинг розилигини исташ бўлиши керак.
Агар дунё ноз – неъматларига эришмоқчи, “ҳожи” ёки “умрага борган” номларини қозонмоқчи, “ҳўжа кўрсин” ёки асосий мақсади ўзга юртларни сайр қилиб, бир йўла умрани адо этиб келмоқчи бўлса, умра ибодати қабул бўлмайди. Аллоҳ таоло буюради:
“Ҳаж ва умрани Аллоҳ учун мукаммал адо этинг!”. Бақара сураси, 196.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан нақл қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Умра кейинги умрагача қилган гуноҳларига каффоратдир...”. Саҳиҳи Бухорий, 1773.
Ато розияллоҳу анҳу ривоят қиладилар: “Ибн Аббос розияллоҳу анҳу айтдилар: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир ансорий аёлга: “....Рамазон ойи келса у ойда умра қилгин, чунки рамазон ойидаги умра ҳаж қилган билан баробар савобга эгадир”-дедилар. Термизий ривояти.
Мазҳабимиз хулосасига кўра умра суннати муаккададир. У буюк зиёратдир! Зеро, мусулмон киши бунда бутун қалби, руҳи ва бадани ила Аллоҳ таоло учун энг суюкли бўлган жойни зиёрат қилади. Бу омонлик диёрида кўнгиллар хотиржам бўлади, кўзлар эса уни кўришликка ошиқ бўлади. Бу диёр мусулмонлар қалбидан улкан ўрин эгаллаган Макка ва Мадинадир.
Ҳаммамизга маълумки, умра қилишни қасд қилган ҳар бир мусулмон улуғ ибодатни тўла-тўкис адо этишни истайди. Ўз-ўзидан биз учун бу нафақат ибодат, балки узоқ масофали сафар ҳамдир. Шу сабабли, умра қилишни қасд қилган ҳар бир киши умра қонун – қоидалари билан бир қаторда сафар қоидалари ва одобларини яхшилаб ўрганиши лозимдир. Улар қуйидагилардир:
“Аставдиъукумулллоҳал-лазий ла тазиъу вадаъиуҳу (маъноси: “Сизларни Унга топширилган омонатлар зойе бўлмайдиган Зот Аллоҳга омонат топширдим”)”. Ибни Можа ривояти;
Ибни умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам сафарга чиқиб туяларига ўрнашсалар Аллоҳга ҳамд (Алҳамдулиллаҳ), тасбеҳ (Субҳаналлоҳ) ва уч маротаба такбир (Аллоҳу акбар)ни айтиб шундай дердилар: “Субҳаналлазий саххоро лана ҳаза ва ма кунна лаҳу муқринийн. Ва инна ила Роббина мунқолибун. Аллоҳумма инна насъалука фий сафарина ҳаза ал-бирро ват-тақва ва минал амали ма тарзо. Аллҳумма ҳаввин сафарона ҳаза ватви анна буъдаҳу. Аллоҳумма антас-соҳибу фис-сафари вал холифату фил аҳли. Аллоҳумма инний аъузу бика мин ваъсаис-сафар ва каабатил манзор ва суил мунқолаб фил аҳли вал мали вал валад” (маъноси: “Бизларга бу (улов)ни бўйсундириб қўйган зотга тасбеҳ айтамиз. Бизлар ўзимиз бунга қодир эмас эдик. Албатта, бизлар (барчамиз) Раббимиз (ҳузури)га қайтувчидирмиз. Ё, Аллоҳ! Биз Сендан ушбу сафаримизда яхшилик, тақво ва Ўзинг рози бўладиган амални сўраймиз. Ё, Аллоҳ! Ушбу сафаримизни енгиллаштир ва узоғини яқин қил. Ё, Аллоҳ! Сен сафарда ҳамроҳ ва аҳли-оилага кафилдирсан. Ё, Аллоҳ! Мен Сендан сафар қийинчиликлари, ғамга солувчи манзара ҳамда аҳли-оила, мол ва фарзандга ёмон ҳолда қайтишдан паноҳ тилайман”).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам сафардан қайтганларида эса: “Айибуна таибуна абидуна лироббина ҳамидуна” (маъноси: “Ё, Аллоҳ! Қайтишимизни тавба қилувчи, ибодат қилувчи ва ҳамд айтувчи ҳолда қилгин”), жумласини қўшиб қўярдилар. Муслим ривояти.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон уловга минмоқчи бўлсалар оёқларини узангига қўйишлари билан: “Бисмиллоҳ”, – дер эканлар. Эгарга ўрнашиб олганларидан кейин: “Алҳамду лиллаҳи ала кулли ҳал. Субҳаналлазий саххоро лана ҳаза, вама кунна лаҳу муқринийн. Ва инна ила Роббина ламунқолибун”, – деб қўяр эканлар. Уловга миниладиган ҳайвонлардан ташқари замонавий йўл воситалари ҳам киради.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Учта дуо борки, шаксиз мустажобдир. Мазлумнинг, мусофирнинг ва ота-онанинг фарзандига қилган дуоси”. Термизий ривояти.
Абдуллоҳ ибн Зубайр розияллоҳу анҳу айтдилар: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:“Менинг ушбу масжидимда ўқилган намоз ундан бошқа масжидларда ўқилган мингта намоздан афзалдир. Фақатгина масжидул ҳаром бундан мустаснодир. Масжидул ҳаромда ўқилган намоз менинг масжидимда ўқилган юзта намоздан афзалдир”. Имом Аҳмад ривояти.
Аллоҳ таоло умра зиёратига отланган ватандошларимизнинг сафарларини бехатар, ибодатларини ўз дагоҳида қабул қилсин!
Жаҳонгир Убайдуллоҳ,
Т
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Аллома Саййид Маҳмуд Олусий раҳматуллоҳи алайҳ шоҳ асарлари «Руҳул-маъоний»да бундай ёзадилар: «Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу Савр ғорига киришдан олдин Набий алайҳиссаломга «Сизни ҳақ билан жўнатган Зотга қасам, сиз биринчи бўлиб ғорга кирманг. Мен кирай, агар у ерда бирон нарса бор бўлса, зиёни менга бўлсин», дедилар. Сўнг ғорга кириб, унинг ичини айланиб, ҳамма томонини қўллари билан пайпаслаб, текшириб чиқдилар. Бир тешик топиб, у жойга изорларидан бир парча йиртиб, беркитдилар. Яна иккита тешик чиқди. Турли зарарли ҳашаротлар бўлса, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни чақиб, озор бермасин дея, у иккала тешикка икки оёқларини қадаб олиб, сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни ичкарига чақирдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам анча толиққан эдилар. Кирганларидан сўнг Абу Бакрнинг тиззаларига муборак бошларини қўйиб ётиб, уйқуга кетдилар. Ҳазрат Абу Бакр бекорга эҳтиёт чораларини кўрмаган эканлар. Оёқлари билан тўсиб турган тешикларнинг биридан илон келиб, оёқларини чақиб олди. Аммо Абу Бакр илон тешикдан чиқиб кетмаслиги ҳамда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам безовта бўлмасликлари учун оёқларини қимирлатмай туравердилар. Бироқ оғриқнинг қаттиқлигидан кўзларига ёш келиб, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак юзларига томган эди, у зот алайҳиссалом уйғониб кетдилар.
– Сенга нима бўлди, Абу Бакр? – сўрадилар у зот соллаллоҳу алайҳи ва саллам.
– Ота-онам Сизга фидо бўлсин, ё Аллоҳнинг Расули! Нимадир чақиб олди, – дедилар Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам илон чаққан жойни муолажа қилдилар, оғриқ тезда барҳам топди.
Бу – мисли кўрилмаган муҳаббат ва ишқ достонидир. Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг нафақат ўзлари, балки бутун оилалари Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг хизматларида шай эдилар.
Шу ҳижрат сафарини мисол қилиб олсак. Ҳазрат Абу Бакр Сиддиқнинг ўзлари у зотга ҳамроҳ, ўғиллари Абдураҳмон ибн Абу Бакр розияллоҳу анҳу эса кундузи Қурайш аҳли орасида юриб, ҳолатни ўрганиб, кечалари ғорга келиб, оталарини хабардор қилиб кетар эдилар. Фуҳайра деган қуллари кундузи қўйларини боқиб, ғор олдидаги келиб-кетган изларни йўқотар, кечаси келиб, Набий алайҳиссалом билан Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳуга сут соғиб берар эди. Асмо бинти Абу Бакр розияллоҳу анҳумо ёш бўлсалар ҳам, бу сафар хизматидан бебаҳра қолмадилар, оналари уйда тайёрлаган овқатни ғордагиларга етказиб турдилар. Хуллас, оиланинг ҳар бир аъзоси Набий алайҳиссалом хизматларида тайёр турдилар, ҳатто бу хизматлари асносида машаққат ва тазйиқларга ҳам учрадилар.
Бир куни Абу Жаҳл кўчада Асмо розияллоҳу анҳони кўриб қолиб, тазйиққа олади, Асмога қараб: "Ҳой Абу Бакрнинг қизи, отанг қани?" деб бақиради. Асмо "Аллоҳга қасам, отам қаердалигини билмайман", деб жавоб беради. Абу Жаҳл жаҳл устида Асмога тарсаки тортиб юборади, зарбнинг кучидан қизнинг қулоғидаги сирғаси учиб кетади, аммо шунда ҳам у зотни бор вужуди билан ҳимоя қилади.
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан Абу Бакр розияллоҳу анҳу ғордан чиқиб, Мадина томон йўлга отланишди. Йўлда Абу Бакр гоҳ олдинга ўтиб, гоҳ орқада қолиб юрдилар. Расулуллоҳ алайҳиссалом нега бундай қилаётганларини сўраганларида "Гоҳо олдинга ўтиб кетишим – йўлни текшириб, бирор хавф йўқлигини билиб келиш учун. Гоҳида орқада колишим – ортимиздан кимдир эргашиб келаётган бўлса, биринчи бўлиб мен йўлиқай деганим учун", дедилар.
Шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандийнинг
"Ишқи Расул" китобидан Нодиржон Одинаев таржимаси