11 Май, 2026, 23 Зулқаъда, 1447
11 Май, 2026, 23 Зулқаъда, 1447
Қори ва муҳаддислар устози, мужаввид ва қироат илми уламоларининг имоми, ўзи замонасидан тортиб то бизнинг давримизгача қироат ва тажвид илмининг шайхи ва олимлар гултожи бўлиб келаётган,“Ал-Жазарий” тахаллуси билан танилган бу зотнинг тўлиқ исми шарифлари Аллома Ҳофиз Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Али ибн Юсуф ибн ал-Жазарий, Шамсиддин ад-Дамашқий аш-Шофиъий бўлиб, кунялари “Абул Хайр”дир. Таваллудлари ҳижрий 751 йили Рамазон ойининг йигирма бешинчи куни, милодий 1350 йилнинг ўттизинчи ноябр, жума кунига тўғри келади.
У зотнинг таваллудлари ҳам ажойиб воқеа бўлган. Ҳикоя қилинишича, қирқ йил фарзанд кўрмаган кекса оталари омонатдор тожирлардан бўлиб, 750 ҳижрий йили муборак ҳаж сафарига борадилар. Бу ибодат амалларини бажариб бўлгач, тавоф қилганларидан сўнг Аллоҳ таолодан ўзларига солиҳ, олим фарзанд ато этишини сўраб, Замзам сувидан ичиб дуо қиладилар ва диёрларига қайтадилар. Бир йил ўтгач, Рамазон ойининг йигирма бешинчи кечасида таровеҳ намозидан сўнг биз “Имом Жазарий” деб улуғлаётган инсон дунёга келади.
Муҳаммад ибн ал-Жазарий туғилган шаҳарларида ўсиб улғайдилар ва 13 ёшида Қуръони каримни тўлалигича ёд олиб, 14 ёшида одамларга имомлик қила бошлайдилар. 15 яшар ўсмирлик даврларида Шайх Абдулваҳҳоб ибн Саллор, Аҳмад ибн Иброҳим ибн Таҳҳон ва Аҳмад ибн Ражаб ҳузурларида қироатларни ифрод (алоҳида-алоҳида) тажвид асосида ўқиб берганлар. Ўн етти ёшга етганларида эса, Шайх Абул Маолий ибн Ал-Лаббон назоратлари остида қироатларни китоб қилиб жамлайдилар. Ёшликлариданоқ замонасининг кўплаб етук қироат соҳиблари ва илм аҳлларидан қироат илмлари билан бирга тафсир, ҳадис, фиқҳ, усулул фиқҳ, ақоид, балоғат, сарф ва наҳв каби илмларни сабоқ олиб, ўзлаштирадилар. Бир неча марта ҳаж ибодатини адо этадилар. Мисрга қайта-қайта сафар қилар эканлар, у ердаги қироат имомларидан сабоқ олар ва ўз қироатини ҳам улар имтиҳонидан ўтказар эдилар.
Димйотий ва Абарқуҳий асҳоблари, шунингдек, Фахр ибн Бухорийнинг бир жамоаси ва бошқалардан ҳадис илмини таълим оладилар. Фиқҳ илмини эса, Шайх Абдураҳим ал-Иснавий ва унинг сафдошларидан ўрганадилар. “Усул, маъоний ва баён” илмларини Мисрда Шайх Зиёуддин Саъдуллоҳ ал-Қазвийний ва бошқалардан ўзлаштирадилар. У зотга вафотидан олдин, ҳижрий 774 йили Шайхул Ислом муҳаддис, муаррих Абу Фидо Исмоил Ибн Касир, 779 йили Шайх Зиёуддин, шунингдек, 785 йили Шайхул Ислом ал-Булқийнийлар фатво чиқаришга изн беришган.
Умавийлар барпо этган жомеда қироат илмини мукаммал ўзлаштириб, ўша жойдаги машҳур қориларга раис бўладилар ва кўпчиликка қироат илмини ўргатадилар. Дамашқда Қуръони каримга бағишлаб “Дор ал-Қуръон ал-карим” номли мадраса бино қиладилар. Ҳижрий 793 йилдан бошлаб Шом(Сурия)да бир неча йил қозилик қилганларидан сўнг, 798 йили Рум (ҳозирги Туркия)га сафар қилиб, Бурса шаҳрида Боязид ибн Усмон[1] билан учрашадилар.
Аллома илм олиш ва тарқатиш йўлида кўп юртларга сафар қилган. Жумладан, ҳаж ибодатини адо этгач, Ҳижозга борганида баъзи кишилар Имом Жазарийга: “Бурса шаҳрида Қуръони каримни ўрганмоқчи бўлган толиби илмлар бор, улар сиздан таҳсил олишни орзу қилишади. Лекин ёнингизга келиб, илм ўрганиш учун етарли маблағлари йўқ”, дейишади. Шунда ул зот: “Ундай бўлса, уларнинг олдига мен бораман”, дейди-да, Жиддадан кемага чиқиб, Қоҳирага йўл олади. Қоҳирадан Искандарияга, ундан Ўрта Ер денгизи орқали Антокияга етиб келади ва шу ерлик бир кишининг уйида меҳмон бўлади. Имом Жазарийдан Қуръон илмларини ўрганишни орзу қилган бурсалик толиби илм олимни Ҳижозда экани хабарини олгач, шу томон отланиб, Бурсадан Антокияга келади. Талаба хуфтон намозига азон айтилгач, масжидга киради. Намоз тугаб, одамлар тарқай бошлайди. Шунда антокиялик бир киши унинг мусофир эканини сезиб, турар жойи бор-йўқлигини сўрайди. Талабадан борадиган ери йўқлигини эшитгач, ўз уйига олиб бориб меҳмон қилади. Кечки овқат пайтидаги суҳбат асносида: “Бугун юртимизга Исломнинг буюк уламоларидан Муҳаммад ибн Жазарий келди”, дейди мезбон. Бу гапни эшитган илм толиби ўрнидан сакраб туради: “Аллоҳга қасамки, у зотни кўрмагунимча ухламайман!” Мезбон: “Бу кеча дам ол, эртага кўрасан”, деса ҳам, барибир кўнмай туриб олади. Шунда икковлари Имом Жазарий меҳмон бўлиб тушган уйни сўраб-суриштириб йўлга чиқишади. Толиби илм олим билан кўришгач, йиғлаб юборади, севинчидан терисига сиғмайди. Олим бўлган воқеани эшитгач, меҳри товланади. Талаба Қуръони каримни тўлалигича ёд олгач, Антокияда қолади. Ундан сўнг Бурсага бориб, толиби илмларга сабоқ беради.
Боязид кўрсатган ҳурмат ва эҳтиромга жавобан имом у ерда бир неча йил истиқомат қилиб, юрт аҳолисига қироат ва ҳадис илмини таълим берадилар. Кўпчилик бундан унумли фойдаланади. Шунингдек, у зотдан кўп киши ўн хил қироатни мукаммал ўрганади. Ўша диёрда икки жилдли “Ан-Нашр фий ал-қироот ал-ашр” номли асарини таълиф этадилар. Ҳижрий 805 йили бобокалонимиз Амир Темур у зотни Румдан Мовароуннаҳр диёрига олиб келади. Кеш (ҳозирги Шаҳрисабз) шаҳрида Соҳибқирон салтанати остида ҳаёт кечирадилар. Кеш ва Самарқанд аҳолисининг бир жамоаси у зотдан таҳсил олади. Амир Темур бу буюк имомга доимо ҳурмат-эҳтиром кўрсатиб, улуғлар эдилар.
Кешда Абдулқодир ибн Тилла ар-Румий, Ҳофиз Боязид Кеший ва Ҳофиз Маҳмуд ибн Муқрийлар у кишидан ўн хил қироат илмини ўрганиб, қироатлар шайхлари унвонини олишади.
Ҳикоя қилинишича, Имом Муҳаммад Жазарий Румдан Самарқандга келганларида Соҳибқирон катта базм уюштирадилар. Унга таклиф этилган амир ва зодагонларга чап тарафдан, олимларга эса, ўнг тарафдан жой ажратишни буюради. Имом Жазарийга эса уламоларга ажратилган жойнинг олд қисмидан, Аллома Саййид Шариф Журжонийдан[2] юқорироқдан ўрин ҳозирлашга амр қилади. Сабаби сўралганида, Соҳибқирон: “Китоб ва суннат билимдони бўлган зотни ҳурмат қилмай бўладими?!” дея жавоб берган эканлар[3].
Аллома Муҳаммад Жазарий Амир Темур вафотларидан сўнг, ҳижрий 807 йили Мовароуннаҳрни тарк этиб, Хуросоннинг Ҳирот шаҳрига сафар қиладилар. У ерда ҳам кўпчиликка ўн хил қироатдан дарс берадилар. Сўнг Яздинга қайтиб келганларида, у ерлик аҳолининг ҳам бир гуруҳи у зот қўлида ўнта қироатни мукаммал ўрганади. Ҳофиз ал-муқрий ал-фозил Шамсиддин ибн Муҳаммад ад-Даббоғ ал-Бағдодий шулар жумласидандир. Кейин Асбаҳонга сафар қиладилар. У ерда ҳам аҳолининг кўпчилиги у зотдан сабоқ олади. Ҳижрий 808 йили Рамазон ойида Шероз[4] шаҳрига етиб келадилар. Юрт султони Бир Муҳаммад у зотни ўз диёрида олиб қолиш мақсадида унга қозилик вазифасини топширади. Шундай қилиб, у ерда ҳам бир оз муддат қоладилар. Бундан кўпчилик яхши фойдаланиб, у зотдан қироат илмини ўрганади. Ҳаж ибодатини адо этиш ниятида Басра орқали йўлга чиқадилар. Икки довон ошиб, Унайза шаҳрига етгач, Бани Лом аъробийлари у зотни тутиб, бор нарсаларини тортиб олишади. Унайзага қайтиб, у ерда учта қироатга бағишлаб “Ад-Дурра” номли назмий асарини ёзади. Сўнг Аллоҳ таоло унга ҳаж ибодати амалини адо қилишни насиб этади. Ҳарамайн аш-шарифайнда бир муддат истиқомат қиладилар. Шу муддат ичида ҳам кўпчилик у зотдан таълим олади.Қоҳира ва Яманга бир неча марта сафар қиладилар. Сафар давомида ўзлари илм олишлари билан бирга жуда кўп инсонларга қироат, ҳадис ва бошқа илмлардан таълим берадилар.
Имом Жазарийнинг устозлари кўп бўлиб, энг машҳурлари қуйидагилардир:
Муҳаммад Жазарий замонасининг кўзга кўринган олимларидан таълим олиш билан бирга ўзлари ҳам кўплаб шогирд етиштирганлар. Уларнинг энг машҳурлари қуйидагилар:
Имом Жазарий илмий фаолиятлари давомида тафсир, ҳадис, фиқҳ, тарих ва араб тили грамматикаси каби турли фанларга доир етмишдан ортиқ илмий асартасниф этганлар.Уларнинг кўплари қироат ва тажвид илмига бағишланган. Бугунги кунда у зотнинг асарлари ичида нашр қилинганлари, қўлёзма нусхалари ва бизгача етиб келмаганлари бўлиб, энг машҳурлариушбулардир:
Қуръон ва қироат илмига доир асарлари:
Ҳадис илмига доир асарлари:
Фиқҳ илмларига доир асарлари:
Наҳвга(араб тили грамматикаси) доир асарлари:
Тарихга доир асарлари:
Турли мавзуларга доир асарлари:
Қироат илмининг беқиёс олими Муҳаммад Жазарий сермазмун умрларининг охирини Шерозда ўтказдилар. У зот ҳижрий 833йили рабиул аввал ойининг бешинчи, жума кунининг тонгида 82 ёшда вафот этдилар ва ўзлари қурдирган “Дорул Қуръон” мадрасасига дафн қилиндилар. У зотнинг жанозаларига катта-юкичик, хосуавомдан иборат жуда катта жамоат йиғилди. Аллоҳ таоло у зотдан рози бўлиб, раҳматига олсин ва ётган жойларини мунаввар қилсин!
“Жазарий матни” китобидан
[1] Кўпгина тарих китобларида “Елдирим Боязид” номи билан машҳур.
[2] У зотнинг тўлиқ номи Али ибн Муҳаммад ибн Али бўлиб, “Саййид Шариф” номи билан танилган. Ҳижрий 740, милодий 1340 йили Астробод яқинида таваллуд топган. Илм талабида ўсмирлик даври асосан Шерозда ўтган. Диний фанларда чуқур илмга эга бўлган. Шунингдек, табиий фанларни ҳам ўзлаштирган. Ҳижрий 789 йили Самарқандга келиб, Амир Темур эътиборини қозонган. Жами бўлиб элликка яқин китоб тасниф қилган ва ҳижрий 816, милодий 1413 йили Шерозда вафот этган.
[3] “Шақоиқун-нуъмониййа”, 4-жуз, 398-бет.
[4] Қадимги Форс юрти пойтахти бўлган, Эроннинг жануби-шарқида жойлашган.
[5] Ҳижрий 702-782 йиллари яшаб ўтган. Имом Жазарий ундан Ибн Омир ва Кисоийларнинг қироатларини таълим олган.
[6] Дамашқлик буюк имом, қози, ҳижрий 691 йили туғилиб, ҳижрий 779 йили Дамашқда вафот этган.
[7] Лақаблари “Шамсиддин”. Ҳижрий 704 йили Қоҳирада туғилган. Қироат илмидан ташқари кўп илмларда моҳир бўлган. Ҳижрий 777 йили вафот этган.
[8] Ҳижрий 698 йили туғилган. Имом, муқриъ, муҳаққиқ ва ориф зотлардан, етти қироат соҳибларидан бўлган. Ҳижрий 782 йили шаъбон ойида вафот этган ва “Суфиййа” мақбарасида дафн қилинган. Вафотидан сўнг шогирдларига таълим беришда ИмомЖазарий у зот ўрнига ўтирган.
[9] Мадинаи мунаввара шайхи, масжид ан-Набавийда кўп йиллар имом-хатиб бўлган. Имом Жазарий 768 йили ҳаж ибодатини адо этиш учун Макка ва Мадинага сафар қилганида у зот билан учрашган.
[10] Лақаблари “Имодуд-дин”. Ҳижрий 701 йили Мисрда туғилиб, 774 йили Дамашқда вафот этган. У зот муфассир ва муҳаддислар имоми, буюк муаррих ва муҳаққиқ олим бўлиб, кўп китоблар муаллифидир.
[11] Ҳижрий 724 йили Мисрнинг Булқийния шаҳрида туғилган. Қоҳирада замонасининг буюк уламолари қўлида таълим олган. Асрнинг тенгсиз олими бўлмиш бу зот ҳижрий 805 йилнинг зулқаъда ойида вафот этган.
[12] Имом Бағавийнинг “Ал-Масобийҳ” китобига уч жилдлик шарҳ.
Ba’zan tarix sahifalarini varaqlarkanmiz, oddiy raqamlar ortida qanday taqdirlar, qanday iztiroblar va qanday buyuk jasoratlar yashiringanini unutib qo‘yamiz. Ikkinchi jahon urushi ham shunday sinovlarning eng dahshatlilaridan biri bo‘lib, millionlab insonlar taqdirini o‘zgartirdi. Bu urush faqat frontdagi janglar emas, balki insonlarning yuragidan o‘tgan og‘ir dard, sabr va matonat tarixidir.
Tarix – bu faqat o‘tgan voqealar majmuasi emas, balki insoniyatning boshidan kechirgan sinovlari, yo‘qotishlari va yutuqlari aks etgan buyuk xotira kitobidir. Unda har bir sahifa inson qismati bilan yozilgan. Ba’zan biz o‘sha sahifalarga yuzaki qaraymiz, ularni oddiy ma’lumot sifatida qabul qilamiz. Ammo chuqurroq nazar tashlasak, har bir satr ortida ko‘z yoshlar, ayriliqlar, sabr va umid yashiringanini anglaymiz. Ayniqsa, urush yillari ana shunday murakkab va og‘ir sinovlarga boy davr bo‘lib, u insonning asl qiyofasini – uning kuchini, irodasini va insoniyligini namoyon etadi.
Ikkinchi jahon urushi insoniyat tarixidagi eng dahshatli fojealardan biri sifatida nafaqat davlatlar taqdirini, balki oddiy insonlarning hayotini ham tubdan o‘zgartirib yubordi. Bu urush faqat jang maydonlarida kechgan to‘qnashuvlar emas edi. U har bir uyga kirib bordi, har bir yurakda og‘ir iz qoldirdi. Bu davrda insonlar nafaqat dushman bilan, balki ochlik, ayriliq, qo‘rquv va noaniqlik bilan ham kurashdi.
Ba’zan tarix bizga savol beradi: agar o‘sha og‘ir yillarda yashaganingizda, siz qanday yo‘l tutardingiz? Tasavvur qiling, urush boshlanadi. Bir tongda hayot o‘zgaradi. Kechagi tinchlik o‘rnini xavotir egallaydi. Har bir inson qalbida qo‘rquv va umid bir vaqtning o‘zida yashay boshlaydi. Shu lahzadan boshlab oddiy odamlar tarix yaratadigan insonlarga aylanadi.
Bu savol bejiz emas. Chunki urush insonni tanlov oldida qoldiradi: taslim bo‘lish yoki kurashish, umidsizlikka berilish yoki umid bilan yashash. O‘zbekiston xalqi esa aynan ikkinchi yo‘lni tanladi. Ular barcha qiyinchiliklarga qaramay, sabr va matonat bilan yashadi, mehnat qildi va kelajakka ishonchini yo‘qotmadi.
Urush boshlanishi bilan O‘zbekiston muhim strategik hududga aylandi. 1941-yildan boshlab frontga ketayotgan poyezdlar to‘xtovsiz harakatlandi. Har bir vagon ortida esa ko‘zida yosh, yuragida umid bilan qolayotgan insonlar turardi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistondan 1,4 milliondan ortiq kishi frontga safarbar etilgan. Bu esa deyarli har bir oila urushning achchiq nafasini his qilganini anglatadi.
Frontga ketganlarning ortida esa butun bir jamiyatning og‘ir hayoti boshlandi. Har bir xonadon urushni o‘zicha his qildi: kimdir otasini, kimdir o‘g‘lini, yana kimdir umr yo‘ldoshini kuzatdi. Har kuni pochta orqali keladigan xatlar insonlar uchun eng katta umid manbai edi. Ba’zi xatlar esa yillar davomida kutildi. Ammo ba’zan “qora xat” kelib, butun bir oilaning taqdirini o‘zgartirib yuborar edi.
Shu og‘ir damlarda insonlar bir-biriga yanada yaqinlashdi. Mahallalarda hamjihatlik kuchaydi. Qo‘shnilar bir-biriga tayanch bo‘ldi, borini bo‘lishdi. Bu birdamlik oddiy insonlarni yanada kuchli qildi. Chunki ular yolg‘iz emasligini his etardi.
Urush yillarida Respublika hayoti keskin o‘zgardi. Ayniqsa, sanoat sohasida katta burilish yuz berdi. 1941–1942-yillarda O‘zbekistonga yuzdan ortiq sanoat korxonalari ko‘chirib keltirilib, qisqa vaqt ichida ishga tushirildi. Zavod va fabrikalarda kecha-yu kunduz mehnat qilindi. Ishchilar ba’zan dam olishsiz ishlashga majbur bo‘lishdi. Ammo ular shikoyat qilmadi. Chunki har bir ishlab chiqarilgan mahsulot frontdagi askar hayotini saqlab qolishi mumkinligini yaxshi tushunishardi.
Shuningdek, bu davrda temiryo‘l tizimi ham alohida ahamiyat kasb etdi. Frontga qurol-aslaha, oziq-ovqat va kiyim-kechak yetkazib berish uzluksiz davom etdi. Bu esa ortda qolgan insonlarning mehnati qanchalik muhim bo‘lganini yana bir bor ko‘rsatadi.
Qishloq xo‘jaligida esa yanada og‘irroq manzara yuzaga keldi. Erkaklarning frontga ketishi natijasida dalalarda ayollar, keksalar va o‘smirlar asosiy kuchga aylandi. Bu ko‘plab bolalar uchun bolalikning erta tugashiga sabab bo‘ldi. Ular tong sahardan dalaga chiqib, kechgacha mehnat qilishdi. Shunga qaramay, ular sabr bilan paxta va g‘alla yetishtirishni davom ettirdilar.
Ayniqsa, ayollarning jasorati beqiyos edi. Ular ham ona, ham ota o‘rnini bosdi. Oilani boqdi, bolalarni tarbiyaladi va bir vaqtning o‘zida og‘ir mehnatni bajardi. Ularning ko‘zida charchoq bo‘lsa-da, qalbida umid so‘nmagan edi.
Bolalar esa urushning eng begunoh guvohlari edi. Ular o‘yin-kulgu o‘rniga mehnatni tan olishga majbur bo‘ldi. Lekin ularning qalbida kelajakka ishonch saqlanib qoldi. Aynan shu ishonch urushdan keyingi tiklanish davrining asosiga aylandi.
Urush yillarida O‘zbekiston insonparvarlik timsoliga aylandi. 200 mingdan ortiq yetim bolalar bu yerda boshpana topdi. Ular begona yurtda emas, balki mehrli oilalarda yashadi. O‘zbek xalqi ularni o‘z farzandidek qabul qildi. Bu esa xalqning naqadar bag‘rikeng va mehribon ekanini yaqqol ko‘rsatadi. Tarixiy manbalarga murojaat qilar ekanmiz, bu davrning ko‘lami yanada kengroq ekanini ko‘ramiz.
Arxiv ma’lumotlariga ko‘ra, Respublika hududiga urushning dastlabki yillaridayoq 1 milliondan ortiq evakuatsiya qilingan aholi joylashtirilgan. Ular orasida oddiy insonlar bilan bir qatorda ilm-fan va madaniyat vakillari ham bor edi. Bu esa O‘zbekistonni nafaqat iqtisodiy, balki ma’naviy markazga aylantirdi.
Ko‘plab tadqiqotlarda Toshkent shahri o‘sha yillarda “mehr-shafqat shahri” sifatida tilga olinadi. Bu bejiz emas edi. Chunki bu yerga kelgan minglab insonlar boshpana va mehr topdi. Ayniqsa, yetim bolalarga ko‘rsatilgan g‘amxo‘rlik butun insoniyat tarixidagi eng yorqin insonparvarlik namunalaridan biri bo‘lib qolgan.
Manbalarda yana shunday ma’lumotlar bor: urush yillarida O‘zbekistonda 280 dan ortiq harbiy gospital faoliyat yuritgan. Bu gospitallarda minglab yarador askarlar davolangan. Shifokorlar va hamshiralar kecha-yu kunduz xizmat qilib, ko‘plab insonlarning hayotini saqlab qolgan. Ularning mehnati ham frontdagi jangchilar jasorati bilan teng baholanishi mumkin.
Bundan tashqari, O‘zbekiston hududida shakllantirilgan harbiy qismlar ham frontda katta jasorat ko‘rsatgan. Ko‘plab askarlar orden va medallar bilan taqdirlangan, ayrimlari esa eng yuksak unvonlarga sazovor bo‘lgan.
Iqtisodiy jihatdan ham Respublika muhim tayanch hududga aylangan edi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, urush yillarida O‘zbekiston frontni zarur mahsulotlar bilan ta’minlashda yetakchi hududlardan biri bo‘lgan. Paxta yetishtirish hajmi oshirilib, u harbiy sanoat uchun muhim xomashyo vazifasini bajargan.
Madaniyat va san’at ham bu davrda katta ahamiyat kasb etdi. Shoirlar, yozuvchilar va san’atkorlar xalq ruhiyatini ko‘tarishga xizmat qildi. Ularning ijodi odamlarni ruhlantirdi, umid bag‘ishladi va bardamlikka undadi.
Shunday og‘ir sinovlar davrida odamlarni oldinga undagan kuch nima edi? Bu – sabr, ishonch va ertangi kunga bo‘lgan umid edi.
Ocharchilik, yetishmovchilik va ayriliqlarga qaramay, xalq ruhiy jihatdan sinmadi. Aksincha, bu qiyinchiliklar insonlarni yanada chiniqtirdi. Chunki ular bilardi: bugungi chidam – ertangi g‘alabaning poydevori.
Urush tugagach ham hayot darhol osonlashmadi. Ko‘plab oilalar o‘z yaqinlarini yo‘qotgan edi. Shunga qaramay, xalq yana oyoqqa turdi. Yangi hayot qurildi, yangi orzular paydo bo‘ldi. Bu esa inson irodasining naqadar mustahkam ekanini ko‘rsatadi.
Tarixiy manbalar shuni ko‘rsatadiki, front ortidagi fidoyilik frontdagi g‘alabaning muhim omillaridan biri bo‘lgan. Shu bois O‘zbekiston xalqining urush yillaridagi hissasini faqat raqamlar bilan emas, balki insoniy matonat va sabr timsoli sifatida baholash lozim.
Bugun biz tinch hayotda yashayapmiz. Ko‘chalarimizda sokinlik, osmonimizda osoyishtalik. Lekin bu tinchlik o‘z-o‘zidan kelgani yo‘q. Uning ortida millionlab insonlarning sabr-toqati, fidoyiligi va ko‘z yoshlari bor.
Shunday ekan, bu tarix bizdan bir savolni talab qiladi: biz undan qanday saboq olyapmiz?
Ajdodlarimiz boshdan kechirgan sinovlar oddiy tarixiy voqea emas – bu insoniyat ruhining eng yuksak namunasi. Ular ochlikka chidadi, ayriliqqa bardosh berdi, yo‘qotishlarga sabr qildi, lekin hech qachon umidini yo‘qotmadi. Aynan mana shu umid ularni yashashga, kurashishga va g‘alabaga ishonishga undadi.
Bugungi tinch hayotimiz – bu o‘sha sabrning mevasi, o‘sha fidoyilikning natijasi. Agar biz bugun erkin nafas olayotgan bo‘lsak, bu o‘tmishda kimdir o‘z orzularidan kechganining evazigadir. Agar biz bugun osoyishta yashayotgan bo‘lsak, bu kimningdir sabr bilan kechgan og‘ir hayotining natijasidir.
Shuning uchun ham tarixni unutish – bu nafaqat o‘tmishni, balki o‘zligimizni unutish demak. Ajdodlarimiz jasorati biz uchun faqat faxr emas, balki mas’uliyat hamdir. Ularning hayoti bizga shuni o‘rgatadiki, har qanday qiyinchilik vaqtinchalik, ammo insonning irodasi va sabri abadiydir.
Demak, bizning vazifamiz – o‘sha fidoyilikni qadrlash, tarixni asrab-avaylash va uni kelajak avlodga yetkazish. Chunki tarixni unutmagan xalqgina o‘z kelajagini yo‘qotmaydi. Ajdodlarimiz bizga kuchli bo‘lishni, sabr qilishni va eng muhimi – inson bo‘lib qolishni o‘rgatib ketgan.
Toshkent islom instituti, 303-guruh talabasi Robiya MUZAFFARXONOVA
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа