17 Сентябр, 2026, 6 Рабиъус сони, 1448
17 Сентябр, 2026, 6 Рабиъус сони, 1448
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Тўртинчи фойда: Дунё қайғулари сизни охират хурсандчиликларига, охират неъматларига муштоқ қилиб қўяди.
Абу Саъид Худрий ва Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дедилар: "Жаннатда шундай жар солинади: Сизларга соғлик берилди, энди ҳеч қачон касал бўлмайсизлар. Сизларга ҳаёт берилди, энди ҳеч қачон ўлмайсизлар. Сизларга ёшлик берилди, энди ҳеч қачон қаримайсизлар. Сизларга неъматлар берилди, энди ҳеч қачон ғам кўрмайсизлар" (Имом Муслим ривояти).
Жаннатда ҳеч ким касал бўлмайди, ҳеч ким ўлмайди, ҳеч ким хафа ҳам бўлмайди. Ҳамма абадий бахт-саодатда, доимий офиятда, роҳат-фароғатда яшайди.
Жаннатда мўминлар буюк ҳақиқатни тушуниб етадилар: бу ердаги неъматларнинг энг афзали – Аллоҳ таоло улардан дунё ташвишларини кетказгани, ибодатларнинг машаққати, мусибатларнинг азоби кетиб, савоблари қолгани, охиратнинг даҳшатларини, азобларини кетказиб, доимий бахт-саодат макони бўлмиш жаннатда яшаттиргани экан.
Аллоҳ таоло марҳамат қилади: «Адн жаннатларига кирадилар, у ерда олтин билакузуклар, инжулар билан ясанадилар. У ердаги либослари ипак бўлади. Шунда улар "Биздан ғам-қайғуни кетказган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин. Роббимиз мағфиратлидир, кўп савоб берувчидир", дейдилар» (Фотир сураси, 33-34-оятлар).
Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ўлим тўшагида ётганларини эсланг. У зотга сизу бизга қараганда мисли кўрилмаган машаққат, кучли оғриқ етди. Саййида Фотима онамиз розияллоҳу анҳонинг раҳми келиб, «Отам қийналиб кетдилар...» деб йиғладилар. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам эса шундай дедилар: «Бугундан кейин отангизга қийинчилик йўқ. Отангизга ҳеч кимни четлаб ўтмайдиган нарса (ўлим) етди, холос. Энди сиз билан Қиёматда кўришамиз».
Бундан нимани тушунамиз? Демак, ўлим – набийларни, солиҳ зотларни яхшиликка элтувчи неъмат экан. Чунки шу ўлим туфайли бу дунёнинг қийинчиликлари тугайди, ундаги қайғу-аламлар ўтиб кетади. Лекин улар учун ёзилган ажру мукофотлар қолади, иншааллоҳ. Шунинг учун Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бугундан кейин отангизга қийинчилик йўқ», дедилар. Шу билан қайғу замони ўтиб кетди. Дунёнинг ғам-ташвишлари бизни охират неъматларига муштоқ қилиб қўяди, дунё зиндонидан охират неъматларига чиқадиган кунимизга интизор қилиб қўяди.
Бир қиз айтади:
"Жуда кўп йиллар давомида ғам-ташвишсиз жойда бўлиб қолишни орзу қилиб яшадим. Уйимизда муаммоларнинг кети узилмасди, ота-онам мени хафа қилиш бўйича гўёки кимўзарга ўйнашарди. Ҳатто овқат пайти ҳам тинчлик йўқ эди, доим бақир-чақир билан ўтарди. Бозордан кийим-кечак сотиб олишим ҳам онамнинг бақир-чақирлари учун бир баҳона эди. Мен онам хоҳлагандек кийим сотиб олишга қанчалик ҳаракат қилмайин, барибир тирноқ остидан кир қидириб, мени маломат қилаверардилар. Хуллас, онамнинг менга муомаласи худди уйдаги хизматкорга қилинадиган муомала эди. Ҳамма дам олганда менинг ҳам дам олишга, ҳамма кулганда менинг ҳам кулишга ҳаққим йўқ эди гўё.
Мен ўзи бу дунёда бахт юзини кўрармиканман, деб ўкинардим, ўзимга дардкаш дугона қидирардим. Лекин ҳозирги қизларнинг аксарияти ҳам ўзимга ўхшаб, ғам-қайғу манбаига айланиб улгурган экан. Уларнинг ҳар бири дугонасининг бахтсизлиги эвазига бўлса ҳам, бахтга эришишни истайди.
Бу ҳаётда менга бахт улаша оладиган биргина инсон – бувим бор эдилар, холос. Лекин бувим ҳам тўсатдан вафот этиб қолдилар. Бувимнинг вафотидан шунақанги қайғуга ботдимки, ҳатто бир нечта тишим тўкилиб тушди.
Ёшим ҳам улғайиб қолди. Лекин ҳамон ҳаёт уммонида сарсон бўлиб юравердим, юравердим... Ниҳоят, бир кун жаннат ҳақида ўқиб қолдим. Унда жаннат аҳлининг ушбу сўзлари ёзилганди: "У Зот Ўз фазли ила бизни шундай жойга жойлаштирдики, у ерда бизга чарчоқ ҳам, хорғинлик ҳам етмайди". Ана шунда умримда биринчи марта қайғусиз жой фақат Жаннат эканини тушундим. Шунда англаб етдимки, Жаннатда бериладиган неъматларнинг энг яхшиси – у ерда мутлақо қайғу бўлмаслиги экан! Демак, мен шунча пайтдан бери қидириб юрган қайғусиз жой – Жаннат экан. Шундан кейин қачон ғам чексам, Жаннатга муштоқ бўлавердим. Шундай қилиб, ғам-ташвишларим кўпайган сари, Охиратга муҳаббатим зиёда бўлиб бораверди".
Абдуллоҳ Абдулмуътий, Ҳуда Саъид Баҳлулнинг
“Қулоғим сенда қизим” китобидан Ғиёсиддин Ҳабибуллоҳ таржимаси.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
«БМТ Бош Ассамблеяси 20 сентябрни Бутунжаҳон тозалик куни
деб эълон қилиш ва уни
ҳар йили нишонлашга қарор қилади»
(БМТ Бош Ассамблеяси томонидан 2023 йил
8 декабрда қабул қилинган Резолюция).
2023 йил 8 декабрда БМТ Бош Ассамблеяси A/RES/78/122-сонли Резолюцияни якдиллик билан қабул қилиб, 20 сентябрни Бутунжаҳон тозалик куни деб эълон қилди.
Бу кун инсониятга тоза ва соғлом атроф-муҳит учун умумий масъулиятимизни ҳамда табиий ресурсларга эҳтиёткорона муносабатда бўлиш зарурлигини эслатишга қаратилган.
Аммо чуқурроқ ўйлаб кўрсак, тозалик кўчада ахлат йўқлигидан анча кўпроқ маънони англатади.
Тозалик – бу шунчаки тартиб эмас. Бу қалб ҳолатидир.
Тозалик супургидан бошланмайди. У қалбдан бошланади. Инсон ўзи юриб турган замин унга бегона эмаслигини англаган лаҳзадан бошланади. У соясида дам оладиган дарахт – шунчаки дарахт эмас. У ичадиган сув – шунчаки сув эмас. Буларнинг барчаси Яратганнинг бизга вақтинча ишониб топширган неъматларидир.
Шунинг учун тозалик масаласи фақат экология масаласи эмас. Бу виждон, тарбия, имон ва биздан кейин келадиган авлодлар олдидаги масъулият масаласидир.
«Албатта, Аллоҳ покланувчиларни севади»
Қуръони Каримда шундай дейилган: «Албатта, Аллоҳ чин тавба қилувчиларни ва обдон покланиб юрувчиларни севади» (Бақара сураси 2/222).
Бу сўзлар нақадар теран! Аллоҳ покланишни тавба билан – инсоннинг нафақат ташқи, балки ички покланиши билан боғлайди.
Қўлни ювиш мумкин, аммо кўчада ахлат қолдириш мумкин. Ўз уйини идеал даражада озода сақлаш мумкин, аммо бировнинг уйи олдида ташлаб кетилган ахлат ёнидан бепарво ўтиб кетиш мумкин. Табиатга бўлган муҳаббат ҳақида гапириш мумкин, аммо пластик идишни ариққа ташлаш мумкин. Бу ҳақиқий тозаликми?..
Ҳақиқий тозалик инсон ўзигагина тегишли бўлмаган жойни ифлос қилмасликни англаганида бошланади.
Ҳеч ким кўрмаётган бўлса ҳам, биров ташлаб кетган қоғозни ердан олганида. Машина ойнасидан ахлат ташламаганида. Сувни ифлос қилмаганида. Фарзандига тоза кўча тоза одатлардан бошланишини ўргатганида. «Мендан кейин бу ерда бошқалар яшайди», деб англаганида.
«Тозалик – имоннинг ярми»
Аллоҳнинг Пайғамбари саллаллоҳу алайҳи васаллам, шундай деганлар: «Поклик – имоннинг ярмидир».
Нақадар кучли сўзлар! Шунчаки «тозалик фойдали», эмас. Шунчаки «тозалик чиройли», эмас.
Тозалик имон билан боғлиқ! Имон нафақат сўзларда, намоз ва ибодатда намоён бўлади. У инсоннинг атрофидаги оламга қандай муносабатда бўлишида ҳам намоён бўлади.
Агар биз ўз уйимизни асрасак, нега ҳовлимизни ифлос қилишимиз керак? Агар оиламизни севсак, нега ўзимиздан кейин бошқаларга ифлослик қолдиришимиз керак? Агар сув учун Аллоҳга шукр қилсак, нега дарёлар, каналлар ва ариқларни чиқиндилар ташланадиган жойга айлантиришимиз керак? Агар Ватанимизни севсак, нега унинг ифлосланишига бефарқ қарашимиз керак?
Аждодларимиз ҳикмати
Доно халқимиз замонавий дунё экологик дастурлар, илмий тадқиқотлар ва халқаро ташаббуслар орқали етиб келаётган ҳақиқатни аллақачон англаган.
Ўзбек халқ ҳикматида шундай дейилади: «Уйи тозага гард юқмас, гард юқса ҳам дард юқмас».
Бу мақол халқ хотирасида бежиз яшаб келаётгани йўқ. Унда тозалик ва саломатлик ўртасидаги чуқур боғлиқлик акс этган. Бу мақол Ўзбекистоннинг расмий экологик ресурсларида ҳам келтирилиб, халқимизнинг тозалик ва озодаликка анъанавий муносабати таъкидланган.
Яна бир ҳар биримизга таниш фикр бор: «Тозалик – саломатлик гарови».
Бу оддий ибора кундалик тилимизнинг бир қисмига айланган. Аммо, эҳтимол, бугун уни яна бир бор қалбимиз билан эшитишимиз керакдир...
Аждодларимиз замонавий маънодаги «экологик барқарорлик» деган сўзни билмаганлар. Аммо улар сувнинг қадрини билганлар. Ерни ҳурмат қилганлар. Ҳовлини асраганлар. Кўчаларни супурганлар. Ҳашарларда бир-бирларига ёрдам берганлар. Чунки улар учун тозалик кўз-кўз қилиш воситаси эмас эди. Тозалик маданиятнинг бир қисми эди.
Биздан кейин нима қолади?
Бир куни ҳар биримиз бу дунёни тарк этамиз. Уйларимиз қолади. Кўчаларимиз қолади. Дарахтлар ўсишда давом этади. Дарёлар оқишда давом этади. Бугун фарзандларимиз ўйнаётган жойларда эртага бошқа болалар ўйнайди.
Шунда оддий, аммо жуда муҳим савол туғилади: Биз уларга нимани қолдирамиз?
Тоза ҳовлими ёки чиқинди уюми? Тиниқ сувми ёки ифлосланган каналми? Яшил боғми ёки куйиб кетган ерми? Нафас олиш ёқимли бўлган ҳавоми ёки тутундан юзингизни беркитгингиз келадиган шаҳарми?
Биз кўпинча бир инсон ҳеч нарсани ўзгартира олмайди, деб ўйлаймиз. Аммо ахир ифлослик бирданига пайдо бўлмайди-ку? Йўқ. У ерга ташланган битта қоғоздан бошланади. Бир шишадан. Бир пакетдан. «Буни бошқа биров тозалайди», деган битта фикрдан.
Лекин тозалик ҳам бир инсондан бошланади. Ердан олинган битта қоғоздан. Ахлат қутисига ташланган битта пакетдан. Битта дарахтдан. Ахлат ташламасликка ўргатилган битта боладан. Ўз намунаси билан «тўғри йўл шу» эканини кўрсатган битта катта инсондан.
Бефарқ ўтиб кетманг
Ёнидан бефарқ ўтиб кетмайдиган инсонда ўзига хос гўзаллик бор. У ахлатни кўради – ва уни ердан олади. Ифлосланган жойни кўради – ва тозалайди. Синган дарахтни кўради – ва уни асраб қолишга ҳаракат қилади. Конфет қоғозини ерга ташлаган болани кўради – уни камситмайди, балки хотиржамлик билан тушунтиради.
Маданият ана шундай тарбияланади. Буйруқ билан эмас – намуна билан. Қичқириқ билан эмас – меҳр-оқибат билан. Биргина байрам куни билан эмас – ҳар кунлик одат билан.
Ахир Бутунжаҳон тозалик куни – йилига бир марта кўчага чиқиб, суратга тушиш учун ҳудудни тозалайдиган кун эмас. Бу кун биз ўзимизга шундай савол беришимизга сабаб бўлиши керак: «Атрофимдаги олам янада тоза бўлиши учун мен ҳар куни нима қиляпман?»
Тозалик шукронамизга айлансин
Аллоҳ бизга ажойиб бир оламни ато этди. Ҳар куни уфқ узра кўтариладиган қуёшни. Ерни жонлантирадиган ёмғирни. Дарёлар ва булоқларни. Боғларни. Далаларни. Қушларни. Дарахтларни. Ҳавони. Буларнинг барчасини ўз кўзимиз билан кўриш имкониятини.
Бундай неъматлар учун шукр фақат сўз билан ифодаланадими?
Баъзан шукр жуда оддий амалдир. Ахлат ташламаслик. Сувни тежаш. Дарахт экиш. Ўзингиздан кейин тозалаш. Бошқа биров ифлос қилган жойни ҳам тозалаш.
Бу одатни фарзандга ўргатиш. Бефарқликнинг ғалаба қозонишига йўл қўймаслик. Зеро, атроф-муҳитни асрайдиган инсон гўё шундай дейди: «Эй, Парвардигор, Сен менга ишониб топширган неъматларни қадрлайман!»
20 сентябрь – келинг, бошлайлик
20 сентябрь тақвимдаги оддий сана бўлиб қолмасин.
Бу ҳар биримиз атрофимизга қараб: «Мен ўзимдан бошлайман», дейдиган кун бўлсин.
Кимдир келиб тартиб ўрнатишини кутмайлик. «Бу менинг ҳудудим эмас», демайлик. Чунки Ер – бизнинг умумий уйимиз!
Кўча тозалиги инсон виждони поклигидан бошланади.
Келинг, ҳовлига чиқайлик. Подъездимизни тозалайлик. Мактаб, маҳалла, масжид ва иш жойи атрофини обод қилайлик. Дарахт экайлик. Ахлатларни йиғайлик. Кераксиз бир марталик маҳсулотлардан воз кечайлик.
Болаларга сув ва ерни асрашни ўргатайлик!
Ва энг муҳими – 20 сентябрда тўхтаб қолмайлик.
Бу кундан кейин фақат тоза кўча эмас, балки тоза одат қолсин. Пок виждон қолсин. Табиатга нисбатан пок муносабат қолсин. Пок қалб қолсин.
Чунки бир куни фарзандларимиз биздан қанча пул топганимиз ёки қанча нарса сотиб олганимиз ҳақида эмас, балки: «Сиз бизга қандай дунёни қолдирдингиз?» – деб сўрайдилар.
Шунда биз жавоб беришдан уялмайлик: «Биз уни тоза ҳолда сақлашга ҳаракат қилдик».
Кўчаларимиз тоза бўлсин. Сувларимиз тиниқ бўлсин. Боғларимиз яшил бўлсин. Маҳаллаларимиз обод ва озода бўлсин. Уйларимизда тартиб, қалбларимизда меҳр-шафқат ҳукмрон бўлсин.
Ва Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг: «Поклик – имоннинг ярмидир» деган муборак сўзлари ҳар биримиз учун шунчаки эшитган ҳадис эмас, балки ҳаётимизда амал қиладиган тамойилга айлансин!
Тозалик ҳар биримиздан бошланади.
Бугун – бир қадамдан.
Эртага – бир одатдан.
Биргаликда эса – фарзандларимиз учун тоза келажакдан.
Иброҳимжон Иномов.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 