Абу Райҳон Беруний номидаги ЮНЕСКО-Ўзбекистон мукофоти таъсис этилади
Шу йил 22 октябрь куни Париж шаҳрида ЮНЕСКО Бош қароргоҳида бўлиб ўтган ЮНЕСКО Ижроия кенгашининг 220-сессияси йиғилишида "Сунъий интеллект одоб-аҳлоқи соҳасидаги илмий тадқиқотлар учун Абу Райҳон Беруний номидаги ЮНЕСКО-Ўзбекистон мукофотини таъсис этиш тўғрисида"ги қарор ЮНЕСКО Ижроия кенгашига аъзо-давлатлар томонидан бир овоздан маъқулланди, деб хабар қилмоқда "Дунё" АА мухбири.
Мазкур мукофотни таъсис этиш ташаббуси Ўзбекистон Президенти томонидан илгари сурилган эди. Шунингдек, 2023 йил 25 августида Ўзбекистон Президентининг "Абу Райҳон Беруний номидаги ЮНЕСКО - Ўзбекистон халқаро мукофотини таъсис этишни қўллаб-қувватлаш тўғрисида"ги қарори қабул қилинди.
Мукофот сунъий идрок соҳасида одоб-ахлоқ, инклюзивлик ва маданий хилма-хилликни рағбатлантириши кўзда тутилган. Шу билан биргаликда, у жаҳон тамаддунига улкан ҳисса қўшган буюк мутафаккир ва қомусий олим Абу Райҳон Берунийнинг илмий-маърифий меросини халқаро даражада чуқур ўрганишга бўлган қизиқишни ошириш ва кенг тарғиб қилишга ҳам хизмат қилади.
Беруний номидаги халқаро мукофот Ўзбекистон ва ЮНЕСКО ўртасидаги тобора ривожланиб бораётган ҳамкорлик алоқаларида янги саҳифа очиб, нафақат ЮНЕСКО доирасида, балки бутун БМТ тизими доирасида ҳам сунъий интеллектнинг одоб-аҳлоқ қоидаларига мувофиқ ривожланишига ва ундан фойдаланишга кўмаклашувчи ҳамда ушбу соҳадаги илмий ютуқлар ва халқаро ҳамкорликни рағбатлантиришга қаратилган биринчи халқаро мукофот ҳисобланади.
Мукофот ҳар икки йилда бир маротаба учта ғолибга сунъий интеллект одоб-аҳлоқи бўйича тадқиқотларни ривожлантиришга ҳисса қўшадиган, бу соҳадаги илмий ҳамкорликни рағбатлантирадиган ва сунъий интеллект ахлоқий тамойилларининг амалий қўлланилишини намойиш қиладиган аниқ лойиҳалар ва ташаббуслар учун тақдим қилинади. Ғолиблар пул мукофоти, сертификат ҳамда медаль билан тақдирланадилар.
Беруний номидаги мукофотга номзод сифатида ЮНЕСКОга аъзо барча давлатлардан алоҳида шахслар, илмий-тадқиқот институтлари, бошқа муассасалар ва ноҳукумат ташкилотлар томонидан кўрсатилиши мумкин. Ғолиблар сунъий интеллект соҳасида катта тажриба ва мавқейга эга мустақил халқаро ҳакамлар ҳайъати тавсияси асосида аниқланади.
Абу Райҳон Беруний номидаги ЮНЕСКО-Ўзбекистон мукофотининг дастлабки ғолибларини тақдирлаш маросими 2025 йил ноябрь ойида Самарқанд шаҳрида ўтказиладиган ЮНЕСКО Бош конференциясининг 43-сессия доирасида ташкил этиш режалаштирилган.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Матбуот хизмати
Суррогат оналикнинг соғлиқ учун зарарлари ва хавфи
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Жаҳон тиббиёт журналларида (Annals of Internal Medicine, The British Medical Journal) чоп этилган йирик илмий тадқиқотларда суррогат оналикнинг соғлиқ учун бир қанча салбий томонлари исботланган.
Илмий кузатувлар шуни кўрсатадики, суррогат оналарда ҳомиладорлик ва туғруқ асоратлари оддий аёлларга нисбатан 3 баравар юқори бўлади. Қолаверса, туғруқдан кейин бачадондан кучли қон кетиши ва инфекция тушиш хавфи сезиларли даражада ортади.
Суррогат онанинг организми ўзига мутлақо бегона бўлган (генетик алоқаси йўқ) эмбрионни қабул қилгани сабабли, иммун тизими реакция беради. Бунинг натижасида қон босимининг хавфли даражада кўтарилиши кўп кузатилади.
Суррогат ҳомиладорликда жарроҳлик амалиёти орқали туғруқ кўп ҳолларда олдиндан режалаштирилади, бу эса ички аъзоларнинг чандиқланишига ва бачадон йиртилиши хавфига олиб келади.
Эмбрион бачадонга ўрнашиши учун суррогат онага жуда кўп миқдорда сунъий гормонлар юборилади. Бу жигар, буйрак фаолиятига зарар етказади.
Суррогат оналикда болалар кўпинча 37-ҳафтага етмай, вақтидан олдин туғилади. Чала туғилиш оқибатида гўдакларнинг вазни нормадан паст бўлади ва уларнинг ўпка ҳамда бошқа аъзолари тўлиқ ривожланмайди.
Илмий жиҳатдан бола суррогат онанинг генини олмаса ҳам, ҳомиладорлик даврида суррогат онанинг турмуш тарзи, стресслари ва соғлиғи болага бевосита таъсир қилади.
Бола туғилган заҳоти уни 9 ой давомида кўтариб юрган, юрак уришини эшитиб ўсган онасидан (суррогат онадан) ажратиб олинади. Бу чақалоқ учун ҳам, туққан аёл учун ҳам кучли руҳий стресс (психологик жароҳат, траума) келтириб чиқаради.
Германия, Франция, Италия, Швеция, Норвегия, Австрия, Швейцария, Финляндия, Эстония, Словакия, Хитой, Япония каби давлатларда бу амалиёт қонунан тақиқланган. Испанияда ҳатто хорижга бориб суррогат она хизматидан фойдаланиш ҳам жиноят саналади.
Ислом шариатида суррогат оналик (хоҳ у пул эвазига бўлсин, хоҳ бепул) қатъиян тақиқланган ва ҳаром саналади. Бу бўйича Бутунжаҳон Ислом Фиқҳи Академияси ва Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг фатволари мавжуд.
Даврон НУРМУҲАММАД
