29 Январ, 2026, 10 Шаъбон, 1447
29 Январ, 2026, 10 Шаъбон, 1447
Абу Ҳанифа айтдилар: "Мен даҳръ (абадий вақт) нима эканини билмайман." Яъни, "Мен унга "даҳр" гапирмайман," деган иборадаги "даҳр" сўзидан қанча муддат қасд қилинганини билмаганлар. Шунингдек, Имом Абу Ҳанифа қуйидаги масалаларда ҳам таваққуф қилиб жавоб бермаганлар. Жумладан:
Биринчи савол: "Фақат нажосат билан озиқланган ҳайвоннинг гўшти қачон ҳалол бўлади?"
Бу масалада уламолар ихтилоф қилганлар: баъзилар уч кундан кейин ҳалол бўлади, деган бўлсалар, бошқалари етти кундан кейин, деганлар. Имом Абу Ҳанифа ушбу масалада таваққуф қилиб жавоб бермаганлар.
Иккинчи савол: "Овчи итни қачон "ўргатилган" деб ҳисоблаш мумкин?"
Имом бу масаланинг ечимини амалий тажриба билан шуғулланган кишига қолдирганлар. Ушбу масалада баъзи уламолар: "Агар ит уч марта овини емаса, у ўргатилган ҳисобланади", деганлар.
Учинчи савол: "фарзандни хатна қилиш ёши қачон?"
Бу масалада уламолар ихтилоф қилганлар: баъзилар болани 10 ёшида суннат қилиш керак, деганлар; баъзилар эса 7 ёшида ёки 12 ёшида қилиш керак, деб айтганлар. Имом Абу Ҳанифа эса ушбу масалада таваққуф қилиб жавоб бермаганлар.
Тўртинчи савол: "Хунаса (яъни икки жинсли одам) сийдикни икки жойдан чиқарса, уни эркак ёки аёл эканига қандай ҳукм берилади?"
Бу масаланинг жавобини Имом Абу Ҳанифа ушбу дарт ила балоланган кишига қолдириб: "Сийдикнинг қайси жойдан кўпроқ чиқишига қарайди", деб тўхталганлар.
Бешинчи савол: эшакнинг ортган сувининг поклиги масаласи бöлиб,
Абу Ҳанифа эшакнинг ортган сувининг пок ёки нопоклиги масаласида қарор чиқармаганлар.
Олтинчи савол: "Фаришталар пайғамбарлардан афзалми ёки йўқми?"
Бу масалада баъзи уламолар пайғамбарлар ва махсус инсонлар фаришталардан афзал, деганлар. Имом Абу Ҳанифа эса ушбу масалада таваққуф қилиб жавоб бермаганлар.
Еттинчи савол: "Мушрикларнинг ёш ҳолатда вафот этиб кетган болалари охиратда қаерда бўлади?"
Бу масалада баъзи уламолар мушрикларнинг болалари жаннатда бўлади, деганлар. Имом Абу Ҳанифа ушбу масалада таваққуф қилиб жавоб бермаганлар.
Саккизинчи савол: "Масжид деворини шахсий мол билан безаш мумкинми?"
Баъзи уламолар зарурат бўлса, масжидни безаш мумкин, деганлар. Имом Абу Ҳанифа ушбу масалада таваққуф қилиб жавоб бермаганлар.
Тўққизинчи савол: "Жинларнинг итоат ва ибодатлари туфайли охиратда инсонлар каби мукофотланишлари масаласи"
Бу масалада Имом Абу Ҳанифа жинлар ҳам инсонлар каби мукофотланадими ёки йўқми, деган саволда аниқ бир фикр билдирмаганлар.
Хулоса қилиб айтганда, бу ҳолатлар Имом Абу Ҳанифанинг чуқур илмий эҳтиёткорлиги, тақвоси ва шаръий масалаларда асосли далилларсиз қарор чиқармаганликларини кўрсатади. Шунингдек, улар Қуръон ва Суннатни ижтиҳодларининг асосий манбаси сифатида кўрганлар ва қиёсни ҳеч қачон улардан устун қўймаганлар.
Азизбек Боқиев,
Мир Араб олий мадрасаси ўқитувчиси
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
اللَّهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَىٰ سَيِّدِنَا وَ مَوْلَانَا مُحَمَّدٍ وَ عَلَى الِهِ وَصَحْبِهِ عَدَدَ حُرُوفِ الْقُرْآنِ حَرْفًا حَرْفًا وَ عَدَدَ كُلِّ حَرْفٍ أَلْفَ أَلْفٍ وَعَدَدَ صُفُوفِ الْمَلَائِكَةِ صَفًّا صَفًّا وَعَدَدَ كُلِّ صَفٍّ أَلْفَ أَلْفٍ وَعَدَدَ الرِّمَالِ ذَرَّةً ذَرَّةً وَ عَدَدَ كُلِّ ذَرَّةٍ أَلْفَ أَلْفِ مَرَّةٍ وَعَدَدَ مَا أَحَاطَ بِهِ عِلْمُكَ وَ جَرَى بِهِ قَلَمُكَ وَ نَفَذَ فِيهِ حُكْمُكَ فيِ بَرِّكَ وَ بَحْرِكَ وَ سَائِرِ خَلْقِكَ وَعَدَدَ ما أَحَاطَ بِهِ عِلْمُكَ الْقَدِيمُ مِنَ الْوَاجِبِ وَالْجَائِرِ وَ الْمُسْتَحِيلِ اللَّهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا وَ مَوْلانَا مُحَمَّدٍ وَ عَلَى الِهِ وَصَحْبِهِ مِثْلَ ذلكَ.
Аллоҳумма солли ва саллим ва барик ъала саййидина ва мавлана Муҳаммадин ва ъала алиҳи ва соҳбиҳи ъадада ҳурууфил Қуръани ҳарфан ҳарфаа.
Ва аъдада кулли ҳарфин алфа алфин ва ъадада суфууфил малаикатиҳи соффан соффаа ва ъадада кулли соффин алфа алфин ва ъададар римали зарротан зарротан ва ъадада кулли зарротин алфа алфи марротин ва ъадада маа аҳато биҳи ъилмука ва жаро биҳи қоламука ва нафаза фийҳи ҳукмука фий баррика ва баҳрика ва саири холқика. Ва ъадада маа аҳато биҳи илмукал қодийму минал важиби вал жаа изи валмустаҳийл.
Аллоҳумма, солли ва саллим ва барик аъла саййидина ва мавлана Муҳаммадин ва ъала алиҳи ва соҳбиҳи мисла залика.
Маъноси: Аллоҳим! Саййидимиз ва меҳрибон улуғимиз ҳазрати Муҳаммадга, ул зотнинг оилалари (аҳли)га ва саҳобаларига шунчалар раҳмат, салом ва баракот ёдирки, Қуръон ҳарфларининг ҳар бир ҳарфи саноғича ва ҳар бир ҳарфи учун яна миллион марта, сафсаф малоикаларнинг сафлари саноғича ва ҳар бир саф учун яна миллион марта, зарра-зарра қумларнинг сановича ва ҳар бир зарра учун яна миллион марта, Сенинг илминг қамраган нарсаларнинг ва Сенинг Қаламинг ёзган нарсаларнинг саноғича, Сенинг қуруқликларинг ва денгизларингда Ўз ҳукминг жорий бўлган бошқа барча яратмиш махлуқотларинг саноғича, вожиб, жоиз ва муҳол-номумкин бўлган нарсалардан (ва илмлардан) Сенинг чексиз қадимий илминг қамраган нарсаларнинг саноғича саййидимиз ва меҳрибон улуғимиз ҳазрати Муҳаммадга, ул зотнинг оилалари (аҳли)га ва саҳобаларига раҳмат, салом ва баракот ёғдир!
Саййидимиз ва меҳрибон улуғимиз ҳазрати Муҳаммадга, ул зотнинг оилалари (аҳли) ва саҳобаларига шуларнинг яна бир мислича раҳмат, салом ва баракот ёғдир! («Ал-адъийатул-воридату фил-аятил каримати вал-аҳодисишшарифаҳ», 155-с).
«Энг гўзал салавотлар» рисоласидан
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 