Шайх Юсуфхон тўра Шокиров: Илм ва маърифат фидойиси
Шайх Юсуфхон тўра Шокиров нафақат Ўзбекистон, балки бутун Марказий Осиё мусулмонлари маънавий ҳаётида, ислом дини ривожи йўлида ўзига хос из қолдирган йирик олим ва забардаст мударрисдир.
Таваллуди ва ёшлик йиллари
Юсуфхон тўра Шокиров 1926 йили Қирғизистоннинг Тўқмоқ шаҳрида зиёли оилада дунёга келди. Унинг ёшлик йиллари инсоният тарихидаги энг оғир даврлардан бири — Иккинчи жаҳон уруши йилларига тўғри келди. Урушнинг сўнгги паллаларида ва ундан кейинги тикланиш даврида жамоа хўжалигида тракторчи бўлиб ишлади. Бироқ оиладаги илмий муҳит ва отаси, таниқли диний арбоб Олимхон тўрадан олган бошланғич сабоқлари унинг қалбида илмга бўлган кучли иштиёқни уйғотди.
Илм олиш йўлида
Юсуфхон тўранинг билим олиш мақсадида босиб ўтган йўли — Бухородан Қоҳирагача, мадрасадан университетгача бўлган сафари юксак ирода ва матонат намунасидир.
- 1948–1955 йиллар: Бухородаги машҳур Мир Араб мадрасасида таҳсил олди;
- 1955–1961 йиллар: Миср Араб Республикасидаги дунёга машҳур Ал-Азҳар университетида ўқиб, замонавий ва ислом илмларини эгаллади;
- 1962–1967 йиллар: Тошкент Давлат университети (ҳозирги ЎзМУ) Шарқ филологияси факультетида таҳсил олиб, илмий салоҳиятини кенгайтирди;
- 1975 йил: Москва шаҳрида Араб филологияси йўналишида номзодлик диссертациясини муваффақиятли ҳимоя қилди;
- Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик илмий текшириш институтида тадқиқот олиб борди.
Кўп қиррали фаолият
Шайх Юсуфхон тўра Шокиров ўз фаолияти давомида дин-маърифий соҳа ва таълимида самарали меҳнат қилди:
- Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтининг илк ректори (1971-1972) сифатида диний кадрлар тайёрлашга бошчилик қилди.
- 1975 йилдан бошлаб 20 йилдан зиёд вақт давомида Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний назоратида Зиёуддинхон ибн Эшон Бобохон ва Шамсиддинхон Бобохонов каби муфтийлар билан бирга ишлаб, раис ўрибосари лавозимида фаолият юритди.
- Шунингдек, Бухородаги Мир Араб мадрасаси ва Тошкент ислом институтида араб адабиёти, тафсир, ҳадис ва балоғат фанларидан талабаларга сабоқ берди.
Илмий ишлари
- 4 жилдли "Алишер Навоий асарлари тилининг изоҳли луғати" китобининг "Хазойинул маъоний" асари. – Тошкент: "Фан", 1983.;
- "Қиссаи Рабғузий" китобидаги оят ва ҳадисларнинг ўзбек тилидаги тадқиқи. – Тошкент, 1992.;
- "Ислом – иймон, эътиқод ва ҳаёт тарзи". – Тошкент, 1993.;
- "Ал-Азҳар – минг йил давомидаги араб филологияси маркази" монография, – Москва, 1975.
Шогирдлар эҳтиромидаги сиймо
Шайх Юсуфхон тўра Шокиров 2000 йилнинг 28 сентябрида 74 ёшда Тошкент шаҳрида вафот этди. Жаноза намозини муфтий Абдурашид қори Баҳромов ўқиган. “Минор” қабристонига дафн этилган.
2026 йилнинг январь ойида улуғ олим таваллудининг 100 йиллик юбилейи кенг нишонланади. Бу сана нафақат бир инсон хотирасига эҳтиром, балки мураккаб даврларда ҳам ислом динининг софлигини сақлаб қолган ва халқимизга зиё улашган бутун бир авлод хизматларини эътироф этишдир. Юсуфхон тўра каби фидойи зотларнинг ҳаёт йўли бугунги ёш авлод учун илмга интилиш ва ватанпарварликнинг юксак намунаси ҳисобланади.
“Сolombo Times”: Ўзбекистонда “Учинчи Ренессанс” ғоясини амалга ошириш давлат сиёсатига айланган
Шри-Ланканинг “Сolombo Times” нашрида “Ўзбекистонда Янги уйғониш даври: келажак технологиялари ёрдамида буюк ўтмишни қайта тиклаш” сарлавҳали таҳлилий мақола эълон қилинди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.
Шри-Ланкалик таниқли журналист Фазан Наваз томонидан ёзилган ушбу материалда сўнгги ўн йилда Ўзбекистонда Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан Янги Ўзбекистонни бунёд этиш, “Учинчи Ренессанс” ғоясини амалга оширишга қаратилган ислоҳотлар ва уларнинг самарали натижалари хусусида сўз юритилган.
Муаллифнинг ёзишича, Марказий Осиё марказида сокин, аммо улкан аҳамиятга эга инқилоб юз бермоқда. Бу кураш қурол-яроғ билан эмас, балки қўлёзмалар, музейлар ва микрочиплар ёрдамида амалга оширилмоқда.
Президент Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида Ўзбекистон Самарқанд ва Бухоро каби шаҳарлар жаҳон илм-фани, шеърияти ва фалсафасининг етакчи марказлари бўлган Ўрта асрлардаги “Олтин аср” шон-шуҳратини қайта тиклашга интилмоқда.
Бу жараённинг ўзига хос жиҳати шундаки, Ўзбекистон минг йилдан зиёд тарихга эга маданий меросни асраш, қайта тиклаш ва кенг оммага етказиш учун сунъий интеллект ҳамда рақамли технологиялардан фаол фойдаланмоқда.
Нашрда Ўзбекистоннинг бой маданий ва тарихий мероси ҳамда уни сақлаш бўйича ислоҳотларга тўхталиб ўтилган. Қайд этилганидек, бу замин инсоният тарихидаги энг буюк алломаларга бешик бўлган. Астроном ва давлат арбоби Мирзо Улуғбек Самарқандда юлдузларни ҳайратланарли даражада аниқ кузатиш имконини берган расадхона барпо этган. Хоразмдаги Маъмун академияси олимлари эса Европада Ренессанс бошланишидан анча аввал математика ва тиббиёт соҳаларида юксак ютуқларга эришган эди.
Ўзбекистон етакчиси бу тарихий меросни тез-тез тилга олиб, Мирзо Улуғбекни нафақат буюк олим, балки илм-фанни энг юксак қадрият деб билган давлат арбоби сифатида таърифлайди. Давлат раҳбари бугунги янгиланиш жараёнини “Учинчи Ренессанс” деб атаб, уни Ўзбекистоннинг илму маърифат ва маданият маркази сифатидаги мавқеини қайта тиклашга қаратилган умуммиллий лойиҳа сифатида баҳолайди. Тарихчилар таъбири билан айтганда – бу атама минтақада аввал мавжуд бўлган икки буюк юксалиш давридан кейинги навбатдаги уйғониш босқичини англатади.
Муаллифнинг фикрича, Ўзбекистонда Учинчи Ренессанс ғоясини амалга ошириш шунчаки гап эмас, балки давлат сиёсатига айланган.
“Бу улкан мақсаднинг энг ёрқин рамзи жорий йил Тошкентда қад ростлаган Ислом цивилизацияси марказидир. 2026 йил март ойида 40 мамлакатдан ташриф буюрган 1500 дан ортиқ мутахассис иштирокида қуриб битказилган мазкур марказ ўз бағрида ислом оламининг энг ноёб ёдгорликларидан бири – VII асрга мансуб Усмон Мусҳафини сақлайди. Шунингдек, бу ерда илмий лабораториялар, реставрация устахоналари ва архивлар фаолият юритади. Марказ аллақачон дунёдаги энг чиройли янги музейлардан бири сифатида эътироф этилган”, – дея қайд этган журналист.
Материалда таъкидланишича, Ўзбекистон ёндашувининг бошқалардан ажратиб турадиган муҳим жиҳати – бу сунъий интеллектдан иқтисодий тараққиёт воситаси сифатидагина эмас, балки маданий меросни муҳофаза қилиш воситаси сифатида ҳам фойдалаётганидадир.
Сунъий интеллект туризм соҳасини ҳам тубдан ўзгартирмоқда. Бу ташаббус 2026 йилда мамлакатга 12 миллион сайёҳни жалб қилиш режасининг бир қисми ҳисобланади.
Фазан Наваз ўз мақоласини “Учинчи Ренессанс” ўз олдига қўйган мақсадларга тўлиқ эришадими-йўқми, буни вақт кўрсатади. Бироқ бугуннинг ўзидаёқ Ўзбекистон қандай йўлдан одимлаб бораётгани аниқ кўриниб турибди”, – деган сўзлар билан якунлаган.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
- «
- »