Ҳар бир дарднинг давоси бор
Инсоният яралгандан бери барча замон ва маконларда бир неча минг йиллар давомида, ўзи учун шифо излаб, турли усулларни қўллаб кўрган. Илк даврларда ҳар бир инсон ўзи даволанишда оддий воситалардан фойдаланган. Вақт ўтиши билан касалликка муолажа қилишда табиий унсурлар орқали даволовчи табиблар билан бир қаторда серҳгар, коҳин ва фолбинлар ҳам шуғулланишган.
Набий алайҳиссалом Пайғамбар қилиб юборилганларидан сўнг шифо излашда ҳам умматлари учун энг тўғри йўлни белгилаб бердилар. Даволанувчи ва даволовчига керакли кўрсатмаларни бериб, тиб ва дуо билан муолажа қилишни ҳадислари орқали маълум тартибга келтирдилар.
Дастлаб, тиббиёт борасидаги динимиз кўрсатмаларига назар ташлаб сўнгра дам солиш яъни, дуо билан муолажа қилиш ўртасини мувофиқ келувчи жиҳатларини ўрганамиз.
Юқорида ўрганиб чиққанимиздек, Ислом динида ҳар бир инсон ўз саломатлигини сақлаши вожиб ҳисобланади. Худди шунингдек, касалликка йўлиққанда дардига шифо бўладиган омиллардан фойдаланиб ўзига муолажа қилиши ҳам лозим. Агар инсон ўз саломатлигига эътибор бермаслиги туфайли жисми ва руҳига зарар етадиган бўлса, қаттиқ гуноҳкор бўлади.
Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади:
﴿وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ﴾
“Ва ўз қўлларингиз (бахиллигингиз) билан ўзларингизни ҳалокатга ташламангиз!” (Бақара сураси, 195-оят).
Инсон ўз саломатлигига зарар етказадиган барча нарсалардан йироқ бўлиши ва соғлигини сақлаши шариат талаби экани барча мўътабар манбаларда таъкидланган.
Хусусан, ҳадиси шарифда бундай дейилади:
عن أبي الدردى رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه و سلم قال إن الله أنزل الداء و الدواء و جعل لكل داء دواء فتداووا و لا تداووا بمحرم
Абу Дардо розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Албатта, Аллоҳ дардни ҳам давони ҳам тушурган ва ҳар бир дардга давосини қўйган. Шундай экан даволанинглар. Ҳаром билан даволанманглар” (Имом Абу Довуд ривояти).
Усома ибн Шарик айтади: “Саҳобалар: Ё Расулуллоҳ, даволанайлик-ми?” дейишди. У зот: “Ҳа, Аллоҳнинг бандалари даволанинглар. Албатта, Аллоҳ таоло бирор дардни қўйган бўлса, унинг давосини ҳам қўйган. Лекин бир дард бундан мустасно”, дедилар. Улар:“Ё, Расулуллоҳ у қайси дард?” дейишган эди. У зот: “Кексалик”, дедилар (Имом Термизий ривояти).
Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади.Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Албатта, Аллоҳ бирор касалликни туширган бўлса, у билан бирга давосини ҳам туширган. Уни билмаган киши (шифосида) жоҳил бўлибди. Уни билган киши (шифодан) хабардор бўлибди”, деганлар (Имом Ибн Ҳиббон ривояти).
Жобир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ҳар бир дарднинг давоси бор. Агар касалликнинг давоси унга етса, Аллоҳ азза ва жалланинг изни билан тузалади”, дедилар (Имом Муслим ривояти).
Доктор Насимий айтади: “Юқорида санаб ўтилганлар ва улар каби бошқа ҳадисларнинг барчасида тиббиётни тасдиқланган. Шунингдек, касалликка қарши курашишга ва шифо сабабларини ўрганишга тарғиб қилинган. Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг: “Уни билмаган киши (шифосида) жоҳил бўлибди. Уни билган киши (шифодан) хабардор бўлибди”, деган сўзлари барча мусулмон табибларни, шифокорларни изланишлар олиб бориб, касалликларга даво бўладиган дори-дармонларни кашф қилиш ва аввалгисидан кўра самаралироғи борасидаизланишга ундайди.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг “Ҳар бир дарднинг давоси бордир” деган сўзлари эса, ўзида ҳар қандай касалликни ҳис қилган беморга тузалиши учун ишонч ва руҳан қувват бағишлайди. Беморда касалликдан кейинги асоратлар борасидаги ёмон ўй-хаёлларни кетказиб, унинг аъзоларидаги Аллоҳ таолонинг изни билан тезда шифо топишига ёрдам берадиган иммунитет тизимини кучайтиради.
Набий алайҳиссалом ҳадисда дарддан тузалишлик учун керакли дорини қўллаш лозимлигига ишора қилиб, “Агар касалликнинг давоси унга етса, Аллоҳ азза ва жалланинг изни билан тузалади”, дедилар. Бу касалликка керакли дори-дармонларни қўллашга тарғибдир. Чунки оғир дардга оддий дори кор қилмаганидек, ўта кучли дори бошқа дардларни келтириб чиқаради”.
Ислом дини кўрсатмасига кўра, касалликларга муолажа қилувчи кишилар табиблар бўладими ёки медицина ходимларими ўз касбларига доир диний билимлардан ҳам хабардор бўлишлари лозим. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бу борада ҳам қилган тавсиялари ва кўрсатмалари – шариат кўрсатмасидир. Касалликларга шифо излаб дори-дармонларни қўллаш қадарга имон келтириш ва таваккул ҳақиқатига асло зид келмайди. Зеро, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзлари даволанганлар ва бошқаларни ҳам баъзи муолажа ёки тавсиялари билан даволаганлар.
Муҳаммад Зариф Муҳаммад Олим ўғлининг
"Исломда саломатлик" китобидан
Улуғ алломаларнинг муносиб издошлари
Ягона Ватан, ягона халқ бўлиб, янги ҳаёт ва келажак яратамиз!
Бугунги таҳликали дунёда халқимиз, айниқса, ёшларга ислом моҳиятини тўғри тушунтириб бериш, жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш ҳар қачонгидан долзарб аҳамият касб этмоқда. Шу боис, юртимизда диний таълим сифатини янада ошириш бўйича тизимли ишлар амалга оширилмоқда.
Шавкат МИРЗИЁЕВ,
Ўзбекистон Республикаси Президенти
Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти илк магистрлари таҳсилни тамомлади
Донишмандларнинг “Агар сизнинг режангиз бир йиллик бўлса — шоли экинг. Ўн йиллик бўлса — дарахт ўтқазинг. Агар бир асрлик бўлса — фарзандларингизга таълим-тарбия беринг” деган ҳикматли гапи бор.
Жамият равнақига, Ватан тараққиётига, халқ фаровонлигига таълим-тарбиячалик хизмат қиладиган бошқа бирор феномен бўлмаса керак. Ҳар бир даврнинг ўзига яраша сармоядорлари, тужжорлари бўлган. Лекин уларнинг номлари тарих саҳифаларида жуда кам учрайди, айримлари изсиз йўқ бўлиб кетган. Лекин умрини цивилизациялар тараққиётига бағишлаган мутафаккирлар, қомусий алломалар, маърифат чироғи остида элини буюк орзулар, нурафшон кунлар сари етаклаган миллат ойдинлари, уламоларнинг номлари асрлар оша барҳаётдир.
Президентимиз лавозимига сайланиши биланоқ барча соҳалар қатори диний-маърифий йўналишда ҳам улкан ислоҳотларни бошлаб берди. Бу борада давлатимиз раҳбарининг 2018 йил 16 апрелдаги “Диний-маърифий соҳа фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони муҳим ҳуқуқий асос бўлди. Ушбу ҳужжатда қатор устувор йўналишлар, хусусан, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти ва бошқа диний таълим муассасалари ҳамда илмий-тадқиқот марказлари фаолиятини яхшилаш, моддий-техник базасини мустаҳкамлаш, диний таълим муассасалари ҳузурида фуқароларга Қуръони каримни ўргатиш бўйича махсус курслар ташкил этиш белгиланган.
Сон эмас, сифат муҳим
Илм даргоҳининг улуғворлиги унинг бинолари ёки талабалари сони билан эмас, балки у ердан етишиб чиқадиган илмли, одобли, Ватани ва миллатига сидқидилдан хизмат қиладиган етук ва салоҳиятли кадрлар билан ўлчанади. Юзлаб учқунлар биргина қуёшнинг зиёсини тўса олмагани сингари чинакам қадр-қиймат сонда эмас, сифатдадир. Янги Ўзбекистонда олий ва ўрта махсус ислом таълим муассасалари фаолиятида ҳам асосий мезон таълим сифати, илмий салоҳият, маънавий тарбия ва жамиятга муносиб хизмат қиладиган мутахассисларни вояга етказишда.
Мустақилликнинг дастлабки чорак асрида Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида 9 та ўрта махсус ислом таълим муассасаси ва Тошкент ислом институти фаолият юритган бўлса, Президентимиз ташаббуси билан 2017 йилда Бухоро шаҳрида Мир Араб олий мадрасаси, 2018 йилда Самарқанд вилоятида Ҳадис илми мактаби, 2020 йилда Термиз шаҳрида Имом Термизий ўрта махсус ислом таълим муассасаси, 2024 йилда Имом Термизий номидаги ислом институти ташкил этилди.
Бугунги кунда Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида 4 та олий, 10 та ўрта махсус ислом таълим муассасаси (шундан иккитаси аёл-қизларга ихтисослашган) фаолият кўрсатмоқда. Уларда таҳсил олаётган икки ярим мингдан зиёд талабага 500 га яқин профессор-ўқитувчи сабоқ бериб келмоқда.
Диний соҳа ходимларининг асосий қисмини ташкил этадиган имом-хатибларнинг билим ва малакаларини янада ошириш, ўрта махсус диний маълумотга эга имом-хатибларни олий диний маълумотли кадрлар билан алмаштириш мақсадида 2019 йилда Тошкент ислом институтида модул таълим тизими жорий қилинди. Мазкур таълим тизимида 5 йиллик меҳнат стажига эга бўлган имом-хатиблар танлов асосида ўқишга қабул қилиниб, ишдан ажралмаган ҳолда 3 йил давомида таҳсил олади. Бугунги кунга қадар бу таълим йўналиши бўйича 600 дан зиёд имом-хатиб олий маълумотга эга бўлди.
Президентимизнинг 2023 йил июнь ойида Сурхондарё вилоятига ташрифи чоғида берган топшириғи ижроси юзасидан 2024-2025 ўқув йилида таълимнинг узвийлиги ва узлуксизлигини таъминлаш, тор йўналишлар бўйича етук кадрларни тайёрлаш мақсадида Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида магистратура мутахассислиги ташкил этилган эди.
Жорий йилда илк 10 битирувчи “Ислом илоҳиёти, фалсафаси ва мотуридийлик таълимоти” ва “Ҳадис илмлари” йўналиши бўйича магистратура мутахассислигини муваффақиятли тамомлади. Яқинда Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг катта мажлислар залида магистрларга тантанали равишда диплом топшириш маросими бўлиб ўтди.
Тадбирда Ўзбекистон Республикаси Президентининг диний-маърифий масалалар бўйича маслаҳатчиси Музаффар Комилов, Дин ишлари бўйича қўмита раиси Содиқжон Тошбоев, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари, вазирлик ва идоралар вакиллари, таниқли уламолар, имом-хатиблар, соҳа фахрийлари, педагог-ўқитувчи ва талабалар ҳамда ОАВ вакиллари иштирок этди.
Президент маслаҳатчиси Музаффар Комилов илк битирувчиларни самимий қутлаб, тегишли пул мукофоти сертификатларини ҳар бир магистрга тантанали равишда топширди. Муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари битирувчиларни ўқишини муваффақиятли тамомлагани билан муборакбод этиб, катта тарихий воқеа бўлганини алоҳида таъкидлади. Муфтий ҳазратлари илк магистрларнинг ойлик иш ҳақига Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида 20 фоиз миқдорида устама ҳақ тўлаб берилишини эълон қилди. Битирувчи магистрлар Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг марказий аппарати, Имом Термизий илмий-тадқиқот маркази, олий ва ўрта махсус ислом таълим муассасаларига ишга тақсимот қилинди.
Тарих такрорланиб туради
Ўзбекистон қадимдан буюк алломалар, улуғ мутафаккирлар юрти сифатида эъзозланади, қадрланади. Тарихда юртимиз алломалари бутун дунёга устозлик қилган, жаҳон илм-фани ривожига беқиёс ҳисса қўшган.
2024 йил 15-16 октябрь кунлари Тошкент ва Хива шаҳарларида “Ислом — тинчлик ва эзгулик дини” мавзусида ўтказилган халқаро конференцияда иштирок этган Шайх Муҳаммад Аввома ҳафизаҳуллоҳ “Юртингизнинг ҳар қадамида улуғ алломаларнинг хоки бор. Бу замин илм ва уламолар юртидир. Энди сизларнинг вазифангиз ана шу буюк меросни қайта тирилтириш ва дунёга танитишдир”, деган эди. Ҳақиқатан, Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврида бутун дунё Ўзбекистонга, Имом Бухорий, Имом Термизий, Абу Райҳон Беруний, Муҳаммад ал-Хоразмий, Абу Наср Форобий, Абу Али ибн Сино, Мирзо Улуғбек, Алишер Навоийларга қандай талпинган бўлса, бугун ҳам Учинчи Ренессанс пойдевори қўйилаётган юртимизга дунё афкор оммасининг қизиқиши тобора ортиб боряпти.
Халқимизда “Тарих такрорланиб туради”, “Оққан дарё оқаверади” каби ажойиб мақоллар, нақллар бор. Чиндан ҳам IX-XII ҳамда XIV-XV асрларда юксак ақлу заковати, теран тафаккури, бой маънавий-маърифий салоҳияти билан бутун дунёни забт этган буюк аждодларимиз сингари бугун янги Ўзбекистонда таҳсил олаётган ёшлар ҳам боболаримизнинг муносиб издоши сифатида тарихни такрорлашга астойдил киришган. Улар орасида Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти магистратура йўналишини тамомлаган ўн нафар иқтидорли битирувчи ҳам бор. Уларни Ўзбекистоннинг етук мутахассислари, Президент кадрлари дея баралла айта оламиз. Келгусидаги фаолиятларига Аллоҳ таолодан улкан муваффақиятлар тилаймиз.
Салоҳиддин ШЕРХОНОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи
"Янги Ўзбекистон" газетасининг 2026 йил 6 август сонидан
