Моҳир табиб қандай бўлади?
Ислом таълимотига кўра, ҳар бир қавмда моҳир табиб бўлиши фарзи кифоя ҳисобланади. Агар табиб, мутахассис шифокор бўлмаса, ўша атрофдаги барча бирдек гуноҳкор бўлади. Шунинг учун, табибларга алоҳида эътибор кўрсатилган. Ўз навбатида табиблик қилувчи ўз соҳасини пухта экаллаши ва ўта масъулиятли бўлиши керак. Чунки унинг ҳар бир ҳаракати бемор ҳаётига ижобий ёки салбий таъсир кўрсатади.
Амр ибн Шуайб отасидан у бобосидан ривоят қилади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Кимки тиб(илми)ни билмай туриб табиблик қилса, у зоминдир” (Имом Абу Довуд ривояти).
Абу Саид Худрий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Зарар кўриш ҳам, зарарга зарар қайтариш ҳам йўқ”, деганлар (Имом Аҳмад, Имом Ибн Можа, Имом Табароний ривояти)
Ушбу ҳадисларда беморларни муолажа қилувчи киши зиммасига улкан масъулият юкланади. У ўзида маълум сифатларни ҳосил қилиб, етарли билим ва малакага эга бўлсагина муолажага киришиши зарур.
Тиб илмига оид бир неча асарлар муаллифи, забардас олим доктор Аҳмад Шавкат Шаттий моҳир (ҳозиқ)табибнинг мажбуриятлари ҳақида тўхталиб қуйидагиларни санаб ўтган:
1. Моҳир табиб касалликнинг бошланиш сабаблари, қандай пайдо бўлгани ва касалликнинг босқичларини ўрганиши.
2. Касални куч-қувватига эътибор бериши лозим.
3. Табибнинг мақсади фақат касалликни кеткизиш бўлиб қолмаслиги керак. Балки, унинг ортидан рўй бериши мумкин бўлган асоратларини ҳам бартараф этиб, қайта қўзғалмаслигига ишонч ҳосил қилиши даркор.
4. Муолажани енгил тарзда, босқичма-босқич олиб бориб,аввал оддий маҳсулотлар билан бошлайди. Эҳтиёж бўлганда дори-дармонларни, иложсиз қолганда эса мураккаб дори воситаларини қўллайди.
5. Дориларнинг кучи билан касалликнинг даражаси ўртасидаги ўзаро мутаносибликка қаттиқ эътибор бериши зарур.
6. Оғир касалликни тузатиш имконибўлмаса, моддий манфаат умидида муолажага уринмайди.
7. Қалб ва руҳиятдаги иллатларни даволашда ҳам кўникмага эга бўлиши керак. Бу танадаги дардларни муолажа қилишда асосий жиҳат ҳисобланади. Чунки қалб ва нафс тана аъзоларининг ўз вазифасини бажариши ва унинг табиатида асосий таъсирга эга.
8. Табиб беморига мулойим ва самимий муомалада бўлиши ва уни хотиржам қилиши лозим. Зеро, унинг беморларга хушмуомалалик билан муносабатда бўлиши вожибдир.
9. Муолажа жараёнида ишлатадиган барча асбобларни яхши билиши ва ундан унумли фойдалана олиши шарт. Чунки баъзи дориларни махсус асбобларсиз етказиб бўлмайди.
10. Табиб муолажасини беш рукн асосида олиб бориши лозим:
1) Мавжуд саломатликни сақлаб туриш;
2) Йўқотилган соғлиқни тиклаш;
3) Касалликни кетказиш ёки унинг таъсирини камайтириш;
4) Катта зарарни даф қилиш учун кичикроғини олиш;
5) Икки манфаатли ишдан кўпроқ фойда берадиганини танлаш.
Демак, барча табиблар мазкур сифатларни ўзида мужассам қилишга астойдил интилиши лозим. Бемор ўз вақтида моҳир табибга мурожаат қилиши ва унинг муолажасини олиши, табиб эса беморини диққат эътибор ва сидқидилдан даволаши даркор.
Юқорида қайд этилган шартлар фақат табобат билан шуғулланадиган махсус кишиларгагина қайдланмаган. Балки тиббиёт соҳасида фаолият юритиб, инсонларни даволаш билан шуғулланадиган барча шифокорларга тааллуқлидир. Зеро, беморларнинг ҳаёти уларнинг муолажалари, ҳатти-ҳаракатларига боғлиқдир. Бемор табибларнинг тавсияси билан таркиби ва тайёрланиш жараёнидан мутлақо бехабар бўлган ҳар хил дориларни истеъмол қилади ва турли муолажаларни олади. Ушбу жараёнда агар табиб арзимаган хато ёки бепарволикка йўл қўйса, бемор бир умрга мажруҳ бўлиб қолиши ёки ҳаётдан кўз юмиши мумкин. Янада аҳамиятли жиҳати, баъзи касалликларни даволаш жараёнида айрим ибодатларни кечиктириш масалан: рўзани тутмай туриш, намозни ўтириб ёки ётиб ўқиш тавсия қилинади. Бу тавсиялар нотўғри бўлса, муолажа қилувчи қаттиқ гуноҳга ботади.
Шунинг учун, табиблар шариат илмларидан ҳам хабардор бўлиши, доимий тарзда билим ва кўникмаларини орттириб, ўз устида кўп ишлаши лозим. Етарлича илм ва малака ҳосил қилгандан сўнг амалиётга киришиб, беморини ихлос билан муолажа қилиши даркор. Шундагина, шифохоналар бўшаб, турли касалликлар камаяди ва жамият ҳар томонлама соғлом бўлади.
Шу ўринда бир масалани таъкидлаш зарур, юртимизда тиббиётда мутахассисларни тайёрлашда барча соҳани қамраб олиб, кадрлар масаласида чуқурроқ бош қотириш лозим. Чунки барча соҳаларда етарлича малакага эга моҳир табиб, шифокорларни топиш қийин. Айниқса, ҳозирда аёллар касалликлари билан боғлиқ соҳаларда мутахассислар етишмай, баъзан эркаклар фаолият юритади. Ҳаттоки, айрим туғруқхоналарда эркак дояларни учратиш мумкин. Бу масаланинг ўта нозик эканини англаш лозим. Зеро, динимизда бемор бошқа жинс вакили бўлган шифокорга охирги паллада, яъни, аёл киши даволаниши учун мутахассис аёл шифокорни, эркак эса эркак шифокорни топа олмаса бошқа жинсдаги мутахассисга кўриниши жоиз бўлади. Шунда ҳам у омонатдор, ахлоқли бўлиши керак ва беморнинг дард чекаётган аъзосигагина назар ташлаши лозим. Юртимиз 95 % аҳолиси мусулмон экани ва уларни аксарияти аёллардан иборатлиги, миллий менталитетимизни инобатга олган ҳолда аёллар учун махсус шифохоналар очиш долзарб масала ҳисобланади.
Уламолардан бирига табиблар ва шифокорларга насиҳат қилсангиз: деб илтимос қилинибди. У киши: “Касалхоналардаги шифокорларга насиҳатим улар аввало Аллоҳга тақво қилишсин ва Исломнинг очиқ қолган туйнуги устида турганларини яхши англаб олишсин. Ислом душманлари у орқали тиббиёт номи билан гўё ёрдам қилаётгандек, динимизга зимдан ҳужум қиладилар. Шунинг учун, шифокорлар Аллоҳнинг динини ва ўз соҳаларини пухта ўрганишлари лозим.
Эркак шифокор эркак кишини, аёл шифокор эса аёлларни даволаши керак, зарурий ҳолатлар бундан мустасно. Ғайридинларга кўр-кўрона эргашишдан, шубҳали дориворларни қўллашдан йироқ бўлсинлар.
Беморларга шифо фақат Аллоҳдан, ҳар қандай муолажалар эса сабаб эканини таъкидлаб уларнинг қалбларини Яратган Буюк Зотга боғласинлар. Зеро қанча-қанча касаллар қимматбаҳо дори-дармонлар билан ҳам тузалмайди. Баъзи шифоси йўқ деб ташхис қўйилган беморлар тез кунда соғайиб кетади” дея таъкидлади.
Муҳаммад Зариф Муҳаммад Олим ўғлининг
"Исломда саломатлик" китобидан
Халқаро ҳамкорликнинг янги йўналишлари — илмий кенгаш йиғилишида муҳокама қилинди
Халқаро медиа майдонида йўлга қўйилаётган янги ҳамкорликлар ва илмий-маданий лойиҳалар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг халқаро фаолиятини янги босқичга олиб чиқмоқда. Яқинда ўтказилган “Ислом цивилизацияси: янги нигоҳ — янги кашфиётлар” халқаро медиафоруми доирасида бошланган ҳамкорликларнинг кейинги босқичи сифатида Париж шаҳридаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида махсус тақдимот, халқаро илмий-амалий конференция ва кўргазма ўтказиш режалаштирилган. Мазкур лойиҳаларнинг натижалари ва уларга тайёргарлик жараёни Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази Илмий кенгашининг навбатдаги йиғилишида муҳокама қилинди.
Йиғилишда Илмий кенгаш аъзолари, олим ва тадқиқотчилар ҳамда тегишли йўналишлар учун масъул ходимлар иштирок этди.
Унда дастлаб халқаро медиафорумнинг натижалари таҳлил қилинди. Қайд этилганидек, мазкур форум Марказнинг халқаро ахборот ва илмий майдондаги фаолиятини кенгроқ намойиш этиш, хорижий журналистлар, медиа экспертлар, олим ва тадқиқотчилар билан янги профессионал алоқаларни йўлга қўйиш учун муҳим мулоқот майдони бўлди.
Форум давомида Марказнинг илмий-тадқиқот салоҳияти, Ўзбекистон ҳудудида шаклланган исломий илм-фан ва маданият мероси, шунингдек, ушбу меросни замонавий медиа воситалари орқали халқаро аудиторияга етказиш имкониятлари юзасидан фикр алмашилди. Хорижий ОАВ вакилларининг Марказ фаолиятига билдирган қизиқиши ҳамда ўзаро мулоқотлар келгусидаги ҳамкорликлар учун янги имкониятларни шакллантиргани таъкидланди.
Шу муносабат билан форум доирасида йўлга қўйилган алоқаларни изчил давом эттириш, халқаро ва маҳаллий оммавий ахборот воситалари билан тизимли ҳамкорликни йўлга қўйиш, Марказнинг илмий лойиҳалари ва тадқиқотларини халқаро аудиторияга кенгроқ етказиш бўйича келгусидаги вазифалар белгилаб олинди.
Илмий кенгаш йиғилишида Марказнинг халқаро илмий-маданий ҳамкорлигини янги босқичга олиб чиқишга қаратилган истиқболли лойиҳалардан бири — Париж шаҳридаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ўтказилиши режалаштирилаётган махсус тақдимот, халқаро илмий-амалий конференция ва кўргазма лойиҳасига тайёргарлик масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.
Мазкур тадбирлар орқали Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан бунёд этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг илмий-тадқиқот фаолияти, мамлакат ҳудудида шаклланган илм-фан, маърифат, маданият ва тарихий мероснинг жаҳон цивилизацияси тараққиётидаги ўрнини халқаро илмий жамоатчиликка кенгроқ танитиш мақсад қилинган.
Айни пайтда лойиҳа доирасида халқаро олим ва тадқиқотчиларни тадбирларга жалб этиш, илмий муассасалар, халқаро ташкилотлар билан ҳамкорликни йўлга қўйиш, тақдимот ва конференция дастурини шакллантириш, шунингдек, кўргазма экспозицияларини илмий ва мазмун жиҳатдан тайёрлаш бўйича ишлар олиб борилмоқда.
Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Комилжон Шермуҳаммедов Париждаги тадбирларга тайёргарлик жараёни ҳақида маълумот берди:
“Франциядан 50 га яқин олим ва тадқиқотчига таклифномалар юборилган. Шунингдек, бошқа халқаро ташкилотлар ва илмий муассасалар вакилларини жалб этиш бўйича ҳам тегишли ишлар амалга оширилмоқда.
Тадбирнинг яна бир муҳим қисми — ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ташкил этиладиган кўргазма лойиҳаси. Беш экспозициядан иборат кўргазма орқали Ўзбекистон ҳудудида шаклланган илм-фан, маданият ва тарихий мероснинг муҳим жиҳатларини халқаро жамоатчиликка намойиш этиш режалаштирилган. Кўргазма учун 35 та муҳим артефакт ва 200 га яқин қадимий китоб, шунингдек, тарихий обидалар макетларини тақдим этиш бўйича ишлар олиб борилмоқда”.
Илмий кенгаш аъзолари томонидан мазкур лойиҳаларнинг мазмун-моҳияти, илмий асосланганлиги ва уларни халқаро аудиторияга тақдим этиш усуллари юзасидан ҳам фикр алмашилди.
Хусусан, кўргазма экспозицияларини шакллантиришда тарихий манбаларнинг илмий қиймати, артефактларнинг тарихий аҳамияти ва уларнинг Ўзбекистон ҳудудидаги ислом цивилизацияси тараққиёти билан боғлиқ жиҳатларини аниқ ва ишончли маълумотлар асосида ёритиш муҳимлиги қайд этилди.
Шунингдек, халқаро аудиторияга тақдим этиладиган материалларда Ўзбекистон заминида юзага келган илмий мактаблар, буюк алломаларнинг жаҳон илм-фани ва маданияти ривожига қўшган ҳиссаси ҳамда бугунги кунда ушбу илмий-маърифий меросни ўрганиш ва оммалаштириш борасида амалга оширилаётган ишлар кенг қамраб олиниши зарурлиги таъкидланди.
Йиғилиш якунида халқаро медиафорумда эришилган натижаларни амалий лойиҳалар билан давом эттириш, хорижий ОАВ ва илмий муассасалар билан ҳамкорликни янада кенгайтириш, Париж шаҳридаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ўтказилиши режалаштирилган тадбирларга тайёргарлик ишларини юқори савияда ташкил этиш ҳамда Марказнинг илмий-тадқиқот фаолияти ва Ўзбекистоннинг бой исломий илмий-маданий меросини халқаро миқёсда кенг тарғиб қилиш бўйича тегишли вазифалар белгилаб олинди.
iccu.uz
