Селфи Ислом оламига қандай таъсир қилмоқда?
Сўнгги пайтларда дунёда селфи эпидемияси кенг тарқалиб, бу севимли машғулот шу даражасига етдики, селфи олишни ўргатадиган махсус сайтлар, пойабзаллар, мактабларда эса хавфсиз суратга олиш дарслари жорий этилди.
Хўш, биз камерада ўзимизни суратга олишни исташимиз худбин бўлиб қолишимизни англатадими?
Инсонлар яқин-яқингача шахсий ҳаётини ўзгалардан яширар, бу масалада эҳтиёткорроқ муносабатда бўларди. Афсуски, бугунги кунда бу манзара ўзгарди. Технологиялар ривожи инсониятнинг неча асрлар оша яшаб келган қадрияту маданиятларига ўз таъсирини ўтказди. Эндиликда кишилик жамияти нафақат ўз-ўзини ҳурмат қилишни ҳатто шахсий ҳаётнинг қадр-қимматини ҳам унутмоқда. Манманлик, худбинлик авж олиб ҳамма ўзи ҳақида бутун дунёга жар солишга тайёр. Нима қилса ҳам тезроқ машҳур бўлиш, ҳамма у ҳақида гапиришини истайди. Бу борада эса селфимания асосий қуролга айланган.
Қизиғи шундаки, селфи қанчалик гўзал бўлса, шунчалик кўп “лайк”ларни йиғади. Бу бир қараганда зарарсиз бўлиб туюлиши мумкин, лекин агар фотосурат кам лайкларни йиғса-чи? Бу кишида ўзи ҳақида салбий фикрларни пайдо қилади. Шунинг учун ҳам баъзи одамлар телефон камерасидан ажралмайдилар ва Твиттер, Instagram ёки Facebookдаги издошлари учун истеъмол маҳсулоти каби яшайди. Бундай севимли машғулот аллақачон касалликка айланиб улгурган.
Бу борада тадқиқот ўтказган мутахасиссислар фикрича, кўплаб ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари ва селфи ихлосмандлари руҳий касалликдан азият чекаётганларини ўзлари ҳам тушунмайдилар. Унга берилиш хулқ-атворга салбий таъсир этиши мумкинлигини тадқиқотчилар алоҳида таъкидлашмоқда.
Хўш, Ислом оламида селфига бўлган муносабат қандай?
Умра ва ҳаж зиёратига борганларнинг аксарияти зиёратдан хотира сифатида қолиш учун Каъба фонида ўзларини суратга олади. Бунда бир қараганда ҳеч қандай салбий иллат йўқдек. Аммо инсон ўзини қанчалик ишонтирмасин, унинг оқибатларида оз бўлса-да беъманилик бор.
Мисол учун, сиз Мадинаю Маккада ибодатларни амалга ошираётганингизда ёки Аллоҳга астойдил дуо қилаётганингизда ёнингизга бир киши келиб селфи олиш билан овора бўлади. Бу сизга оғир ботиши тайин. Агар бу ишни сиз қилган бўлсангиз билингки, сиз кимларнингдир ғашига текиб, унинг ибодатига ҳалақит берган бўлишингиз мумкин.
Айниқса, Маккада Каъба атрофида тавоф амалининг ўртасида селфи олиш учун одамлар тўхтаб қолса, бу тиқилинчлик ҳосил бўлишига олиб келади ва кўплаб одамларга муаммо туғдиради. Бу ҳақда Масжидул Ҳаромда хизмат қилувчи ходимлардан бир бундай дейди:
"Кейинги йилларда зиёратчилар орасида селфига тушиш одам тусига кириб бормоқда. Бу албатта, кимлар учундир маъқул ишдир. Аммо ёнидаги кишилар озор бермаган ҳолда суратга олса зарари йўқ. Бироқ бугун айрим инсонлар жума кунлари жума намози пайтида имомни тинглаш ўрнига, ибодат қилувчиларни суратга олишни ёки селфи қилишни афзал кўради. Улар бу ҳаракати билан ўзгаларнинг ғашига тегаётганини ёки ибодатларига озор бераётганини тушунмайдилар”.
Бу борада зиёратчиларнинг ўзи нима дейди?:
"Мен Каъбани кўриш ва умра амалини адо этишни узоқ йиллар давомида кутдим", – деди покистонлик Абдул Раҳмон Ясин. – Шунинг учун бу сафарим абадий ёдимда қолишини истайман. Селфига тушишимнинг сабаби ҳам шу. Бу менинг мобиль телефонимдаги энг яхши фотосурат бўлади."
Қувайтлик яна бир зиёратчи Холид Ал-Шимран: “Каъбанинг кўриниши ҳақиқатан ҳам ажойиб ва ҳаяжонли. Мен буни дўстларим ва издошларим билан ижтимоий тармоқларда баҳам кўрмоқчиман.”
Зиёратчиларнинг селфига тушишининг сабаби тушунарли, лекин ҳар бир инсоннинг қалбида қолиши керак бўлган ҳаяжонли дақиқаларнинг ўзи улар учун етарли эмасми? Селфи бахт ва қувонч туйғусини етказа олмайди, у фақат юздаги ҳиссиётни акс эттириши мумкин, холос. Макка каби муқаддас жойда бебаҳо онларни шу каби ишлар билан ўтказишга арзийдими? Ёки Каъба селфи олиш учун кўнгилочар марказга ўхшайдими? Ё селфи алоҳида дунёга чўмиб, Аллоҳга яқинлашганингизда ўша ноёб дақиқани қайта тиклашга ёрдам берадими? Бу ҳаракатимиз билан ибодатимизни риёга алмаштириб қўймаяпмизми?
Эътибор қаратсак, ҳаётимизнинг ҳар бир соҳасига ижтимоий тармоқларнинг кириб бориши, энг нозик дақиқаларнинг яратувчиси – Аллоҳ билан ёлғиз қолишдек муборак ибодатимизни барчага фош этиб, ибодатларимизга ҳам таъсир этмоқда.
Бугун ҳаж ва умра ибодатларини бажариш пайтида ҳар қадамда телефонидан қўрслик билан суратга тушаётган одамларни кўрасиз. Афтидан, агар улар суратга тушмасалар, ҳеч ким уларга ишонмайди.
Агар фотосуратларимиздан бирини тармоққа жойлаш биз учун ибодат қилишдан кўра муҳимроқ бўлса, қандай қилиб ҳаж ё умра қилганимиз учун мукофот олишимиз мумкин? Агар сиз Facebookдаги Каъба фонида сизнинг суратингиз остидаги "лайклар" сонини доимий равишда текшириб турсангиз, ҳаж руҳини ҳис қилиш мумкинми?
Бир мулоҳаза қилинг, биз ибодатнинг энг қизғин лаҳзаларида фикру-хаёлимиз фақат Аллоҳ таолога қаратилган бўлса, нега селфи олиш орқали хушумизни йўқ қилишимиз керак?!
Қисқасини айтганда, ҳар бир инсонда тан олиниш ва қадрланиш истаги бор. Аммо бунга фотосуратлар ёки селфи орқали эришилмайди. Чин мўмин учун Яратувчининг розилиги қизиқтиради, ўзгаларнинг нечта лайк босгани эмас.
Абдулла Муслимов
Улуғ алломаларнинг муносиб издошлари
Ягона Ватан, ягона халқ бўлиб, янги ҳаёт ва келажак яратамиз!
Бугунги таҳликали дунёда халқимиз, айниқса, ёшларга ислом моҳиятини тўғри тушунтириб бериш, жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш ҳар қачонгидан долзарб аҳамият касб этмоқда. Шу боис, юртимизда диний таълим сифатини янада ошириш бўйича тизимли ишлар амалга оширилмоқда.
Шавкат МИРЗИЁЕВ,
Ўзбекистон Республикаси Президенти
Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти илк магистрлари таҳсилни тамомлади
Донишмандларнинг “Агар сизнинг режангиз бир йиллик бўлса — шоли экинг. Ўн йиллик бўлса — дарахт ўтқазинг. Агар бир асрлик бўлса — фарзандларингизга таълим-тарбия беринг” деган ҳикматли гапи бор.
Жамият равнақига, Ватан тараққиётига, халқ фаровонлигига таълим-тарбиячалик хизмат қиладиган бошқа бирор феномен бўлмаса керак. Ҳар бир даврнинг ўзига яраша сармоядорлари, тужжорлари бўлган. Лекин уларнинг номлари тарих саҳифаларида жуда кам учрайди, айримлари изсиз йўқ бўлиб кетган. Лекин умрини цивилизациялар тараққиётига бағишлаган мутафаккирлар, қомусий алломалар, маърифат чироғи остида элини буюк орзулар, нурафшон кунлар сари етаклаган миллат ойдинлари, уламоларнинг номлари асрлар оша барҳаётдир.
Президентимиз лавозимига сайланиши биланоқ барча соҳалар қатори диний-маърифий йўналишда ҳам улкан ислоҳотларни бошлаб берди. Бу борада давлатимиз раҳбарининг 2018 йил 16 апрелдаги “Диний-маърифий соҳа фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони муҳим ҳуқуқий асос бўлди. Ушбу ҳужжатда қатор устувор йўналишлар, хусусан, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти ва бошқа диний таълим муассасалари ҳамда илмий-тадқиқот марказлари фаолиятини яхшилаш, моддий-техник базасини мустаҳкамлаш, диний таълим муассасалари ҳузурида фуқароларга Қуръони каримни ўргатиш бўйича махсус курслар ташкил этиш белгиланган.
Сон эмас, сифат муҳим
Илм даргоҳининг улуғворлиги унинг бинолари ёки талабалари сони билан эмас, балки у ердан етишиб чиқадиган илмли, одобли, Ватани ва миллатига сидқидилдан хизмат қиладиган етук ва салоҳиятли кадрлар билан ўлчанади. Юзлаб учқунлар биргина қуёшнинг зиёсини тўса олмагани сингари чинакам қадр-қиймат сонда эмас, сифатдадир. Янги Ўзбекистонда олий ва ўрта махсус ислом таълим муассасалари фаолиятида ҳам асосий мезон таълим сифати, илмий салоҳият, маънавий тарбия ва жамиятга муносиб хизмат қиладиган мутахассисларни вояга етказишда.
Мустақилликнинг дастлабки чорак асрида Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида 9 та ўрта махсус ислом таълим муассасаси ва Тошкент ислом институти фаолият юритган бўлса, Президентимиз ташаббуси билан 2017 йилда Бухоро шаҳрида Мир Араб олий мадрасаси, 2018 йилда Самарқанд вилоятида Ҳадис илми мактаби, 2020 йилда Термиз шаҳрида Имом Термизий ўрта махсус ислом таълим муассасаси, 2024 йилда Имом Термизий номидаги ислом институти ташкил этилди.
Бугунги кунда Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида 4 та олий, 10 та ўрта махсус ислом таълим муассасаси (шундан иккитаси аёл-қизларга ихтисослашган) фаолият кўрсатмоқда. Уларда таҳсил олаётган икки ярим мингдан зиёд талабага 500 га яқин профессор-ўқитувчи сабоқ бериб келмоқда.
Диний соҳа ходимларининг асосий қисмини ташкил этадиган имом-хатибларнинг билим ва малакаларини янада ошириш, ўрта махсус диний маълумотга эга имом-хатибларни олий диний маълумотли кадрлар билан алмаштириш мақсадида 2019 йилда Тошкент ислом институтида модул таълим тизими жорий қилинди. Мазкур таълим тизимида 5 йиллик меҳнат стажига эга бўлган имом-хатиблар танлов асосида ўқишга қабул қилиниб, ишдан ажралмаган ҳолда 3 йил давомида таҳсил олади. Бугунги кунга қадар бу таълим йўналиши бўйича 600 дан зиёд имом-хатиб олий маълумотга эга бўлди.
Президентимизнинг 2023 йил июнь ойида Сурхондарё вилоятига ташрифи чоғида берган топшириғи ижроси юзасидан 2024-2025 ўқув йилида таълимнинг узвийлиги ва узлуксизлигини таъминлаш, тор йўналишлар бўйича етук кадрларни тайёрлаш мақсадида Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида магистратура мутахассислиги ташкил этилган эди.
Жорий йилда илк 10 битирувчи “Ислом илоҳиёти, фалсафаси ва мотуридийлик таълимоти” ва “Ҳадис илмлари” йўналиши бўйича магистратура мутахассислигини муваффақиятли тамомлади. Яқинда Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг катта мажлислар залида магистрларга тантанали равишда диплом топшириш маросими бўлиб ўтди.
Тадбирда Ўзбекистон Республикаси Президентининг диний-маърифий масалалар бўйича маслаҳатчиси Музаффар Комилов, Дин ишлари бўйича қўмита раиси Содиқжон Тошбоев, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари, вазирлик ва идоралар вакиллари, таниқли уламолар, имом-хатиблар, соҳа фахрийлари, педагог-ўқитувчи ва талабалар ҳамда ОАВ вакиллари иштирок этди.
Президент маслаҳатчиси Музаффар Комилов илк битирувчиларни самимий қутлаб, тегишли пул мукофоти сертификатларини ҳар бир магистрга тантанали равишда топширди. Муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари битирувчиларни ўқишини муваффақиятли тамомлагани билан муборакбод этиб, катта тарихий воқеа бўлганини алоҳида таъкидлади. Муфтий ҳазратлари илк магистрларнинг ойлик иш ҳақига Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимида 20 фоиз миқдорида устама ҳақ тўлаб берилишини эълон қилди. Битирувчи магистрлар Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг марказий аппарати, Имом Термизий илмий-тадқиқот маркази, олий ва ўрта махсус ислом таълим муассасаларига ишга тақсимот қилинди.
Тарих такрорланиб туради
Ўзбекистон қадимдан буюк алломалар, улуғ мутафаккирлар юрти сифатида эъзозланади, қадрланади. Тарихда юртимиз алломалари бутун дунёга устозлик қилган, жаҳон илм-фани ривожига беқиёс ҳисса қўшган.
2024 йил 15-16 октябрь кунлари Тошкент ва Хива шаҳарларида “Ислом — тинчлик ва эзгулик дини” мавзусида ўтказилган халқаро конференцияда иштирок этган Шайх Муҳаммад Аввома ҳафизаҳуллоҳ “Юртингизнинг ҳар қадамида улуғ алломаларнинг хоки бор. Бу замин илм ва уламолар юртидир. Энди сизларнинг вазифангиз ана шу буюк меросни қайта тирилтириш ва дунёга танитишдир”, деган эди. Ҳақиқатан, Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврида бутун дунё Ўзбекистонга, Имом Бухорий, Имом Термизий, Абу Райҳон Беруний, Муҳаммад ал-Хоразмий, Абу Наср Форобий, Абу Али ибн Сино, Мирзо Улуғбек, Алишер Навоийларга қандай талпинган бўлса, бугун ҳам Учинчи Ренессанс пойдевори қўйилаётган юртимизга дунё афкор оммасининг қизиқиши тобора ортиб боряпти.
Халқимизда “Тарих такрорланиб туради”, “Оққан дарё оқаверади” каби ажойиб мақоллар, нақллар бор. Чиндан ҳам IX-XII ҳамда XIV-XV асрларда юксак ақлу заковати, теран тафаккури, бой маънавий-маърифий салоҳияти билан бутун дунёни забт этган буюк аждодларимиз сингари бугун янги Ўзбекистонда таҳсил олаётган ёшлар ҳам боболаримизнинг муносиб издоши сифатида тарихни такрорлашга астойдил киришган. Улар орасида Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти магистратура йўналишини тамомлаган ўн нафар иқтидорли битирувчи ҳам бор. Уларни Ўзбекистоннинг етук мутахассислари, Президент кадрлари дея баралла айта оламиз. Келгусидаги фаолиятларига Аллоҳ таолодан улкан муваффақиятлар тилаймиз.
Салоҳиддин ШЕРХОНОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи
"Янги Ўзбекистон" газетасининг 2026 йил 6 август сонидан
