frontend\widgets\header\Header: Attempt to read property "fajr" on null

Havorijlar – jaholat qurbonlari

18.08.2021   1427   7 min.
Havorijlar – jaholat qurbonlari
Jaholat, ilmsizlik Islomga nisbatan eng katta dushmandir. Havorijlarning to'g'ri yo'ldan adashib ketishlariga aynan his-tuyg'uni birinchi o'ringa qo'yishlari va dinga nisbatan ortiq darajadagi kuyinchakliklari sabab bo'lgan edi.
Havorijlarni mul'tfilmlardagi bir ko'zli maxluq deb bilmasligimiz kerak. Ular kechalari qoim, kunduzlari soim, yuzlaridan nur yog'ilib turadigan, tillari mudom Allohni zikr qilib turadigan taqvodor insonlar edilar. Amalda shu qadar g'ayrat va shijoat ko'rsatardilarki, Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning sahobalarida bunday amal yo'q edi. Dinga o'ta g'ayratli, shijoatli, o'ta taqvodor, o'ta rostgo'y insonlar edilar. Ammo, mezon buzuqligi tufayli his-tuyg'ular qurboni bo'ldilar. Ilm sayozligi tufayli yo'ldan adashdilar. Qur'oni karim oyatlarini o'zlaricha talqin qilish natijasida g'uluvga ketdilar.
 
Bir kuni bir kishi Abdulloh ibn Abbos (raziyallohu anhu)ga xavorijlarning nihoyatda ko'p amal qilishlari va ibodatda juda ham ko'p jiddu jahd ko'rsatishlarini ajablanib gapirib berdi. Shunda Abdulloh ibn Abbos nima dedilar, deb o'ylaysiz?.. «Nasorolar ulardan ham kuchliroq ijtihod qiladilar» dedilar. Shu tariqa qisqa va lo'nda so'z bilan zalolat mohiyatini ko'rsatib, amalning zo'rligi kishining haq yo'lda ekanligini anglatmasligini ifoda qilgan edilar.
Haqiqatan, nasorolar amal qilishda me'yordan o'tib, rohiblikni o'zlariga majburiyat qilib olgan bo'lsalarda to'g'ri yo'lda bo'lib qolmadilar. Chunki, vasatiylikdan og'ishgan edilar. Huddi shunga o'xshab, vasatiylikdan chiqqan har narsa tatarrufga aylanadi. Yo'lning yo u cheti, yo bu chetiga chiqib qoladi. Bu esa ayni zalolatdir.
 
Rasululloh sollallohu alayhi va sallamga nisbatan istehzo va haqorat asli musulmon bo'lmagan kishidan sodir bo'lsa, u o'ldirilmaydi. Imom Tahoviyga ko'ra, kofir kimsa, Nabiy sollallohu alayhi va sallamga nisbatan hurmatsizlik qilsa, u qatl qilinmaydi. U kishi bu so'zlariga dalil sifatida, Nabiy sollallohu alayhi va sallam huzurlariga kelib «assomu alayka» ya'ni «senga o'lim bo'lsin!», deya salom lafzini o'zgartirib talaffuz qiluvchi yahudiylarga Nabiy sollallohu alayhi va sallam jazo qo'llamaganlarini keltiradilar.
 
Chunki, kofiru mushriklarning shirku kufrlari Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni haqorat qilishdan battarroq bo'lgan ishdir.
Ammo, musulmonlar yurtida yashayotgan o'zga din vakili Islom payg'ambarini masxaralasa yoki haqorat qilsa, sulton uning huquqlarini bekor qilishi va qatldan boshqa jazo bilan jazolashi mumkin. Nima bo'lganda ham bu rahbarning ishi. Boshqalarning zimmasidagi ish emas. Davlat boshlig'i joriy holatdagi foyda va zarardan kelib chiqib ish ko'radi.
 
Hukmdor qilishi, davlat amalga oshirishi kerak bo'lgan narsalarni o'zboshimchalik bilan ijro etish mutlaqo joiz emas. Agar Rasululloh sollallohu alayhi va sallam haqlarida chizilgan karikaturani o'quvchilarga ko'rsatgan o'qituvchi shu ishni farazan, Islom mamlakatida sodir qilganda ham uning tegishli jazosini avom kishisi emas balki, davlat rahbari o'z zimmasiga olishi kerak bo'lardi dinimizga ko'ra. Chunki, bu had jazosi kabi ish bo'lib, faqat va faqat hukmdor amalga oshira oladi. Hamma o'zicha jinoyatchilarni jazolab yursa, anarxiya, fasod yuzaga keladi. Bu shar'an joiz emas.
 
Endi tasavvur qiling. Frantsiya islom davlatimi?! Frantsuzlar u erda ozchilik bo'lgan ahli zimma vakillarimi?! Frantsiyada had jazolari amaldami?! O'sha o'qituvchini mahkama o'limga hukm qildimi?! Unday emas-ku axir. Aksincha, musulmonlar u erda ozchilikni tashkil etadi. Bitta xato u erdagi musulmonlarga katta zarar etkazishi va Islomni xunuk ko'rsatib qo'yishi hech gap emas.
 
Shuning uchun ham musulmonlar ayniqsa, o'zga din va o'zga madaniyatga mansub insonlar yurtida yashayotgan musulmonlar Islomdan begona bir madaniyat vakillari huzurida o'z dinlari Islomni tamsil etayotganlarini unutmasliklari kerak. Zero, ularga qarab, ularning yurish-turishlari va xatti-harakatlariga qarab islomimizga baho berishadi. Dinni qop-qora qilib ko'rsatib qo'yib, ulamolar so'zidan eng keskin va murosasizlari bo'yicha ish ko'rib, o'zboshimchalik bilan joiz bo'lmagan ishlarni qilib so'ngra «menga qarab Islomga baho berma. Men mukammal emasman. Islom esa mukammal» deganga o'xshash «aqlli» va balandparvoz gaplarni gapirishning foydasi yo'q.
 
Biz Islomga zarar etkazib qo'ymaslik naqadar muhimligini his etmagunmizgacha, buning katta bir mas'uliyat ekanligini anglab etmagunimizgacha ancha qoqilamiz. Dinimizga etkazilgan ma'naviy zarar ko'lami har qanday moddiy zarardan oshib tushadi.
 
29 oktyabr kuni Frantsiyaning Nitstsa shahrida ro'y bergan qotillik ham afsus, hissiy harakat qilish hamda jaholat oqibatida yuz berdi. Qotil tunislik 21 yoshlik odam ekanligi ma'lum qilinmoqda.
 
Mana shu ishlar fonida Frantsiyada borgan sari «islom terrorizmi» degan hayqiriq yuksalib bormoqda. Tinchlik va oliyjanoblik dini bo'lgan islomning terror degan sovuq atama bilan yonma-yon zikr qilinishi qanchalar ayanchli. Bu dinimizga etkazilgan katta ma'naviy zarar. Buning savol-javobi og'ir bo'ladi. «Bu ishlarga Frantsiya hukumatining no'noq siyosati sababchi»,» ularning o'zi aybdor», «nega dinimizni karikatura qilishni ta'qiqlab qo'ymaydi?»,» endi battar bo'lsin!», degan so'zlar bilan o'zimizni tinchlantirolmaymiz. Chunki, dinimiz Islom va musulmonlar obro'si, irzi bu narsalardan ustun turadi. Haqqimiz yo'q, o'zboshimchalik bilan, shariatga bo'ysunmagan holda nojo'ya xatti-harakatlar ortidan Islomga zarar etkazishga.
 
Ummat olimlarga bo'ysunmasa, ularga ergashmasa, o'zicha internet saytlaridan topilgan ma'lumotlar bo'yicha ish ko'rsa, zararga kirib boraveradi. 14 asr muqaddam Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning 23 yillik payg'ambarlik hayotlari davomida turli vaqtlarda, turli sharoitlarda sodir bo'lgan ishlardan mustaqil ravishda hukm ola biladigan, bir-biriga zohiran zid kelib qolgan voqea va tutumlarga to'g'ri baho berib, ulardan kerakli xulosalar chiqara oladigan odamlar emasmiz. Buning uchun chuqur bilim, tafakkur va ulamolarning so'zlarini o'rganib chiqishga muhtojmiz. Aks holda, bunday ko'rguliklarning keti uzilmaydi.
 
Alisher SULTONHO'JAYeV
MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Qariyb 50 mamlakat jurnalistlari yangi Imom Buxoriy majmuasi va Samarqandning asosiy yodgorliklarini ziyorat qiladi

25.08.2026   6156   2 min.
Qariyb 50 mamlakat jurnalistlari yangi Imom Buxoriy majmuasi va Samarqandning asosiy yodgorliklarini ziyorat qiladi

«Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» Xalqaro mediaforumi ishtirokchilari 27 avgust kuni Samarqandga yo‘l oladi. Ular yangidan bunyod etilgan Imom Buxoriy yodgorlik majmuasi, Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi hamda Imom Buxoriy nomidagi Innovatsion muzey bilan tanishadi. Kunning ikkinchi yarmida esa ishtirokchilar uchun shaharning tarixiy-madaniy meros obyektlari, jumladan, YUNЕSKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan yodgorliklar bo‘ylab maxsus dastur tashkil etiladi, xabar bermoqda iccu.uz.

Yodgorlik majmuasi Samarqand viloyati Payariq tumanida, buyuk muhaddis va ilohiyotshunos Muhammad al-Buxoriyning (810–870) dafn etilgan joyida joylashgan. U «Sahihi Buxoriy» to‘plami muallifi bo‘lib, mazkur asar sunniy islomdagi eng mo‘tabar hadis to‘plamlaridan biri hisoblanadi.

Keng ko‘lamli rekonstruksiyadan so‘ng majmua 2026 yil bahorida ziyoratchilar uchun qayta ochildi. Uning umumiy hududi 45 gektarni tashkil etadi. Bu yerda 10 ming kishilik masjid, ma’muriy va xizmat ko‘rsatish binolari, 154 ustunli ayvon, 14 ta moviy gumbaz va balandligi 75 metr bo‘lgan to‘rtta minora barpo etilgan. Rekonstruksiyadan so‘ng majmuaning kunlik qabul qilish quvvati 12 ming nafardan 65 ming nafargacha oshdi.

Majmuaning markaziy qismlaridan biri — to‘qqizta pavilondan iborat yangi Imom Buxoriy Innovatsion muzeyidir. Ekspozitsiya allomaning hayoti, hadisshunoslik tarixi va uning ilmiy merosiga bag‘ishlangan. Shuningdek, muzeyda Qur’onda zikr etilgan payg‘ambarlar, Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning Makka va Madinadagi hayoti hamda yozma hadis to‘plamlarining shakllanish tarixi haqida ma’lumotlar berilgan.

Majmua yaqinida Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ham faoliyat yuritadi. Markaz islom ilmiy va qo‘lyozma merosini, jumladan, Markaziy Osiyoning o‘rta asr olimlari asarlarini o‘rganish, ilmiy tadqiqotlar va tarjimalar tayyorlash, shuningdek, xalqaro ilmiy almashinuvni rivojlantirish bilan shug‘ullanadi.

Majmuaga tashrifdan so‘ng forum ishtirokchilari tarixiy Samarqand bilan tanishadi. Shaharning asosiy me’moriy yodgorliklari qatoriga Registon, Bibixonim masjidi, Shohi Zinda majmuasi va Go‘ri Amir maqbarasi kiradi. YUNЕSKO ushbu to‘rt obyektni 2001 yilda «Samarqand — madaniyatlar chorrahasi» nomi bilan Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan tarixiy shaharning asosiy yodgorliklari sifatida e’tirof etadi.

Samarqand bosqichi 24–28 avgust kunlari Toshkent va Samarqand shaharlarida bo‘lib o‘tadigan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» Xalqaro mediaforumi dasturining bir qismi bo‘ladi.

Press-slujba Upravleniya musulman Uzbekistana

O'zbekiston yangiliklari