Aqidada adashmaylik
Aqida bilmagan shaytona eldur,
Agar ming yil amal deb qilsa, eldur.
Sufi Ollohyor.
Har bir musulmonning aqidasi to'g'ri bo'lishi shart, aqidasi noto'g'ri bo'lgan kishining qilgan amallari zarracha foydasi bo'lmaydi. Aqida bilmagan kishi har qancha ibodat qilsa ham, sof Aqidani bilmagani sababli, qilgan ibodatlari unga hech qanday foyda bermaydi. Chunki dinda ixlosning o'zi kifoya qilmaydi. Ilmsiz, yolg'iz ixlosning o'zi bilan najot topaman degan kishilar adashadilar. Hasan Basriy rahmatullohi alayh: “Ilmsiz amal qiluvchi – yo'lni bilmasdan yo'lga chiqqan yo'lovchi kabidir. Ilmsiz amal qilgan kishining islohidan ko'ra fasodi ko'proq bo'ladi. Shunday ekan ibodatga zarar bermaydigan ilmni va ilmga zarar bermaydigan ibodatni talab qilinglar. Bir qavm ibodat talabida bo'ldi va ilmni tark qildilar. Natijada ular ummati Muhammadga qilich ko'tarib chiqdilar. Agar ularda ilm bo'lganida, ular bu ishni qilmagan bo'lar edi”, deganlar.
U zotning ushbu so'zlari xavorijlarga nisbatan aytilgandir. Ma'lumki, xavorij firqasi o'zlariga qarshi bo'lganlarni kofirga chiqarib, ularning qonlarini to'kishni halol sanaganlar. O'zlariga qarshi chiquvchilarning diyorlarini “Dorul harb” deb nomlashgan. Ular Ali roziyallohu anhuning “tahkim”ni (Muoviya roziyallohu anhu bilan qilingan bitimni) qabul qilishini kufr deb hisoblagan. Bu bilan xavorij firqasi o'sha davrda adashgani va Allohga qarshi chiqgani ma'lum bo'lgan. Chunki ular (xavorij firqasi) Alloh taolo Rasuli orqali unga jannat bashoratini bergan Ali roziyallohu anhuni kofirga chiqarishgan. Ali roziyallohu anhu ularning da'volariga javob berish hamda ularni to'g'ri yo'lga boshlash uchun Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhuni elchi qilib yuborgan. Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu va adashgan xavorij firqasining etakchilari o'rtasida keng bahs-munozara bo'lib o'tgan. Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu ularning xatolarini ilmiy isbotlab berganlaridan so'ng ulardan ikki mingdan ziyodi xavorijlikdan qaytgan edi.
Ming afsuski, bugungi kunda ham xuddi shu xavorijlar kabi “takfirchi” oqimlar Arab o'lkalarida, ayniqsa, Suriyada paydo bo'lib, musulmonlar ommasini kufrda ayblab, do'zaxga hukm qilayotgani achinarli holatdir. Aslida, musulmon kishi qachon dindan chiqadi? Gunohlar sababli musulmon kishini kofir deyish joizmi? Bu xususda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir qancha hadislarida musulmonlarni kufrga chiqarishdan qattiq qaytarganlar. Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Agar bir kishi o'zining birodariga “Ey kofir”, desa, (kufr hukmi) ikkisidan biriga qaytadi dedilar”. (Imom Buxoriy rivoyati). Ushbu hadisda musulmon kishini kofirga chiqaruvchilar uchun katta tahdid bordir. Agar u kishining gapi rost bo'lsa, mazkur birodarining kofir ekani tabiiydir. Ammo uning gapi yolg'on bo'lib chiqsa, shu gapni aytgan kishining o'zi kofir bo'ladi. Chunki u kishi bu so'zi bilan mo'min kishiga kofirlik hukmini bergan bo'ladi yoki imonni kufr degan bo'ladi. Aslida, birovni kofir deyish yoki kufrga chiqarish bilan kishi biror savobga erishib qolmaydi. Lekin gapi noto'g'ri bo'lib chiqsa, o'zi kofir bo'ladi.
Dinimiz ta'limotida musulmon kishi o'zini imonga kiritgan narsani inkor qilgani aniq bo'lmaguncha, garchi katta gunoh sodir qilgan bo'lsa-da, modomiki, gunohni halol sanamagan bo'lsa, uni kufrga hukm qilish aslo mumkin emasdir. U banda gunohi kabira qilishi bilan fosiq bo'ladi, lekin kofir bo'lmaydi. Buni bilish uchun ilm kerak. Inson to'g'ri yo'ldan ketayotganini bilishi uchun avval to'g'ri yo'l qaysi ekanini bilib olishi lozim. Shuning uchun shariatimiz ilmga buyurgan.
Bugungi kunda yoshlarning aqidasi to'g'ri bo'lishi uchun ota-ona, ustoz va murabbiylardan katta mas'uliyat talab qilinadi. Ilmni, ayniqsa, diniy bilimni yoshlarimiz turli internet yoki shu kabi axborat vositalar orqali o'rganib, o'zlari bilmagan holda noto'g'ri e'tiqodga kirib qolishmoqda. Ilm internetdan olinmaydi. Ko'pgina aqidaviy va fiqhiy masalalarda nafaqat internet, hatto kitobning o'zi ham kifoya qilmaydi. Internet ham, kitob ham hech qachon jonli ustozning o'rnini bosa olmaydi. Diyorimizda diniy bilimlardan ta'lim beradigan ko'plab o'quv dargoxlari faoliyat yuritmoqda. Bolalarimizning aqidasi to'g'ri shakllanishi uchun ular madrasa ko'rgan, intizomiy dars o'qigan jonli ustozlardan ta'lim olishlari zarurdir.
Hakimlardan biri aytgan ekan: “Insonning hidoyat topishida kitobning o'zi kifoya qilmaydi. Chunki kitob ustoz bo'la olmaydi. Balki jonli, ya'ni, insonlardan bo'lgan ustozning o'rni o'ta muhimdir. Agar kitobning o'zi ustozlikka kifoya qilganida, Alloh taolo minglab payg'ambarlarni yubormagan bo'lar edi. E'tibor bering, qancha kitob berilganu, qancha payg'ambarlar yuborilgan. To'rtta kitob berilgan bo'lsa, yuz mingdan ziyod (ba'zi rivoyatlarda bir yuz yigirma turt ming deyilgan) payg'ambarlar yuborilgan. Payg'ambarlarning hammasi ham kitob olib kelishmagan. Lekin ularning barchasi ustoz bo'lib kelganlar”.
Afsuski, bugungi kunda Suriya, Afg'oniston kabi mamlakatlarda din niqobi ostida begunoh odamlarning qonini to'kishlar, obod shahar-qishloqlarni vayron qilishlar davom etmoqda. Eng achinarlisi, aksariyat holatlarda bu urushlarga diniy tus berilyapti. Jangarilar o'zlariga ergashmagan musulmonlarni kofirga chiqarib, qatl qilayotganiga guvoh bo'lmoqdamiz.
Musulmon kishi ogoh bo'lib, tinchlikka rahna soladigan ishni ko'rsa, biror bir buzg'unchilikka guvoh bo'lsa, darhol oldini olishi lozim. Tinchlikning buzilishi esa — ilm va ma'rifat yo'lining to'silishi, o'zaro yaxshilikning uzilishi, kasb qilishning qiyinlashishi, yashash og'irlashi, noto'g'ri xabarlarning tarqalib yurishi, odamlarning eshitganiga ishonib ketaverishi, xalq o'rtasida vahimaning tarqalishi, rost xabarlarning inkor qilinishi, odamlarning begunoh qonlari to'kilishi, ayollarning beva qolishi, yosh bolalarning etim bo'lishi kabi musibatlarga sabab bo'ladi. Tinchlik yo'qolsa jaholat kuchayadi, har xil jinoyatlar ko'payadi va zulm tarqaladi.
Bizlar shu zaminda yashar ekanmiz barchamiz birlashib bu mustaqil yurtimizni turli yot g'oya va kuchlardan ko'z qorachig'imizdek asrashimiz lozim bo'ladi.
Alloh taolo jannatmakon yurtimizni turli balo va ofatlardan, botil aqida va fitnalardan O'zi asrasin! Halqimizni ajdodlariga munosib to'g'ri aqidada sobit turadigan xalqlardan qilsin!
Aminjon Ismoilov,
Sirdaryo viloyati Sirdaryo tumani bosh imom-xatibi
(Juma mav'izalari asosida tayyorladi)
Imom Buxoriy yurtida buyuk allomalar merosi ilm, ma’rifat va tadqiqotlar bilan yanada boyimoqda
Shu kunlarda joylarda Vatanimiz davlat mustaqilligining 35 yilligini nishonlamoqda. O‘tgan yillarga nazar tashlasak, istiqlol nafaqat siyosiy va iqtisodiy mustaqillik, balki buyuk ajdodlar merosi va ma’naviy ildizlariga qaytish imkonini berganini yanada chuqur his etamiz.
Ayniqsa, keyingi yillarda Yangi O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilm-ma’rifat, diniy ta’lim va buyuk allomalarimiz merosini o‘rganish sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar bu borada mutlaqo yangi bosqichni boshlab berdi.
Prezidentimiz 2017 yildayoq yurtimizda shakllangan buyuk ilmiy maktablarni qayta tiklash, xususan, Samarqandda hadisshunoslik maktabini tashkil etish tashabbusini ilgari surgan edi. Oradan ko‘p o‘tmay bu ezgu g‘oya amaliy ifodasini topdi. Davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi «Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni asosida Samarqandda Hadis ilmi maktabi tashkil etildi. Shu yilning 1 noyabrida qabul qilingan Hukumat qarori bilan uning faoliyatining tashkiliy-huquqiy asoslari belgilab berildi.
Bu voqea, bizningcha, shunchaki yangi ta’lim muassasasining ochilishi emas edi. Bu – Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Dorimiy kabi buyuk muhaddislarni yetishtirgan zaminda hadis ilmining uzoq asrlik an’analarini zamonaviy asosda davom ettirish yo‘lidagi tarixiy qadam bo‘ldi.
Hadis ilmi maktabi oldiga Qur’oni karim va hadislarning asl mohiyatini teran anglaydigan, hadis ilmining ilmiy-nazariy asoslarini puxta egallagan, buyuk muhaddislarimiz merosini chuqur o‘rganadigan va mustaqil ilmiy tadqiqot olib bora oladigan yetuk mutaxassislarni tayyorlash vazifasi qo‘yildi. Eng muhimi, hadislarda mujassam bo‘lgan ezgulik, halollik, adolat, bag‘rikenglik, vatanparvarlik, ota-onaga ehtirom, inson qadrini ulug‘lash singari umuminsoniy g‘oyalarni xalqimiz, ayniqsa, yosh avlodga to‘g‘ri va ilmiy asosda yetkazish ta’lim dargohining muhim vazifalaridan biriga aylandi. Bugun Hadis ilmi maktabida ta’lim jarayoni nazariy bilim berish bilan cheklanib qolmay, amaliy mashg‘ulotlar bilan ham uzviy bog‘langan. Talabalar hadislarni taxrij qilish, ya’ni ularning asl manbalarini aniqlash, rivoyat yo‘llari va sanadlarini o‘rganish, hadis matnlarini sharhlash va ilmiy tahlil qilish, ularni mavzu va mazmuniga ko‘ra tasniflash, shuningdek, hadis manbalari va ilmiy asarlarni tadqiq qilish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni egallamoqdalar.
Ayni paytda, Hadis ilmi maktabining Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi bilan yonma-yon faoliyat yuritayotgani ham o‘ziga xos ilmiy-ma’rifiy muhitni yuzaga keltirmoqda. Buyuk muhaddis Imom Buxoriy hazratlarining boy ilmiy merosini o‘rganish, uni jahon ilm ahliga yetkazish, zamonaviy tadqiqotlar bilan boyitish yo‘lida amalga oshirilayotgan ishlar yoshlarimiz uchun ulkan ilmiy maktab vazifasini o‘tamoqda.
Bugun Samarqand zaminida Imom Buxoriy nomi bilan bog‘liq ulkan bunyodkorlik ishlarining amalga oshirilishi ham xalqimizning o‘z buyuk ajdodiga bo‘lgan yuksak ehtiromining ifodasidir. Imom Buxoriy majmuasining zamon talablari asosida qayta bunyod etilishi, uni ilm-ma’rifat, tarbiya va ziyorat maskaniga aylantirishga qaratilgan ishlar nafaqat yurtimiz, balki butun islom olami uchun katta ahamiyatga ega.
Yangi O‘zbekistonda diniy-ma’rifiy sohaga bo‘lgan munosabatning eng muhim jihati shundaki, ajdodlar merosi faqat tarixiy faxr sifatida emas, balki bugungi va kelajak avlod tarbiyasiga xizmat qiladigan ulkan ma’naviy xazina sifatida o‘rganilmoqda. Imom Buxoriyning ilmga sadoqati, haqiqatni izlashdagi matonati, hadislarni qabul qilishdagi yuksak ilmiy mezonlari bugungi yoshlarimiz uchun ham ibrat maktabidir.
So‘nggi yillarda yurtimizda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy, Bahovuddin Naqshband ilmiy-tadqiqot markazlari, Hadis ilmi maktabi kabi qator ilm va ma’rifat maskanlarining tashkil etilgani ham ushbu siyosatning uzviy natijasidir.
Bularning barchasi zamirida bitta buyuk maqsadni ko‘rish mumkin: ma’rifatli, o‘z tarixini biladigan, ajdodlari merosi bilan faxrlanadigan, ayni paytda zamonaviy bilim va tafakkurga ega avlodni voyaga yetkazish. Biz, Hadis ilmi maktabi jamoasi, yaratib berilayotgan bunday imkoniyatlarni katta ishonch va yuksak mas’uliyat sifatida qabul qilamiz. Chunki buyuk muhaddislar yurtida hadis ilmini o‘rganish va o‘rgatish faqat kasbiy vazifa emas, balki ajdodlar oldidagi ma’naviy burch hamdir.
Mustaqilligimizning 35 yilligi arafasida ortga nazar solib, bugungi natijalarni sarhisob qilar ekanmiz, istiqlolning qadrini yana bir bor teran his etamiz. Agar mustaqillik xalqimizga o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqini bergan bo‘lsa, Yangi O‘zbekistondagi islohotlar milliy va diniy-ma’rifiy merosimizni chuqur o‘rganish, uni dunyoga munosib tarzda namoyon etish uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochdi. Endilikda bizning vazifamiz – ana shu imkoniyatlardan samarali foydalanib, Imom Buxoriy va boshqa buyuk allomalarimiz qoldirgan ilmiy merosni yanada chuqur tadqiq etish, uning insonparvarlik va ma’rifatparvarlik g‘oyalarini yosh avlod qalbiga yetkazishdir. Zero, o‘z o‘tmishini anglagan, ilmni qadrlagan va ma’rifatga tayangan xalqning kelajagi hamisha porloq bo‘ladi.
Barot Amonov, Hadis ilmi maktabi rektori.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
