“Omin”ni maxfiy aytmoq sunnatligi va uning dalillari
Qiro'ati jahriy namozlarda imom “Fotiha” surasini o'qib bo'lgach “Omin” lafzini qay tarzda aytiladi? Maxfiymi yo jahriymi? Imom va qavm birga aytadimi, yoki imomning o'zigina aytadimi, yoki imom qolib qavmning o'zlari aytadimi?
Yuqoridagi savollarning javobi ko'pchilik uchun qiziq bo'lsa kerak. Chunki ayni shu mavzuda namozxonlarimiz orasida ixtiloflar uchrab turadi. Ba'zi birodarlarimiz “Omin”ni jaranglatib aytishni xush ko'radi. Lekin atrofidagi namozxonlardan istihola qilib o'zlari xohlamasdan ichlarida aytishadi va o'z e'tiqodlariga ko'ra, bir sunnatga amal qila olmayotganlari uchun vijdonlari qiynalib yuradi. O'zlari yolg'iz namoz o'qiganlarida esa baland-baland ovozlarda “Omin” deb xumorlaridan chiqib oladilar.
Boshqa bir guruh namozxonlarimiz esa “Omin”ni jahriy aytadiganlarni qattiq yomon ko'radi va bu nafrat boshqalardan o'tib ularning o'zlariga ham salbiy ta'sir qilgan. Natijada ular umuman “Omin”ni aytmaydigan bo'lib ketishgan.
Aslida sunnatga muvofiq hukm qanday o'zi? Keling shu mavzuni qisqa va lo'nda tarzda o'rganib chiqamiz:
Hanafiy mazhabimiz fuqaholari, Sufyoni Savriy va Lays ibn Sa'd rahimahulloh hammalari “imom “Fotiha” surasini o'qib bo'lgandan keyin uning o'zi va ortidagi qavmi “Omin” deb aytadi”, deganlar.
Imom Molik rahimahulloh esa: “Imom “Omin” demaydi balki, qavm aytadi xolos. Agar yolg'iz namoz o'qiguvchi bo'lsa u ham aytadi”, degan. (Imom Tahoviy. Muxtasaru ixtilaf il-ulama. 1 – J. 202 — B).
Demak molikiylardan tashqari mazhablarga ko'ra, ittofaqan “Fotiha” surasining oxirida imom va qavm “Omin” deb aytadi.
Lekin, hanafiylar va shofe'iylar orasida “Omin” lafzini maxfiy aytish sunnatmi yo jahriy aytish sunnatmi? Shu masalada ham ixtilof bor.
Imom Shofe'iy rahimahulloh: “Jahriy aytish sunnat”, degan.
Hanafiy mazhabi fuqaholari esa: “Omin lafzini maxfiy aytish sunnat” degan.
Ba'zi namozxon birodarlarimiz shu ixtilofda imom Shofe'iy mazhabini ustun ko'rib “Omin”ni jahriy aytadi va bu masalada hanafiylarning yo'li sunnatga xilof deydi. Aslida esa unday emas. Hanafiy mazhabi fuqaholarining (Ulardan Alloh rozi bo'lsin!) “Omin lafzini ichida maxfiy aytish sunnat” degan gaplari quruqdan–quruq aytilmagan. Ularning bu fatvosiga albatta, dalillari bor:
Birinchidan, Alloh taolo shunday buyruq beradi:
ادْعُواْ رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَخُفْيَةً
“Robbingizga tazarru' ila va maxfiy duo qiling”. (A'rof surasi 55).
Oyati karimada Alloh umumiy tarzda duoni maxfiy qilishga amr qilmoqda. “Fotiha” surasining so'nggi qismi duo, uning oxirida “Omin” deb aytish ham “Ey Rabbim, ijobat ayla” ma'nosini anglatuvchi duodir. Alloh duoni maxfiy qilishga buyurdimi, demak namozda ham, tashqarida ham maxfiy duo qilish kerak.
Ikkinchidan, Abu Muso Ash'ariy roziyallohu anhu rivoyat qiladi, Nabiy sollallohu alayhi va sallam bir qavmning oldidan o'tib qoldi. Ular ovozlarini ko'tarib duo qilishayotgan edi. Shunda Rasululloh ularga: “Sizlar kar yoki g'oibdagi Zotga duo qilmayapsiz! Siz duo qilayotgan Zot sizlarga qon tomiringizdan ham yaqinroq Zotdir!”, dedilar. (Sahihi Buxoriy 4/145, 275. Musannafi Abdurrazzoq 5/159, 160).
Hadisdan ko'rinib turibdiki, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam duoda ovozini ko'targanlarga e'tiroz bildirgan. Bu esa duoning maxfiy bo'lishi sunnatga muvofiqligini anglatadi.
Uchinchidan, A'mash rahimahulloh Abu Solihdan rivoyat qiladi, u dedi: Rasululloh sollallohu alayhi va sallam shunday deganlar: “Imom “g'oyril-mag'dubi 'alayhim va lad-dooolliiyyn” deganda sizlar jim turinglar!”. (Sunani Doraqutniy 1/331).
To'rtinchidan, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam shunday deganlar: “Imom “va lad-dooolliiyyn” deganda sizlar “Omin” denglar. Chunki uni imom aytadi”. (Sahihi Buxoriy 1/142, Sahihi Muslim 1/174, 175. Musnadi Ahmad 2/233, 270. Mujtaba. Nasaiy 2/144. Musannafi Abdurrazzoq 2/97).
Bu ikki rivoyatga ko'ra esa Rasululloh sollallohu alayhi va sallam shunday ta'lim beryaptilarki, namozda “Fotiha”ning oxirida imom “Omin” deydi. Buni qavm eshitmagani uchun Rasululloh alohida urg'u berib sahobalarga bu haqda uqtirib qo'ymoqdalar. Va yana ularni ovoz chiqarib “Omin” demasliklari uchun, sizlar jim turinglar, deb ogohlantirib qo'ymoqdalar. Bular nimani anglatadi? Bular imom va qavm ichlarida maxfiy qilib “Omin” deyishlari sunnatligini anglatadi!
Beshinchidan, “Omin” lafzi Qur'ondan emas. Agar Qur'ondan bo'lganida “Fotiha” yo zam sura kabi jahriy ovozni ko'tarib qiroat qilingan bo'lardi. Balki u namozdagi sunnat zikrlardan biri. Huddi sano va ta'avvuz kabi. Sunnat zikrlar esa qoidaga ko'ra maxfiy qilinadi. Shunday ekan, “Omin” ham maxfiy aytilsa sunnatga muvofiq bo'ladi!
TII Maxsus sirtqi bo'lim
bitiruvchisi Botirjon TOJIBOYeV
“Orta Lectura”: O‘zbekiston xavfsiz sayyohlik yo‘nalishi sifatida o‘z mavqeini mustahkamlamoqda
Ispaniyaning “Orta Lectura” nashrida O‘zbekistonda turizm sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarga bag‘ishlangan maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Maqolada qayd etilishicha, so‘nggi yillarda O‘zbekiston turli nufuzli xalqaro reytinglarda hamda xorijiy davlatlarning sayyohlar uchun tavsiyalarida yuqori xavfsizlik darajasiga ega mamlakatlardan biri sifatida e’tirof etilmoqda.
World Justice Project (WJP) tomonidan e’lon qilingan “Rule of Law Index 2025” natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston “Tartib va xavfsizlik” ko‘rsatkichi bo‘yicha 143 ta mamlakat orasida 17-o‘rinni, Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyodagi 15 ta mamlakat orasida esa 1-o‘rinni egalladi.
WJP indeksi 215 mingdan ortiq fuqarolar hamda 4 ming 100 nafardan ziyod huquqshunos va ekspertlar o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnomalarga asoslangani bilan ahamiyatlidir.
“Gallup” kompaniyasining “2025 Global Safety Report” ma’ruzasida ta’kidlanishicha, O‘zbekiston aholisining 86 foizi kechasi yolg‘iz yurganda o‘zini to‘liq xavfsiz his qiladi. Bu ko‘rsatkich dunyo bo‘yicha o‘rtacha 73 foizlik darajadan sezilarli darajada yuqoridir. Shu bilan birga, “Law and Order Index”ning kengroq ko‘rsatkichi bo‘yicha mamlakatimiz 100 dan 91 ball to‘pladi.
Institute for Economics & Peace tomonidan tuziladigan “Global Peace Index 2026” natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston o‘z pozitsiyasini 30 pog‘onaga yaxshilab, 163 ta mamlakat orasida 1,726 ko‘rsatkich bilan 37-o‘ringa ko‘tarildi. 2026 yilgi rasmiy hisobotda mamlakatimiz tinchlik ko‘rsatkichlari eng yuqori sur’atda yaxshilangan davlatlar qatoriga kiritildi.
AQSH Davlat departamenti “Travel Advisories” tizimida O‘zbekistonga “Level 1 – Exercise Normal Precautions” darajasini, ya’ni “Odatiy ehtiyot choralariga rioya qilish” tavsiyasini bergan. 2026 yil yanvarda yangilangan tavsiyanomada xavf darajasi oshirilmadi. Bu AQSH Davlat departamenti tomonidan xalqaro sayohatlar uchun belgilanadigan eng past xavf darajasi hisoblanadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
