1-savol: “Ahli sunna val jamoa aqoidi” kitobini o'qib, undagi bir hadis to'g'risida so'ramoqchi edim: “Ummatim etmish uch firqaga bo'lingaydir. Bularning hammasi do'zaxdadir. Illo, bittasi (najotdadir)”, deyilgan.
Javob: Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) bir necha firqalarning paydo bo'lishi to'g'risida bashorat qilganlar:
Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) marhamat qildilar: “Ummatim etmish uch firqaga bo'lingaydir. Ularning hammasi do'zaxdadir. Illo, bittasi (najotdadir). Shunda ular kim deyildi. U zot: “Mening va sahobalarimning yo'lini tutganlardir”, dedilar” (Imom Termiziy, Ibn Moja va Abu Dovud rivoyatlari).
Hadisi sharifda aytilganidek, yahudiy toifasi etmish bir, nasroniy toifasi etmish ikki, Muhammad (sollallohu alayhi va sallam) ummatlari etmish uch firqaga bo'lingan. Har bir musulmon botil mazhablarning xato yo'llaridan saqlanish uchun ahli sunna val jamoa aqidasini yaxshi bilishi zarur.
Ahli sunna val jamoadan tashqari etmish ikki firqaning o'zagi ettita bo'lib, ular mo''tazila, shia, xavorij, xorijiya, murji'a, najjoriyya, jabariyya va mushabbihalardir.
Ular yana o'z oralarida sodir bo'lgan ixtiloflar natijasida besh, o'n va yigirma firqaga bo'linib, 72 firqani tashkil qiladi. Achinarli tomoni shundaki, adashgan firqalarning barchasi bir-birlarini “kofir” deb ayblaydilar.
Yetmish ikki firqaga bo'linib ketganlar asosan o'zlarining havoyi nafslari va shayton ig'vosiga uchganlar bo'lib, ulardan mo''tazilalar 20, shialar 22, xavorijiylar 20, murji'alar 5, najjoriyyalar 3, jabariyyalar 1, mushabbihalar 1 firqaga bo'lindilar va jami 72 firqa bo'ldi. Ularning ba'zilarini e'tiqodlari bid'at, ba'zilariniki esa kufrgacha borib etdi.
Yuqoridagi taqsimotni Shayx Ahmad Ziyouddin Kumushxonaviy o'zining “Jome'ul mutun fiy haqqi anvois sifotil ilohiyya va aqoidil moturidiyya va lafzil kufri va tashihil a'molil ajibiyya” (Alloh taoloning turli sifatlari, moturidiyya aqoidi, kufr so'zlari izohi va amallarni to'g'ri bajarish haqida matnlar to'plami) kitobida boshqacharoq ko'rsatgan. Unda aytilishicha, zalolatda bo'lgan mazhablar bir necha guruhlarga bo'linadi:
Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) vafotlaridan keyin o'rtaga chiqqan turli xil oqimlar o'zlarining bid'atchi ekanini anglab etishmagan.
Islom dinini niqob qilib olib, olimlik da'vo qilayotgan kishilardan ehtiyot bo'lish zarur. Ularga aslo befarq bo'lmaylik. Dinda befarq bo'lish aslo yaramaydi.
2-savol: Bugungi kunda masjidlarimizda namozxonlar har xil shaklda namoz o'qishmoqda. Har kim o'z ixtiyori bilan xohlagan mazhabiga ergashishi mumkinmi?
Javob: Mutaaxxir (keyingi) ulamolar musulmonlarni muayyan bir mazhabga ergashishlari vojib, deganlar. Chunki har bir musulmon o'zi to'g'ridan-to'g'ri Qur'on va hadisdan hukmlarni olish imkoniyatiga ega emas. Va yana har kim o'zi bilganicha amal qiladigan bo'lsa, omma o'rtasida turli ixtilof va nizolarning kelib chiqishiga sabab bo'ladi. Mana shunday ko'ngilsizliklarning oldini olish, jamiyat barqarorligini saqlab qolish maqsadida ulamolar musulmonlarni muayyan bir mazhabga ergashishlarini vojib deganlar.
3-savol: Men mazhablar o'rtasidagi namozdagi farqni so'ramoqchi edim. Biz qaysi hadisni olganmiz boshqa mazhabdagilar qaysi hadisni olgan. Shunga to'liq ma'lumot bersangiz. Alloh rozi bo'lsin.
Javob: Siz “Kifoya” kitobini olib namoz bobini o'qib chiqing. Ushbu kitobda mazhabimizga ko'ra namoz o'qishning dalillari batafsil bayon qilingan.
4-savol: Bir do'stim Litva davlatida ishlayapti u erda bir masjid bor va do'stim ishlayotgan joydan ancha uzoq va shu masjidning imomi tojik millatiga mansub domla bo'lib, boshqa mazhabda ekan. Juma namozlarini ado etish uchun qandaydir echim bormi?
Javob: O'sha boshqa mazhabda bo'lgan imomga iqtido qilgan holda o'z mazhabiga muvofiq ado etaveradi. Namozni boshida takbiri tahrimada qo'l ko'tarishda unga ergashadi. Qolgan o'rinlarda imom qo'l ko'tarsa ham, u ko'tarmay o'qiyveradi. Bir mazhab vakili ikkinchi mazhab vakiliga iqtido qilishi durust.
5-savol: Mazhab nima? Mazhab dunyo bo'yicha nechta?
Javob: Mazhab degani boradigan yo'l degan ma'noni anglatadi. Dinimizda haq deb e'tirof qilingan fiqhiy mazhablar to'rtta bo'lib, ular hanafiy, molikiy, shofi'iy va hanbaliy mazhablaridir.
6-savol: Men masjidda yonimda namoz o'qiyotgan kishini ko'rsatgich barmog'ini yuzlantirayotganiga ko'zim tushti. Bu bizning hanafiy mazhabimizga to'g'ri keladimi?
Javob: Bu amalni “ishoratu sabboba”deyiladi, hanafiy ulamolarimiz ham uni namozning sunnatlaridan deb hisoblaydilar.
7-savol: Nega mazhablar har xil namoz o'qiydi? Qaysi hadislarni hujjat qilib olishgan. Hamma mazhablarning qaysi hadisni hujjat qilib olishganini qisqa qilib tushuntirib bersangiz. Mazhab o'zgartirish gunoh emasmi.
Javob: Sizga Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf rahimahullohning “Ixtiloflar haqida”, “Ixtiloflar, sabablar, echimlar”, “Mazhablar birlik ramzi” nomli kitoblaridan birini, eng kamida birinchisi – eng kichik hajmlisini o'qib chiqishni tavsiya qilamiz. Batafsil ma'lumot va tushunchaga ega bo'lasiz, inshaalloh!
O'MI Matbuot xizmati
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati