Mazhab masalasidagi ba'zi savollarga javoblar
1-savol: “Ahli sunna val jamoa aqoidi” kitobini o'qib, undagi bir hadis to'g'risida so'ramoqchi edim: “Ummatim etmish uch firqaga bo'lingaydir. Bularning hammasi do'zaxdadir. Illo, bittasi (najotdadir)”, deyilgan.
Javob: Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) bir necha firqalarning paydo bo'lishi to'g'risida bashorat qilganlar:
Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) marhamat qildilar: “Ummatim etmish uch firqaga bo'lingaydir. Ularning hammasi do'zaxdadir. Illo, bittasi (najotdadir). Shunda ular kim deyildi. U zot: “Mening va sahobalarimning yo'lini tutganlardir”, dedilar” (Imom Termiziy, Ibn Moja va Abu Dovud rivoyatlari).
Hadisi sharifda aytilganidek, yahudiy toifasi etmish bir, nasroniy toifasi etmish ikki, Muhammad (sollallohu alayhi va sallam) ummatlari etmish uch firqaga bo'lingan. Har bir musulmon botil mazhablarning xato yo'llaridan saqlanish uchun ahli sunna val jamoa aqidasini yaxshi bilishi zarur.
Ahli sunna val jamoadan tashqari etmish ikki firqaning o'zagi ettita bo'lib, ular mo''tazila, shia, xavorij, xorijiya, murji'a, najjoriyya, jabariyya va mushabbihalardir.
Ular yana o'z oralarida sodir bo'lgan ixtiloflar natijasida besh, o'n va yigirma firqaga bo'linib, 72 firqani tashkil qiladi. Achinarli tomoni shundaki, adashgan firqalarning barchasi bir-birlarini “kofir” deb ayblaydilar.
Yetmish ikki firqaga bo'linib ketganlar asosan o'zlarining havoyi nafslari va shayton ig'vosiga uchganlar bo'lib, ulardan mo''tazilalar 20, shialar 22, xavorijiylar 20, murji'alar 5, najjoriyyalar 3, jabariyyalar 1, mushabbihalar 1 firqaga bo'lindilar va jami 72 firqa bo'ldi. Ularning ba'zilarini e'tiqodlari bid'at, ba'zilariniki esa kufrgacha borib etdi.
Yuqoridagi taqsimotni Shayx Ahmad Ziyouddin Kumushxonaviy o'zining “Jome'ul mutun fiy haqqi anvois sifotil ilohiyya va aqoidil moturidiyya va lafzil kufri va tashihil a'molil ajibiyya” (Alloh taoloning turli sifatlari, moturidiyya aqoidi, kufr so'zlari izohi va amallarni to'g'ri bajarish haqida matnlar to'plami) kitobida boshqacharoq ko'rsatgan. Unda aytilishicha, zalolatda bo'lgan mazhablar bir necha guruhlarga bo'linadi:
- Mo''tazila 20 firqaga bo'lingan.
- Horijiya 20 firqaga bo'lingan.
- Murji'a 5 firqaga bo'lingan.
- Jabariyya.
- Mushabbiha.
- Najjoriyya 3 firqaga bo'lingan.
Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) vafotlaridan keyin o'rtaga chiqqan turli xil oqimlar o'zlarining bid'atchi ekanini anglab etishmagan.
Islom dinini niqob qilib olib, olimlik da'vo qilayotgan kishilardan ehtiyot bo'lish zarur. Ularga aslo befarq bo'lmaylik. Dinda befarq bo'lish aslo yaramaydi.
2-savol: Bugungi kunda masjidlarimizda namozxonlar har xil shaklda namoz o'qishmoqda. Har kim o'z ixtiyori bilan xohlagan mazhabiga ergashishi mumkinmi?
Javob: Mutaaxxir (keyingi) ulamolar musulmonlarni muayyan bir mazhabga ergashishlari vojib, deganlar. Chunki har bir musulmon o'zi to'g'ridan-to'g'ri Qur'on va hadisdan hukmlarni olish imkoniyatiga ega emas. Va yana har kim o'zi bilganicha amal qiladigan bo'lsa, omma o'rtasida turli ixtilof va nizolarning kelib chiqishiga sabab bo'ladi. Mana shunday ko'ngilsizliklarning oldini olish, jamiyat barqarorligini saqlab qolish maqsadida ulamolar musulmonlarni muayyan bir mazhabga ergashishlarini vojib deganlar.
3-savol: Men mazhablar o'rtasidagi namozdagi farqni so'ramoqchi edim. Biz qaysi hadisni olganmiz boshqa mazhabdagilar qaysi hadisni olgan. Shunga to'liq ma'lumot bersangiz. Alloh rozi bo'lsin.
Javob: Siz “Kifoya” kitobini olib namoz bobini o'qib chiqing. Ushbu kitobda mazhabimizga ko'ra namoz o'qishning dalillari batafsil bayon qilingan.
4-savol: Bir do'stim Litva davlatida ishlayapti u erda bir masjid bor va do'stim ishlayotgan joydan ancha uzoq va shu masjidning imomi tojik millatiga mansub domla bo'lib, boshqa mazhabda ekan. Juma namozlarini ado etish uchun qandaydir echim bormi?
Javob: O'sha boshqa mazhabda bo'lgan imomga iqtido qilgan holda o'z mazhabiga muvofiq ado etaveradi. Namozni boshida takbiri tahrimada qo'l ko'tarishda unga ergashadi. Qolgan o'rinlarda imom qo'l ko'tarsa ham, u ko'tarmay o'qiyveradi. Bir mazhab vakili ikkinchi mazhab vakiliga iqtido qilishi durust.
5-savol: Mazhab nima? Mazhab dunyo bo'yicha nechta?
Javob: Mazhab degani boradigan yo'l degan ma'noni anglatadi. Dinimizda haq deb e'tirof qilingan fiqhiy mazhablar to'rtta bo'lib, ular hanafiy, molikiy, shofi'iy va hanbaliy mazhablaridir.
6-savol: Men masjidda yonimda namoz o'qiyotgan kishini ko'rsatgich barmog'ini yuzlantirayotganiga ko'zim tushti. Bu bizning hanafiy mazhabimizga to'g'ri keladimi?
Javob: Bu amalni “ishoratu sabboba”deyiladi, hanafiy ulamolarimiz ham uni namozning sunnatlaridan deb hisoblaydilar.
7-savol: Nega mazhablar har xil namoz o'qiydi? Qaysi hadislarni hujjat qilib olishgan. Hamma mazhablarning qaysi hadisni hujjat qilib olishganini qisqa qilib tushuntirib bersangiz. Mazhab o'zgartirish gunoh emasmi.
Javob: Sizga Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf rahimahullohning “Ixtiloflar haqida”, “Ixtiloflar, sabablar, echimlar”, “Mazhablar birlik ramzi” nomli kitoblaridan birini, eng kamida birinchisi – eng kichik hajmlisini o'qib chiqishni tavsiya qilamiz. Batafsil ma'lumot va tushunchaga ega bo'lasiz, inshaalloh!
O'MI Matbuot xizmati
Toshkentda "Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh – yangi kashfiyotlar" xalqaro mediaforumi ochildi
Toshkentda 25 avgust kuni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tashkil etilgan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» xalqaro mediaforumining rasmiy ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz
