Besh mo''tabar matn
Hanafiylik mazhabida to'rt mo''tabar fiqhiy matn – kitob bor bo'lib, ular “Muxtasari Quduriy”, “Viqoya”, “Kanzud daqoiq” va “Muxtor” deb ataladi. Ular “To'rt matn” nomi bilan mashhur. Aĭrim olimlar bular safiga “Majma'ul bahraĭn” asarini ham qŭshadilar. Shu bilan ular “Mutuni xamsa” (“Besh tamatn”) deb nomlanadi.
- “MuxtasariQuduriy”.Abul Husaĭn Ahmad ibn Muhammad Quduriĭ Bag'dodiĭ (972–1037) asari bŭlib, u hanafiĭlik mazhabidagi fiqhiĭ matn kitoblari ichida eng e'tiborlisidir. Asarda 12 000 ta fiqhiĭ masala zikr qilingan. “Muxtasari Quduriĭ ”ga juda kŭp sharhlar, hoshiyalar bitilgan.
- “Viqoya”.Ushbuasarning tŭliq nomi “Viqoyat ar-rivoya fi masoil al-Hidoya” bŭlib, u “Muxtasari Viqoya” sohibining bobosi Burhonush shari'a Mahmud ibn Sadrush shari'a Ahmad Mahbubiĭ (vaf. 1232) qalamiga mansub bŭ lib, musannif buxorolik bŭlgan. “Viqoya” asari Ubaĭdulloh ibn Mas'ud Mahbubiĭ tomonidan qisqartirilib, “Muxtasari Viqoya” nomli asar bitilgan. “Muxtasari Viqoya” hozirgacha ahamiyatini ĭŭqotmagan.
- “Kanzud daqoiq”.Hofiziddin Abul Barakot Abdulloh ibn Ahmad ibn Mahmud Nasafiĭ (1232– 1310) qalamiga mansub ushbu kitobning tŭliq nomi “Kanzud daqoiq fi ilm al-furu'” bŭlib, fiqhiĭ kitoblar orasida ŭziga xos ŭringa ega. “Kanzud daqoiq”da boshqa fiqhiĭ matn kitoblarida uchramagan mavzular, jumladan, faroiz – meros huquqi kabilar ham bor. “Kanzud daqoiq” asari asrlar davomida madrasalarda darslik sifatida ŭqitib kelingan. Shuning uchun unga ŭnlab sharh, hoshiyalar bitilgan. “Kanzud daqoiq” ba'zi fiqhiĭ asarlarda qisqartirilib, “al-Kanz” deb yuritiladi.
- “Muxtor”.Abul Fazl Majdiddin Abdulloh ibn Mahmud Mŭvsiliĭ (1202–1284)ning “al-Muxtor fi furu' al-hanafiya” ëki “al-Muxtor li-l-fatvo” nomli asari. Muallif ŭz asarini ŭzi “al-Ixtiyë r li-ta'lil al-Muxtor” nomi bilan sharh qilgan bŭlib, matn tuzishda faqat Imomi A'zam Abu Hanifaning fiqhiĭ qarashlarini ixtiyër qilganligi sababli shu nomni tanlaganini zikr qiladi.
- “Majma'ulbahrayn”.Tŭliq nomi “Majma'ul bahraĭn va multaqiĭ an-nahraĭn fi furu' al-hanafiya” deb atalgan asarni Muzaffariddin Ahmad ibn Ali ibn Sa'lab ibn Saotiĭ Bag'dodiĭ Ba'labakkiĭ Hanafiĭ (vaf. 1294) ëzgan. Mazkur asar tŭrtta mŭ'tabar fiqhiĭ matnning biri sifatida ham qadrlangan. “Majma'ul bahraĭ n” Abul Husaĭ n Quduriĭ ning “Muxtasar” hamda Abu Hafs Nasafiĭ (1068– 1142) qalamiga mansub “Manzuma” asarlari asosida tartib beril gan hanafiĭ likdagi mŭ'tabar fiqhiĭ matn kitobi hisoblanadi5.
Sodda, mŭ'jaz, ëdlashga oson bŭ lgani uchun unga ahli ilmlar katta e'tibor berib, ŭnlab sharhlar ëzilgan. Muallifning Fotima ismli qizi otasidan ilm ŭrganib, otasining ushbu “Majma'ul bahraĭn” asariga chiroĭli “ta'liqot” (qŭshimcha izohlar) bitgan.
Besh mŭ'tabar fiqhiĭ kitoblarning arabcha matnlari dunë bŭĭlab bir necha marta nashr qilingan. Hanafiĭlik fiqhidagi eng asosiĭ manbalar bŭlmish ushbu asarlar orasida birortasi hozirgacha ŭzbek tiliga tar jima qilinmagan.
Hamidulloh AMINOV,
tarix fanlari nomzodi
“Hidoyat” jurnalining 4-sonidan
Kuala-Lumpurda malayziyalik mashhur san’atkorning O‘zbekistonda suratga olingan yangi albomi taqdimoti o‘tkazildi
Malayziya va Janubi-Sharqiy Osiyoda mashhur bo‘lgan san’atkor Hofiz Hamidunning O‘zbekistonda suratga olingan “Salawat. The Beloved” nomli yangi musiqiy albomi taqdimoti bo‘lib o‘tdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Malayziyalik san’atkorlarning O‘zbekistonda ijodiy loyihalarni amalga oshirish va yurtimizning boy tarixiy-madaniy merosini xalqaro auditoriya orasida targ‘ib qilishga qiziqishi ortib bormoqda.
Mazkur ijodiy loyiha doirasida Hofiz Hamidun va uning ijodiy jamoasi joriy yil avgust oyida O‘zbekistonga tashrif buyurib, Toshkent, Samarqand va Buxoro viloyatida qator videokliplarni suratga oldi.
Suratga olish jarayonlari mamlakatimizning tarixiy-madaniy va sayyohlik salohiyatini namoyon etuvchi qator diqqatga sazovor obyektlarda tashkil etildi.
Yangi albomning Malayziyadagi premerasida 24 ta elektron va bosma nashr, 40 dan ziyod OAV vakillari ishtirok etdi. O‘zbekistonda suratga olingan albom premerasi to‘g‘risida ijtimoiy tarmoqlarda 100 ga yaqin post va materiallar e’lon qilindi.
Tadbir doirasida Hofiz Hamidunning O‘zbekistonning boy islomiy, tarixiy va madaniy merosiga bag‘ishlangan foto-ko‘rgazmasi ham namoyish etildi. E’tiborlisi, xonandaning ta’kidlashicha, yangi albom qisqa vaqt ichida 1,4 milliondan ziyod tomoshabin e’tiborini jalb etgan.
Bu ko‘rsatkich O‘zbekistonning madaniy va sayyohlik salohiyatini Janubi-Sharqiy Osiyo auditoriyasiga yetkazishda zamonaviy media va san’at loyihalarining katta imkoniyatlarga ega ekanini ko‘rsatmoqda.
Mazkur media-loyiha O‘zbekistonning Malayziyadagi elchixonasi va Turizm qo‘mitasi bilan hamkorlikda yurtimizda so‘nggi yillarda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan islohotlar hamda mamlakatda ziyorat turizmi uchun yaratilayotgan zamonaviy imkoniyatlarni Janubi-Sharqiy Osiyo jamoatchiligiga yetkazish maqsadida amalga oshirildi.
Hofiz Hamidunning ijodiy loyihasi nafaqat musiqa va san’at sohasidagi hamkorlik, balki O‘zbekistonning Malayziya va ASЕAN mintaqasi bilan madaniy va turizm diplomatiyasining samarali namunasi sifatida ham ahamiyatlidir.
Mazkur tashabbus O‘zbekiston va Malayziya o‘rtasidagi tobora rivojlanib borayotgan madaniy-gumanitar hamkorlik va xalqlar o‘rtasidagi do‘stlik aloqalarining yana bir yorqin namunasi bo‘ldi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati