Takfirchilik – eng og'riqli muammo
Mazhabboshimiz Imomi A'zam rahimahullohning “Fiqhul akbar” kitobida bunday yozilgan: “Biror musulmonni qilgan gunohi sababli kofirga chiqarmaymiz, garchi u kabira gunoh bo'lsa ham, basharti uni halol deb e'tiqod qilmagan bo'lsa, undan imon ismini olib tashlamaymiz, uni haqiqiy mo'min deb atayveramiz, uni fosiq mo'min deb atash mumkin, faqat kofir emas”.
«Kufr» so'zi lug'atda «o'rash», «to'sish» kabi ma'nolarni bildiradi. Istilohda esa ikki xil ma'noda keladi: biri dinda, ya'ni, Alloh va Uning rasuliga itoatsizlik, ikkinchisi, in'om etilgan ne'matni mensimay, inkor etishni anglatadi. Masalan, Qur'oni karimda «kufr» lafzi bir necha o'rinlarda kelgan bo'lib, ba'zi oyatlarda «mutlaq kufr» zikr etilib, Islom dinidan chiqishgacha bo'lgan holatlar nazarda tutilsa, ba'zi o'rinlarda shunchaki cheklov yoki to'xtamlarni o'z ichiga oladi.
Shu bois olimlar kufrni ikkiga, ya'ni katta va kichik turga bo'lganlar. Kichik kufr amaliy hisoblanib, Kitob va sunnatda «kufr» deb nomlangan gunohlarni o'z ichiga oladi. Biroq ular dindan chiqaruvchi haqiqiy kufr darajasiga etmaydi, balki kufroni ne'mat, noshukrlikni nazarda tutadi. Masalan, Ibrohim surasining 34-oyatida “kufr” so'zidan “noshukrlik” ma'nosi iroda qilingan: «…Haqiqatan, inson (o'ziga) o'ta zolim va (Rabbiga) juda noshukrdir».
Kichik kufr hadisi sharifda ham kelgan: «Mendan keyin bir-biringizni bo'yningizga qilich soluvchi kofir bo'lmanglar». Ulamolar kichik kufr dindan chiqarmaydi va amallarni bekor (habata) qilmaydi, lekin amallarni nuqsonli qiladi hamda u orqali banda azobga duchor bo'ladi, deganlar.
Katta kufr esa istilohda haqni berkitish, ya'ni imonning ziddini bildiradi. Jumladan, imon keltirish shart bo'lgan narsalardan birini inkor etish katta kufrdir. Katta kufr kishini dindan chiqaradi.
Takfir esa asossiz sabablar bilan mo'min-musulmon kishini kofirga chiqarishdir. Musulmonni kofir deyish juda xatarli masala bo'lib, oqibati yomon ishdir. Ulamolar ijmosi bilan kufr hisoblangan so'z mutlaq «kufr»dir. Mo'min imon asoslarini inkor etish bilangina dindan chiqadi. Kufr kalimasini aytgan kishiga «kofir» hukmini berishning shartlari bor. Dindan chiqqan musulmon kofir sanaladi va u «murtad» deb ataladi. Murtadlik quyidagilardan birortasini qasddan bajarish orqali yuzaga keladi: kufr kalimasini bilib turib, o'zi xohlab talaffuz qilish; botil aqidaga e'tiqod qilish; so'z yoki amali bilan kofir bo'lishni niyat qilish; Islomdagi qat'iy, mutavotir yo'l bilan farz qilingan amallardan birini inkor qilish.
Imom Abu Mansur Moturidiyning qarashlari karromiylar, jahmiylar, mu'taziliylar, qadariylar va rofiziylarning aynan mazkur masala yoki u bilan bog'liq bo'lgan imon va amal, gunoh va gunohkorning holati, mo'minlik va kofirlik bilan bog'liq qarashlariga bergan raddiyalarida namoyon bo'ladi. Jumladan, «Kitobut tavhid» asarida Imom Moturidiy «aslida sof diniy e'tiqoddagi ta'limotni bilish oson ish emas» ekanini uqtiradi. Alloma takfir masalasida mu'taziliylarning gunoh bois imonning zavol topishi, shuning uchun osiy mo'min kofir bo'lib, do'zaxda abadiy qolishi haqidagi qarashlarini rad etadi va ahli sunnaning ushbu masala yuzasidan fikrlarini bayon qiladi.
Asarda mazkur masalalar keng yoritilgan. Alloma musulmonga kofir hukmini berishda haddan oshgan firqalarning qarashlariga raddiyalar bergan va ahli sunnaning ushbu masala yuzasidan qarashlarini Qur'oni karim oyatlari va hadisi shariflar bilan dalillagan. Jumladan, asarda quyidagilar bayon qilingan: «Gunohi kabira qilgan kishi to'g'risida murjialar: “Mo'minning imoniga gunohi kabira zarar qilmaydi”, desalar, xorijiylar: “gunohi kabira qilgan musulmon imondan chiqadi, kofir bo'ladi”, deydilar». Imom Moturidiy esa ularni rad etib, Yusuf surasining: «Zero, Allohning rahmatidan faqat kofir qavmgina noumid bo'lur», (87-oyat) oyatini dalil qilib keltiradi. Gunohi kabira borasida Imom Moturidiy ahli sunnaning e'tiqodini bayon qilib aytadiki: «Mo'min fosiq bo'lsa, unga tavba vojib bo'ladi. Qur'oni karimda: “(Ey Muhammad!) O'z jonlariga (gunoh bilan) zulm qilgan bandalarimga ayting: Allohning rahmatidan noumid bo'lmangiz! Albatta, Alloh barcha gunohlarni mag'firat qilur. Albatta, Uning o'zi Mag'firatli va Rahmlidir”, deyilgan» (Zumar surasi, 53) oyatni hujjat qilib keltiradi.
Ahli sunna ulamolari ittifoqiga ko'ra, katta (kabira) gunoh sodir etgan kishi qilgan ishini halol sanamas ekan, hargiz kofir bo'lmaydi va u banda do'zaxda abadiy qolmaydi.
Yuqorida sanab o'tilganlar oqimlar da'vo qilayotgan soxta g'oyalar ahli sunna val jamoa e'tiqodiga mutlaqo ziddir. Zero, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam qibla ahlidan biror kishini, garchi gunohi kabira qilsa ham, kofirga chiqarmaslikka buyurganlar. Sahobai kiromlar ham qibla ahlining hech birini kofirga chiqarmaganlar.
Payg'ambar sollallohu alayhi va sallam: «Qachon kishi o'z birodariga “Ey, kofir” desa, ikkovlaridan biri o'shandoq bo'ladi», deganlar (Imom Buxoriy rivoyati). Ya'ni, haligi odam kofir bo'lmasa, uni kofir degan odamning o'zi kofir bo'ladi.
Hanafiy ulamolar esa kishining kofirligiga to'qson to'qqizta dalil bo'lib, unday emasligiga bitta dalil topilsa, o'sha bitta dalil olinishi lozimligini aytadilar.
Imom Ahmad ibn Hanbal rahmatullohi alayh esa: “Ashoblarimizdan hech kim qibla ahlidan bo'lgan ahli havoni kofirga chiqarishni aytmagan. Bir narsani vojib yoki harom deyish, birovga savob yoki azob berish, birovni kofir yoki fosiq deb hukm qilish Allohning ishidir», deganlar.
Hulosa qilib aytganda, xorijiylar, mu'taziliylar kabi firqalar tomonidan takfir masalasi ahli sunna val jamoa e'tiqodiga zid tarzda talqin qilingan. Hozirgi kunda Islom niqobi ostida faoliyat olib borayotgan turli oqimlar musulmonlarni qilgan amali bois kofirga chiqarish orqali o'zlarining jinoyatlarini oqlamoqdalar. Biroq bularning bari dinimiz ta'limotiga ziddir.
Raufjon RAShIDOV
Janubiy Koreyaning nufuzli telekanali O‘zbekistonning sayyohlik salohiyatini keng yoritdi
O‘zbekiston sayyohlik salohiyatini Janubiy Koreyada keng targ‘ib etish maqsadida nufuzli “EBS” telekanali tomonidan mamlakatimiz turizm imkoniyatlariga bag‘ishlangan maxsus teledastur efirga uzatildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Sayyohlar orasida katta auditoriyaga ega bo‘lgan “Buyuk Ipak yo‘li bo‘ylab sayohat” teledasturi orqali janubiy koreyalik tomoshabinlarga O‘zbekistonning ekoturizm, gastronomik, ziyorat, tog‘ va landshaft turizmi borasidagi imkoniyatlari haqida keng ma’lumot berildi.
O‘zbekistonga tashrif buyurgan “EBS” telekanali ijodiy guruhi mamlakatimizning mashhur sayyohlik yo‘nalishlari, YUNЕSKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkent shaharlarining qadimiy me’moriy yodgorliklari, turli hududlardagi zamonaviy ko‘ngilochar markazlar, milliy hunarmandchilik, o‘zbek milliy taomlari hamda yurtimizning betakror tabiat manzaralari haqida hikoya qildi.
Ko‘rsatuvda janubiy koreyalik sayyohlar uchun O‘zbekiston bo‘ylab sayohat qilishning afzalliklari ham keng yoritildi. Xususan, bugungi kunda Toshkentdan mamlakatimizning tarixiy shaharlariga zamonaviy va qulay “Afrosiyob” tezyurar poyezdi orqali Ipak yo‘li yo‘nalishlari bo‘ylab sayohat qilish mumkinligi ta’kidlandi.
“EBS” telekanali muxbiri Toshkentning o‘ziga xos me’moriy qiyofasiga alohida e’tibor qaratgan. Uning fikricha, poytaxt me’morchiligida o‘rta asrlarga oid tarixiy obidalar, zamonaviy ko‘p qavatli binolar va sobiq ittifoq davri me’morchiligi an’analari o‘ziga xos uyg‘unlik kasb etgan.
Dasturda O‘zbekiston bo‘ylab sayohat qilish imkoniyatlari haqida so‘z yuritilar ekan, mamlakat poytaxtidan tarixiy shaharlarga avtomobil yo‘llari bilan bir qatorda temir yo‘l orqali ham qulay safar qilish mumkinligi ma’lum qilingan.
“Yilning barcha faslida ertalab va kechqurun Toshkentning bosh vokzalidan Buxoro va Samarqand yo‘nalishida qulay tezyurar “Afrosiyob” poyezdlari qatnaydi. Maksimal tezligi 230 km/soat bo‘lgan ushbu poyezd Toshkentdan Buxorogacha bo‘lgan qariyb 600 kilometrlik masofani uch soatu 40 daqiqada bosib o‘tadi. Bu aviaparvozga nisbatan qulay va arzonroq”, – deya qayd etilgan teledasturda.
Ko‘rsatuvda Samarqand va Buxoro shaharlari Markaziy Osiyoning muhim madaniy durdonalari sifatida e’tirof etilgan.
“Buxoro shahri 2500 yildan ortiq tarixga ega. Eski shahar markazida Buxoroning eng diqqatga sazovor yodgorliklaridan biri – 1127 yilda qurilgan Minorai Kalon joylashgan. Uning balandligi 47 metr, poydevori esa 10 metrni tashkil etadi”, – deya ma’lumot beriladi manbada.
Samarqand haqida so‘z yuritilar ekan, uning 2750 yillik tarixga ega ekani, dunyodagi eng qadimiy shaharlardan biri sifatida asrlar davomida turli bosqinlar va vayronagarchiliklarga guvoh bo‘lganiga qaramay, o‘zining betakror va ertaknamo ulug‘vorligini saqlab qolgani ta’kidlangan.
Teledasturning yana bir muhim jihati – unda O‘zbekistonning qadimiy shaharlaridagi tarixiy va me’moriy obidalar bilan bir qatorda, milliy hunarmandchilik, urf-odatlar, milliy taomlar hamda mamlakatning turli hududlaridagi go‘zal tabiat manzaralari haqida batafsil ma’lumot berilganidir.
Ko‘rsatuvda O‘zbekistonning mehmondo‘stligiga ham alohida urg‘u berilgan.
“Sayyoh sifatida qayerga bormang, xoh mehmon uylarida, xoh bozorlar yoki shunchaki ko‘chada mahalliy aholi bilan uchrashsangiz, samimiy mehmondo‘stlik va iliqlikni his qilasiz”, – deydi “EBS” telekanali ijodiy guruhi.
Umuman, Janubiy Koreyaning yetakchi telekanallaridan biri bo‘lgan “EBS” orqali O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosi, betakror tabiati, milliy taomlari, mehmondo‘stligi va zamonaviy turizm infratuzilmasi keng auditoriyaga namoyish etilgani mamlakatimizning ushbu davlat sayyohlik bozoridagi jozibadorligini yanada oshirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
