Malayziya Milliy universiteti huzuridagi Islom tsivilizatsiyasi institutining direktori, professor Fariza Sham «Dunyo» axborot agentligiga bergan interv'yusida O'zbekiston rahbariyatining o'zbek xalqining boy madaniy-tarixiy va ma'naviy merosi, milliy va diniy qadriyatlari hamda islom dinining insonparvarlik ahamiyatini ochib berish yo'lidagi sa'y-harakatlari yuzasidan o'z fikr-mulohazalarini bildirdi.
– Men, avvalambor, Malayziya keng jamoatchiligi vakillari O'zbekistonda hayotga tadbiq etilayotgan keng ko'lamli islohotlar, vijdon va e'tiqod erkinligining ta'minlash, bag'rikenglik va insonparvarlik madaniyatini rivojlantirish sohalaridagi o'zgarishlarni katta qiziqish bilan kuzatib borayotganini qayd etishni istardim, - dedi u. – Darhaqiqat, O'zbekiston rahbariyatining islom tsivilizatsiyasi boy merosini har tomonlama o'rganish hamda islom dinining tom ma'nodagi insonparvarlik mohiyatini keng yoyishga bo'lgan yondashuvi alohida e'tiborga sazovordir.
So'nggi yillar mobaynida mamlakatda yirik ilmiy maskanlar o'z faoliyatini boshladi. Ular orasida Islom tsivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy va Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari va boshqa muassasalar bor.
Joriy yil institutimiz Islom tsivilizatsiyasi markazi bilan hamkorlik aloqalarini yo'lga qo'ydi. Ushbu markaz islom tsivilizatsiyasi oltin asrining madaniy, ilmiy va ma'naviy-axloqiy mulki hamda qadriyatlarini o'zida mujassam etgan ulug'vor va noyob muassasalardan biri deb bilaman.
Yana shunisi ham e'tiborga molikki, mazkur markazning yangi binosida Markaziy Osiyoda yashagan va ilmiy-ijodiy faoliyat yuritgan, jahon madaniyati va musulmon tsivilizatsiyasi taraqqiyotiga bebaho hissa qo'shgan buyuk alloma va mutafakkirlarning ulkan merosi jamlanadi. Dizayni va ko'p tarmoqliligi, unda boy ilmiy ishlar, qo'lyozmalar va osori-atiqalar to'plamlarining joy olishi yangi tadqiqot va yangi muvaffaqiyatlarni qo'lga kiritish uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochish hamda islom tsivilizatsiyasining oltin davri muhitiga sho'ng'ishimiz uchun juda qulay imkoniyat yaratadi.
O'zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati
Ota-onalar o‘g‘illariga Muhammad deb ism qo‘yishni afzal ko‘radilar. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning muborak ismlari sahobalar davridan boshlab hozirgacha U zot alayhissalomga muhabbat yuzasidan farzandlarga qo‘yib kelinadi. Qolaversa, bir qancha hadisi shariflarda, ulamolarning so‘zlarida bu muborak ismni farzandlarga qo‘yish tavsiya qilingan va maqtalgan. Jumladan Imom Buxoriy Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ismimni qo‘yinglar, ammo kunyam bilan kunyalanmanglar”, deganlar.
Imom Molik raziyallohu anhu aytadilar: “Madina ahli shunday der edi: “Muhammad ismli kishisi bor hech bir oila yo‘qki, unga ko‘plab yaxshiliklar berilmagan bo‘lsa”.
Ammo, “qasamki, kimki sening isming Muhammad bilan atalsa, hech qachon do‘zax o‘ti unga tegmaydi”, “Qiyomat kuni, ey ismi Muhammad bo‘lgan banda, jannatga kirish uchun o‘rningda tur, deb nido qilinadi” kabi uydirma hadislar ko‘plab uchraydi. Mazkur muborak ismga oid bir qancha uydirma hadislar kitoblarga kirib qolganini ulamolar aniqlagan va musulmonlarni ogoh etish uchun uydirma hadislarga oid yozgan kitoblariga kiritganlar.
Muhammad ismi do‘zaxdan asrashi, qiyomatda foyda berishi kabi fazilatlar bayon qilingan yuqorida zikr etilgan hadislar haqida Imom Shomiy asarida bunday degan: “Muhammad ismi bandaga foyda keltirishi haqida bironta sahih hadis yo‘q”.
Bakr Abu Zayd aytadilar: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan Muhammad yoki Ahmad ismli kishini maqtagani yoki birovni bu ikki ism bilan chaqirishni man qilgani haqidagi har qanday hadis sahih emas” (“Tasmiyatul mavlud”, 17-bet).
Yana bir muhim jihat, bu ism sharafli ismlardan, ammo ism insonga odamlar orasida afzallik bermaydi. Agar bu ismni biror insonga qo‘yilsa, o‘sha insonning ismi hisoblanadi. Bu insonni chaqirilsa yoki ismi aytilsa, unga salovat aytish kabi Rasululloh sallallohu alayhi vasallamga oid hukmlar qilinmaydi.
Asosiy va muhim jihat Muhammad deb nomlanish emas, balki U zotga ergashish ekanligini ulamolar ta’kidlaganlar. Insonga solih amallari va Allohdan qo‘rqishi dunyo va oxiratda foyda beradi.
Po‘latxon Kattayev,
TII Hadis va Islom tarixi fanlari kafedrasi
katta o‘qituvchisi.