“Muborak oy suhbatlari” (7-son)
Boshlovchi — Saidolim Turdiboyev: — Assalomu alaykum, aziz do'stlar! Muhtaram teletomoshabinlar, e'tiboringiz markazida O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Din ishlari bo'yicha qo'mita, O'zbekiston Musulmonlari idorasi hamda “UzReportTV” telekanali bilan hamkorlikda tayyorlanib, jonli efirda uzatilayotgan “Muborak oy suhbatlari” ko'rsatuvining navbatdagi soni xonadoningiz mehmoni.
Eslatib o'tamiz, ko'rsatuvimiz bosh homiysi — “Ipak yo’li banki”. Homiylarimiz “Biolife” hamda “Plasterm” savdo belgilari.
Bugungi ko'rsatuvimiz mehmoni O'zbekiston Musulmonlari idorasi Fatvo bo'limi mutaxassisi Hikmatilla domla Toshtemirov. Assalomu alaykum. Ko'rsatuvimizga xush kelibsiz!
— Assalomu alaykum va rahmatullohi va barokatuhu!
Boshlovchi: — Bugun Ramazon oyining o'ninchi kuni. Rahmat dahasiyam nihoyasiga etmoqda. Endi mag'firat dahasi boshlanadi.
Darvoqe, siz bilan kechgan o'tgan galgi ko'rsatuvimiz ham mazmunli o'tdi. Bugun ham imkon qadar muxlislarimizning talab va istaklari asosida ulardan kelayotgan savollarga ko'proq e'tibor qaratsak.
Shu o'rinda aytib o'tishimiz kerakki, bizni telegram kanalidagi botimiz ham muntazam ravishda ishlab turibdi. Savollaringizni yo'llang va biz imkon qadar to'liqroq javob berishga harakat qilamiz. Bizni oynai jahon hamda ijtimoiy tarmoqlar orqali ham kuzatishda davom eting.
— Assalomu alaykum. Ta'ziya bo'lgan xonadonda iftorlik qilish shart, deb eshitganman. Shu to'g'rida ma'lumot bersangiz?
— Bismillah alhamdulillah. Dinimizda ta'ziya bo'lgan xonadonda, albatta, mehmon chaqirib iftorlik qilish shart, deyilmagan. Biroq iftorlik qilish, odamlarni taomlantirish katta savob ekani aytiladi. Masalan, ro'zadorga bir qultum suv yoki luqma bersangiz ham katta savob bo'ladi. Bu degani ro'zadorning savobi kamayib qoladi, degani emas. Ba'zi odamlar iftorlikni qarz olib qilishadi. Bu yaxshimas. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadiki, sadaqaning afzali o'z molidan ortiqchasidan bo'lgani.
— Mashina olgandim. Tom qismida yoriq bor ekan. Ko'rmaganman. Endi sotmoqchiman. Mashinaning aybini aytib sotish kerakmi yo so'rasa aytaymi?
— Albatta, molning aybini aytib sotish kerak. Va yana aytish mumkinki, mana shu erida yoriq bor. Keyin chiqqan ayblariga men javobgar bo'lmayman, deyishi ham mumkin. Ammo o'zi bilgan aybini aytib sotishi lozim. Bo'lmasa olayotgan odamga xiyonat qilib qo'yadi.
— Bir do'stim bor. U xristian. O'zga din vakillari bilan do'stlikning ziyoni yo'qmi? Do'stlikni davom ettirsam bo'ladimi? Shu haqda ma'lumot bersangiz?
— Qur'oni karimda boshqa din vakillari bilan yaxshi muomalada bo'lishimizga doir ko'rsatmalar bor. Ular bilan oldi-berdi qilish mumkin. Hadisi sharifda shunday deyiladi, kim bilan do'st bo'layotganingga qaragin inson do'stining dinu diyonatiga moslashib ketadi, deyiladi. Bu tomondan qaraydigan bo'lsak, o'sha do'stining dinini qabul qiladigan darajada do'st bo'linmaydi. Va yana bir tomoni borki, bir musulmonning zarariga ish qilinadigan darajada do'stlashilmaydi. Hamkorlik qilinmaydi.
— Tariqat nima?
— Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam davrida islomiy ilmlar bitta bo'lgan. Keyinchalik tafsir, hadis, fiqh va tasavvuf ilmi kabilarga bo'linib ketgan. Tasavvuf ilmi g'oyasining iymon, islom va ehson degan martabalari bor. Iymon — g'aybga iymon keltirish, ishoniladigan narsalarga ishonish, islom — amal qilinadigan narsalarga amal qilish, buyruqlar, qaytariqlar kabilarga. Ehson esa — ixlos qilish, Alloh taoloni ko'rib turganday ibodat qilish. Tasavvuf shunga urg'u berib, rivojlantirib, odamlarning qalbiga iymon, ixlos, sadoqat urug'ini sochishga harakat qilishgan.
Shuning bilan tariqatlar ajralib chiqqan. Ustozlar etishib chiqqan. Uning g'oyasi — xolis musulmonni tarbiyalash.
Hozirgacha bizda Yassaviya, Kubroviya, Naqshbandiya tariqatlari davom etmoqda.
— Qanday uyga farishtalar kirmaydi?
— Qaysi uyda gunoh ishlar qilinsa, o'sha uyga farishtalar kirmaydi.
Qaysiki uyda ibodat, taqvo, ahillik, do'stlik bo'lsa o'sha uyga farishtalar kiradi. Farishtalar nurdan yaratilgan. Ularda jins yo'q. Nafs yo'q. Ular ko'proq masjidlarda bo'ladi. Kunduzi va kechasi almashib turadigan farishtalar bor. Ular bor joy sakinat kechadi.
— Men bitta qo'y zakot bermoqchiman. Shuning pulini berganim yaxshimi yoki qo'yning o'zini olib bergan ma'qulmi?
— O'zi asli qoida ko'ra, qaysi moli yoki mahsuloti zakotdagi miqdorga etsa, shuning o'zidan zakot beriladi.
— Kovid bilan og'rigan, kislorod apparida yotgan, qimirlashi qiyin bo'lgan bemor qanday poklansa bo'ladi. Ya'ni namoz o'qish uchun tahorat o'rniga qanday amalni bajaradi?
— Agar suv ishlatish kasalligi chuzilib ketishiga sabab bo'lsa, tayammum qilinadi. Ya'ni tuproq bilan poklanish. Qum, yassi tosh ham bo'laveradi. Bemor qo'llarini ana shu jismlarga urib yuzlariga surtadi, ikkinchi marta qo'llarini toshga urib chap qo'l bilan o'ng qo'lini, o'ng qo'l bilan chap qo'lini tirsakkacha siypalaydi. Keyin yotgan joyida imo-ishora bilan ibodat qilsa bo'ladi. Toki tuzalgunicha shunday bo'ladi.
O‘zbekiston ICESCO anjumanida islom merosini raqamlashtirish bo‘yicha yangi yondashuvlarni ilgari surdi
Ozarbayjon Respublikasi poytaxti Boku shahrida ICESCOning Boku mintaqaviy vakolatxonasi hamda Istiqbolni rejalashtirish va sun’iy intellekt markazi (Center for Foresight and Artificial Intelligence – CFAI) hamkorligida “Islom olamini kelajakka tayyorlash: strategik istiqbol qo‘llanmasini taqdim etish va moslashtirish” mavzusida xalqaro anjuman bo‘lib o‘tdi.
Tadbirning ochilish marosimida ICESCOning Boku mintaqaviy vakolatxonasi direktori Abdulhakim Al-Senan, ICESCO Bosh direktori doktor Salim bin Muhammad Al-Malik (videomurojaat orqali), Yangi Janub siyosat markazining katta ilmiy xodimi Nuja Shekruni, Turkiy madaniyat va meros jamg‘armasi prezidenti Aktoti Rayimqulova hamda Istiqbolni rejalashtirish va sun’iy intellekt markazi direktori Kais Hammami so‘zga chiqib, strategik istiqbolning davlat boshqaruvidagi o‘rni, sun’iy intellektning imkoniyatlari hamda xalqaro hamkorlikni rivojlantirish masalalari yuzasidan ma’ruzalar qildilar.
Mazkur tadbir ICESCOga a’zo davlatlarda strategik istiqbolni rejalashtirish salohiyatini rivojlantirish, davlat boshqaruvi va qaror qabul qilish jarayonlariga zamonaviy prognozlash usullarini joriy etish, shuningdek, global o‘zgarishlarga mos yondashuvlarni shakllantirishga bag‘ishlandi. Shu bilan birga, anjuman musulmon mamlakatlari o‘rtasida ilmiy, madaniy va innovatsion hamkorlikni yanada mustahkamlash, o‘zaro tajriba almashish hamda islom sivilizatsiyasi merosini asrash sohasida qo‘shma tashabbuslarni rivojlantirish uchun muhim muloqot maydoni vazifasini o‘tadi.
Anjuman doirasida ICESCOning Strategic Foresight Guide – strategik istiqbolni rejalashtirish bo‘yicha qo‘llanmasi rasman taqdim etildi. Ushbu hujjat tashkilotga a’zo davlatlarda milliy istiqbolni rejalashtirish imkoniyatlarini kuchaytirish, davlat siyosati, strategik rejalashtirish va boshqaruv tizimiga ilg‘or prognozlash usullarini integratsiya qilishga qaratilgan institutsional dasturiy hujjat hisoblanadi. Shuningdek, tadbir ishtirokchilari mazkur qo‘llanmani a’zo davlatlarning tajribasi, ilmiy yondashuvlari va milliy ustuvor yo‘nalishlari asosida yanada takomillashtirish yuzasidan fikr almashdilar.
Xalqaro anjumanda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ilmiy kotibi Rustam Jabborov ham ishtirok etib, “Sun’iy intellekt davrida islom sivilizatsiyasi: merosni asrash, raqamli transformatsiya va xalqaro hamkorlik” mavzusida ma’ruza qildi.
Ma’ruzada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi islom sivilizatsiyasi merosini ilmiy o‘rganish, asrab-avaylash va uni zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida keng jamoatchilikka yetkazishga xizmat qilayotgani alohida ta’kidlandi. Qayd etilganidek, Markaz muzey, ilmiy tadqiqot, ta’lim, raqamli texnologiyalar va xalqaro hamkorlikni o‘zaro uyg‘unlashtirgan zamonaviy ilmiy-ma’rifiy platforma hisoblanadi.
Ma’ruzada sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data), raqamli texnologiyalar va virtual muhitlar jadal rivojlanayotgan bugungi davrda islom sivilizatsiyasi merosini asrash va uni kelajak avlodlarga to‘liq hamda haqqoniy yetkazish dolzarb vazifaga aylangani ta’kidlandi. Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarda ishonchsiz ma’lumotlarning ko‘payishi, islomofobiya holatlari va noyob qo‘lyozmalarning xalqaro bozorlarda parchalanib sotilishi kabi omillar madaniy merosni muhofaza qilish sohasida yangi yondashuvlarni talab etayotgani qayd etildi.
– Bugun madaniy merosni muhofaza qilish faqat muzeylar yoki arxivlar vazifasi emas. Bu xalqaro hamkorlik, huquqiy himoya, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt imkoniyatlarini birlashtirishni talab etadigan umumiy mas’uliyatdir. Sun’iy intellekt olimning o‘rnini egallamasligi, balki uning ishonchli yordamchisi bo‘lishi lozim, – dedi Rustam Jabborov.
Ma’ruzada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi islom sivilizatsiyasi merosini ilmiy o‘rganish, asrab-avaylash va uni zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida keng jamoatchilikka yetkazishga xizmat qilayotgani alohida ta’kidlandi. Qayd etilganidek, Markaz muzey, ilmiy tadqiqot, ta’lim, raqamli texnologiyalar va xalqaro hamkorlikni o‘zaro uyg‘unlashtirgan zamonaviy ilmiy-ma’rifiy platforma hisoblanadi.
Shuningdek, ma’ruzada kelgusi 20–25 yilda sun’iy intellekt texnologiyalari qo‘lyozmalarni raqamlashtirish, tahlil qilish, restavratsiya qilish va turli tillarga tarjima qilish jarayonlarida muhim o‘rin egallashi, muzeylar esa eksponatlarni saqlash joyidan bilim yaratuvchi intellektual markazlarga aylanishi haqida fikrlar bildirildi.
Tadbir ICESCOga a’zo davlatlar o‘rtasida strategik istiqbolni rejalashtirish, madaniy merosni asrab-avaylash, sun’iy intellekt imkoniyatlaridan samarali foydalanish hamda musulmon mamlakatlari o‘rtasida ilmiy va madaniy hamkorlikni yanada mustahkamlash yo‘lidagi muhim qadamlardan biri sifatida e’tirof etildi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
