Ulamolar: “Shayton qalbga soladigan narsa vasvasadir”, deydilar
Bugun jamiyatimizda uchrayotgan o'z joniga qasd qilish ko'pincha vasvasaga berilishdan kelib chiqmoqda. Bu illatning oldini olish uchun o'lim haqidagi yondashuvimizni to'g'rilab olishimiz darkor.
O'lim bu har bir insonning hayotdagi oxirgi nafasi, hisob qilinadigan vaqt, qabr, jannat bog'laridan bir bog' yoki do'zax chohlaridan bir choh bo'lishini isbotlaydigan holatdir. Uning haqiqiy ma'nosini tushunib, his etgan bobo, buvilarimiz bo'lar-bo'lmasga bu so'zni aytishdan o'zlarini saqlaganlar. Shuning uchun ham xalqimiz vafot etgan kishiga nisbatan to'g'ridan-to'g'ri “o'lim” so'zini qo'llamaydi. Balki “Falon kishi dunyodan o'tibdi”, “Bo'lmay qolibdi”, “Omonatni topshiribdi” kabi iboralarni ishlatish urfga aylangan.
Bugun esa bu so'zga nisbatan engil munosabatda bo'lish bu illatning avj olishiga asosiy sababdir. Ayrimlar o'zaro hazillashib ham o'lim so'zini aytmoqda. Hatto ayrim onalar farzandlariga nisbatan qo'rqmasdan “o'lim” so'zini ishlatib, qarg'aydilar yoki dakki beradi.
Jiddiy sabablardan yana biri mehr-shafqat etishmasligidir. Doimo bir-birlari bilan chiqisha olmaydigan, arzimas sabab bilan urish-janjallar bo'laveradigan oilalarda o'sayotgan farzandlarning qalbi dunyoni oilasi timsolida tasavvur etadi. Bora-bora o'lim oddiy narsa, hayot qiyinchiliklaridan qutulish yo'li bo'lib tuyuladi unga.
Afsus, buning isbotini ko'rib, guvohi bo'lib turibmiz. Hali ongi mukammal shakllanib ulgurmagan ayrim maktab yoshidagi bolalarda ham o'z joniga qasd qilish holatining sodir bo'lishini ushbu sabablardan deb aytish mumkin.
Bu ofatdan saqlanish uchun Qur'oni karimda bunday marhamat qilinadi: “Taqvo qilganlarga shaytondan (biror) musibat etsa, (darhol Allohni) eslaydilar. Bas, o'shanda ular (haqni) ko'ruvchidirlar. Ularning do'stlari yo'ldan urishda ularga yordam beradilar. (Bu ishda) sustlik qilmaydilar” (A'rof surasi, 201–202-oyatlar).
Muqaddas dinimiz ta'limotida inson hayoti daxlsizligi, uning qadr-qimmatini asrash kabi muhim jihatlarga alohida e'tibor qaratilgan. Misol uchun, hadisi shariflarda inson o'zini o'ldirishi u yoqda tursin, hatto o'limni xayolga keltirishdan ham qaytarilgan. Jumladan, Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Sizlardan hech biringiz (o'ziga etgan ziyon sababli) o'limni orzu qilmasin...” dedilar (Imom Buxoriy rivoyati).
Bu hayot imtihon maydonidir. Alloh taolo bu haqda Qur'oni karimning ko'plab oyatlarida xabar bergan. Jumladan, Balad surasida bunday deydi: “Haqiqatan, insonni (din va dunyo ishlarida mehnat va) mashaqqatda (bo'lish uchun) yaratdik” (4-oyat).
Darhaqiqat, sinovlarda chiniqqan insongina haqiqiy saodatga erisha oladi. Aks holda, inson bir martagina beriladigan hayot imkoniyatini qo'ldan boy berib, insoniy qadr-qimmati va iymonini shaytonning vasvasasiga aldanib poymol qilishi hech gap emas.
Inson hayotining barcha jabhalarida turli-tuman sinovlarga, qarama-qarshiliklarga to'qnash kelmasdan muvaffaqiyatga erisha olmaydi. Hayotda uchraydigan sinovlarning qarshisida tun qanchalik qorong'i yoki uzun bo'lmasin, albatta, fayzli tong otishini kutgandek dadil tura olish chin insoniy fazilatdir. .
Musulmon kishi boshiga tushadigan yaxshilik va yomonlik Alloh taolo tomonidan ekaniga iymon keltiradi. Busiz uning iymoni mukammal bo'lmaydi. Iymonning mazkur sharti nafaqat tilimizda, balki amalimizda ham o'z tatbiqini topishi lozim. Agar mana shu tushuncha mustahkam o'rin olsa, dunyo hayotida boshimizga tushadigan har qanday qiyinchiliklar qarshisida shoshib qolmaysiz.
O'tkir UMIRQULOV,
O'zbekiston xalqaro islom
akademiyasi magistranti
Imom-xatiblar: «Islom sivilizatsiyasi markazi Uchinchi Renessans g‘oyasining amaliy ifodasi»
O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini hayotga tatbiq etish, milliy va diniy merosni chuqur o‘rganish hamda ma’naviy-ma’rifiy bilimlarni kengaytirishga qaratilgan tashabbuslar doirasida Farg‘ona, Qashqadaryo va boshqa hududlardan kelgan imom-xatiblar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida bo‘ldilar. Ular Markazdagi muzey ekspozitsiyalari, noyob qo‘lyozmalar, Renessans davrlariga bag‘ishlangan bo‘limlar va zamonaviy interaktiv yechimlar bilan tanishib, ushbu maskanni ilm, ta’lim va ma’naviyatni uyg‘unlashtirgan muhim milliy platforma sifatida baholadilar, xabar bermoqda iccu.uz.
Farg‘ona viloyati Buvayda tumani «Katta mahalla» masjidi imom-xatibi Rahmatulloh G‘oyibnazarov Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan barpo etilgan mazkur Markazni yosh avlod uchun muhim ma’rifat maskani sifatida baholadi.
«Bu yerda Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlari, buyuk allomalarimiz qoldirgan ilmiy meros va mamlakatimiz taraqqiyoti haqidagi ekspozitsiyalarni ko‘rib katta taassurot oldik. Bu yerga kelgan har bir inson o‘z tarixini chuqurroq anglaydi, yoshlar esa ilmga va vatanparvarlikka yanada ko‘proq intiladi. Bu yerda olgan bilim va taassurotlarimizni xalqimizga yetkazishni o‘zimizga vazifa deb bilamiz», — dedi u.
Farg‘ona viloyati Qo‘shtepa tumani bosh imom-xatibi, «Muborak» jome masjidi imom-xatibi Otabek Xolmurodov Markaz kutubxonasida ilmiy izlanishlar uchun yaratilgan sharoitlarga e’tibor qaratdi.
Uning ta’kidlashicha, elektron kitoblar fondi, Brayl alifbosidagi adabiyotlar, maxsus tadqiqot xonalari va noyob manbalarning bir joyda jamlangani Markazni nafaqat muzey, balki keng qamrovli ilmiy resurs markaziga aylantirgan.
«Bu kutubxona ilmiy izlanish bilan shug‘ullanuvchilar uchun haqiqiy bilim maskani ekan. Bu yerda yaratilgan sharoitlar ilm ahlini yanada ko‘proq izlanishga undaydi. Biz bu imkoniyatlar haqida yoshlarimizga albatta targ‘ibot olib boramiz», — dedi u.
Farg‘ona viloyati Bag‘dod tumani bosh imom-xatibi Ahmadxon Nizomov esa Markazning ilmiy konsepsiyasiga alohida to‘xtaldi.
Uning fikricha, har bir ekspozitsiya ortida keng ko‘lamli tadqiqotlar va ilmiy izlanishlar mujassam bo‘lib, bu yerdagi interaktiv muhit tashrif buyuruvchilarni faqat tomoshabin emas, balki izlanuvchiga aylantiradi.
«Bu yerga bir marta kelib barchasini to‘liq anglash qiyin. Har bir ekspozitsiya ortida katta ilmiy mehnat mujassam. Ayniqsa, allomalarimiz merosi, tadqiqot markazlari va interaktiv imkoniyatlar insonni yanada chuqur izlanishga chorlaydi. Bu maskan kelajak avlod uchun ulkan ma’naviy boylik va Yangi O‘zbekistonning ilm-fan taraqqiyotiga xizmat qiladigan muhim poydevordir», — dedi u.
Tashrif yakunida ishtirokchilar Markazda jamlangan boy ilmiy va madaniy meros, raqamli ekspozitsiyalar hamda ta’lim imkoniyatlarini keng jamoatchilik, ayniqsa yoshlar o‘rtasida targ‘ib qilish Uchinchi Renessans g‘oyalarini hayotga tatbiq etish, milliy o‘zlikni anglash va ilmiy merosga qiziqishni yanada kuchaytirishga xizmat qilishini qayd etdilar.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
