Bugun jamiyatimizda uchrayotgan o'z joniga qasd qilish ko'pincha vasvasaga berilishdan kelib chiqmoqda. Bu illatning oldini olish uchun o'lim haqidagi yondashuvimizni to'g'rilab olishimiz darkor.
O'lim bu har bir insonning hayotdagi oxirgi nafasi, hisob qilinadigan vaqt, qabr, jannat bog'laridan bir bog' yoki do'zax chohlaridan bir choh bo'lishini isbotlaydigan holatdir. Uning haqiqiy ma'nosini tushunib, his etgan bobo, buvilarimiz bo'lar-bo'lmasga bu so'zni aytishdan o'zlarini saqlaganlar. Shuning uchun ham xalqimiz vafot etgan kishiga nisbatan to'g'ridan-to'g'ri “o'lim” so'zini qo'llamaydi. Balki “Falon kishi dunyodan o'tibdi”, “Bo'lmay qolibdi”, “Omonatni topshiribdi” kabi iboralarni ishlatish urfga aylangan.
Bugun esa bu so'zga nisbatan engil munosabatda bo'lish bu illatning avj olishiga asosiy sababdir. Ayrimlar o'zaro hazillashib ham o'lim so'zini aytmoqda. Hatto ayrim onalar farzandlariga nisbatan qo'rqmasdan “o'lim” so'zini ishlatib, qarg'aydilar yoki dakki beradi.
Jiddiy sabablardan yana biri mehr-shafqat etishmasligidir. Doimo bir-birlari bilan chiqisha olmaydigan, arzimas sabab bilan urish-janjallar bo'laveradigan oilalarda o'sayotgan farzandlarning qalbi dunyoni oilasi timsolida tasavvur etadi. Bora-bora o'lim oddiy narsa, hayot qiyinchiliklaridan qutulish yo'li bo'lib tuyuladi unga.
Afsus, buning isbotini ko'rib, guvohi bo'lib turibmiz. Hali ongi mukammal shakllanib ulgurmagan ayrim maktab yoshidagi bolalarda ham o'z joniga qasd qilish holatining sodir bo'lishini ushbu sabablardan deb aytish mumkin.
Bu ofatdan saqlanish uchun Qur'oni karimda bunday marhamat qilinadi: “Taqvo qilganlarga shaytondan (biror) musibat etsa, (darhol Allohni) eslaydilar. Bas, o'shanda ular (haqni) ko'ruvchidirlar. Ularning do'stlari yo'ldan urishda ularga yordam beradilar. (Bu ishda) sustlik qilmaydilar” (A'rof surasi, 201–202-oyatlar).
Muqaddas dinimiz ta'limotida inson hayoti daxlsizligi, uning qadr-qimmatini asrash kabi muhim jihatlarga alohida e'tibor qaratilgan. Misol uchun, hadisi shariflarda inson o'zini o'ldirishi u yoqda tursin, hatto o'limni xayolga keltirishdan ham qaytarilgan. Jumladan, Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Sizlardan hech biringiz (o'ziga etgan ziyon sababli) o'limni orzu qilmasin...” dedilar (Imom Buxoriy rivoyati).
Bu hayot imtihon maydonidir. Alloh taolo bu haqda Qur'oni karimning ko'plab oyatlarida xabar bergan. Jumladan, Balad surasida bunday deydi: “Haqiqatan, insonni (din va dunyo ishlarida mehnat va) mashaqqatda (bo'lish uchun) yaratdik” (4-oyat).
Darhaqiqat, sinovlarda chiniqqan insongina haqiqiy saodatga erisha oladi. Aks holda, inson bir martagina beriladigan hayot imkoniyatini qo'ldan boy berib, insoniy qadr-qimmati va iymonini shaytonning vasvasasiga aldanib poymol qilishi hech gap emas.
Inson hayotining barcha jabhalarida turli-tuman sinovlarga, qarama-qarshiliklarga to'qnash kelmasdan muvaffaqiyatga erisha olmaydi. Hayotda uchraydigan sinovlarning qarshisida tun qanchalik qorong'i yoki uzun bo'lmasin, albatta, fayzli tong otishini kutgandek dadil tura olish chin insoniy fazilatdir. .
Musulmon kishi boshiga tushadigan yaxshilik va yomonlik Alloh taolo tomonidan ekaniga iymon keltiradi. Busiz uning iymoni mukammal bo'lmaydi. Iymonning mazkur sharti nafaqat tilimizda, balki amalimizda ham o'z tatbiqini topishi lozim. Agar mana shu tushuncha mustahkam o'rin olsa, dunyo hayotida boshimizga tushadigan har qanday qiyinchiliklar qarshisida shoshib qolmaysiz.
O'tkir UMIRQULOV,
O'zbekiston xalqaro islom
akademiyasi magistranti
14 yanvar – Vatan himoyachilari kuni bayrami yurtimizda milliy g‘urur va fidoyilik ramzi sifatida alohida o‘rin tutadi. Bu kun Vatan himoyasi yo‘lida halollik va jasurlik ko‘rsatgan barcha fuqarolarni qadrlash, ularning hissasini e’tirof etish kunidir.
Vatan himoyachilari nafaqat harbiylar, balki mamlakat tinchligi va xavfsizligini ta’minlashga hissa qo‘shayotgan barcha insonlardir. Ular sog‘lom, barqaror jamiyat qurish yo‘lida faoliyat olib borayotgan, ertangi kunning tinchligi uchun mehnat qilayotgan va boshqalarga namuna bo‘layotgan kishilardir.
Har bir kishi vatanparvarlikni o‘z oilasidan, mahallasidan boshlashi lozim. Otinoyilar, ustozlar va ziyolilar yosh avlodga Vatanga bo‘lgan muhabbatni, uni himoya qilish mas’uliyatini yoshlikdan o‘rgatmog‘i kerak. Chunki kelajak avlodning ma’naviyati va irodasi Vatan mustaqilligini yanada mustahkamlaydi.
Bugungi kunda yoshlar harbiy bilimlar bilan birga axloqiy va ma’naviy tarbiyaga ham katta ahamiyat berishi kerak. Shu yo‘l bilan ular Vatanga fidoyilik bilan xizmat qilishga tayyor, shijoatli va barkamol shaxslar bo‘lib yetishadi.
14 yanvar kuni nafaqat bayram, balki Vatanga sadoqat va mas’uliyatni eslatuvchi muhim sana bo‘lib, har birimizga milliy iftixor hissini uyg‘otadi. Tinchlikning qadrini bilish, uni asrash va kelajak avlodga sog‘lom yurt qoldirish barchamiz uchun muqaddas burchdir.
Rizvon Bahramova,
Buxoro viloyati bosh imom-xatibining
xotin-qizlar masalalari bo‘yicha yordamchisi