Ulamolar: “Shayton qalbga soladigan narsa vasvasadir”, deydilar
Bugun jamiyatimizda uchrayotgan o'z joniga qasd qilish ko'pincha vasvasaga berilishdan kelib chiqmoqda. Bu illatning oldini olish uchun o'lim haqidagi yondashuvimizni to'g'rilab olishimiz darkor.
O'lim bu har bir insonning hayotdagi oxirgi nafasi, hisob qilinadigan vaqt, qabr, jannat bog'laridan bir bog' yoki do'zax chohlaridan bir choh bo'lishini isbotlaydigan holatdir. Uning haqiqiy ma'nosini tushunib, his etgan bobo, buvilarimiz bo'lar-bo'lmasga bu so'zni aytishdan o'zlarini saqlaganlar. Shuning uchun ham xalqimiz vafot etgan kishiga nisbatan to'g'ridan-to'g'ri “o'lim” so'zini qo'llamaydi. Balki “Falon kishi dunyodan o'tibdi”, “Bo'lmay qolibdi”, “Omonatni topshiribdi” kabi iboralarni ishlatish urfga aylangan.
Bugun esa bu so'zga nisbatan engil munosabatda bo'lish bu illatning avj olishiga asosiy sababdir. Ayrimlar o'zaro hazillashib ham o'lim so'zini aytmoqda. Hatto ayrim onalar farzandlariga nisbatan qo'rqmasdan “o'lim” so'zini ishlatib, qarg'aydilar yoki dakki beradi.
Jiddiy sabablardan yana biri mehr-shafqat etishmasligidir. Doimo bir-birlari bilan chiqisha olmaydigan, arzimas sabab bilan urish-janjallar bo'laveradigan oilalarda o'sayotgan farzandlarning qalbi dunyoni oilasi timsolida tasavvur etadi. Bora-bora o'lim oddiy narsa, hayot qiyinchiliklaridan qutulish yo'li bo'lib tuyuladi unga.
Afsus, buning isbotini ko'rib, guvohi bo'lib turibmiz. Hali ongi mukammal shakllanib ulgurmagan ayrim maktab yoshidagi bolalarda ham o'z joniga qasd qilish holatining sodir bo'lishini ushbu sabablardan deb aytish mumkin.
Bu ofatdan saqlanish uchun Qur'oni karimda bunday marhamat qilinadi: “Taqvo qilganlarga shaytondan (biror) musibat etsa, (darhol Allohni) eslaydilar. Bas, o'shanda ular (haqni) ko'ruvchidirlar. Ularning do'stlari yo'ldan urishda ularga yordam beradilar. (Bu ishda) sustlik qilmaydilar” (A'rof surasi, 201–202-oyatlar).
Muqaddas dinimiz ta'limotida inson hayoti daxlsizligi, uning qadr-qimmatini asrash kabi muhim jihatlarga alohida e'tibor qaratilgan. Misol uchun, hadisi shariflarda inson o'zini o'ldirishi u yoqda tursin, hatto o'limni xayolga keltirishdan ham qaytarilgan. Jumladan, Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Sizlardan hech biringiz (o'ziga etgan ziyon sababli) o'limni orzu qilmasin...” dedilar (Imom Buxoriy rivoyati).
Bu hayot imtihon maydonidir. Alloh taolo bu haqda Qur'oni karimning ko'plab oyatlarida xabar bergan. Jumladan, Balad surasida bunday deydi: “Haqiqatan, insonni (din va dunyo ishlarida mehnat va) mashaqqatda (bo'lish uchun) yaratdik” (4-oyat).
Darhaqiqat, sinovlarda chiniqqan insongina haqiqiy saodatga erisha oladi. Aks holda, inson bir martagina beriladigan hayot imkoniyatini qo'ldan boy berib, insoniy qadr-qimmati va iymonini shaytonning vasvasasiga aldanib poymol qilishi hech gap emas.
Inson hayotining barcha jabhalarida turli-tuman sinovlarga, qarama-qarshiliklarga to'qnash kelmasdan muvaffaqiyatga erisha olmaydi. Hayotda uchraydigan sinovlarning qarshisida tun qanchalik qorong'i yoki uzun bo'lmasin, albatta, fayzli tong otishini kutgandek dadil tura olish chin insoniy fazilatdir. .
Musulmon kishi boshiga tushadigan yaxshilik va yomonlik Alloh taolo tomonidan ekaniga iymon keltiradi. Busiz uning iymoni mukammal bo'lmaydi. Iymonning mazkur sharti nafaqat tilimizda, balki amalimizda ham o'z tatbiqini topishi lozim. Agar mana shu tushuncha mustahkam o'rin olsa, dunyo hayotida boshimizga tushadigan har qanday qiyinchiliklar qarshisida shoshib qolmaysiz.
O'tkir UMIRQULOV,
O'zbekiston xalqaro islom
akademiyasi magistranti
Anjuman diniy sohada zamoniy kadrlar tayyorlash yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi
Joriy yilning 19-20 avgust kunlari bo‘lib o‘tgan nufuzli anjuman diniy ta’lim tizimini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqish, ilmiy-tadqiqot ishlari ko‘lamini kengaytirish va sohaga ilg‘or pedagogik yondashuvlarni tatbiq etish va zamon talabiga mos kadrlar tayyorlashda yo‘lidagi salmoqli amaliy qadam bo‘ldi.
Tadbirlar davomida sohaga oid ilmiy ma’ruzalar bilan bir qatorda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi, Raqamli ta’lim va sun’iy intellektni rivojlantirish markazi hamda ilmiy-tadqiqot sohasining yetakchi mutaxassislari tomonidan ma’naviy-ma’rifiy taraqqiyot, diniy ta’limda raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt va ilmmetriya masalalariga bag‘ishlangan mahorat darslari ham o‘tkazildi. Mashg‘ulotlar tizimda zamonaviy yondashuvlarni ommalashtirish, dars jarayonlarida yangicha uslublarni qo‘llash hamda soha vakillarining kasbiy mahoratini oshirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, anjuman doirasida oliy va o‘rta maxsus diniy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilarining muhtaram Prezidentimizga yo‘llagan Murojaatnomasi o‘qib eshittirildi.
Unda so‘nggi yillarda diniy-ma’rifiy sohani tubdan rivojlantirish, milliy va diniy qadriyatlarimizni tiklash hamda ulug‘ ajdodlarimizning boy ma’naviy merosini o‘rganish va diniy ta’limni rivojlantirish borasida olib borilayotgan tarixiy islohotlar alohida e’tirof etildi. Jumladan, Mir Arab oliy madrasasi, Hadis ilmi maktabi, Imom Termiziy islom instituti kabi diniy ta’lim maskanlari, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy va Bahouddin Naqshband kabi xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari tashkil etilishi yurtimizda ma’rifat ahli uchun keng imkoniyatlar ochgani ta’kidlandi.
O‘z navbatida, pedagoglar ushbu yuksak e’tibor va shart-sharoitlar uchun Davlatimiz Rahbariga minnatdorlik bildirib, bunga javoban yoshlarni Vatanga muhabbat va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalash, Islom dinining asl insonparvarlik g‘oyalarini o‘zlashtirgan va sohada yetuk kadrlarni tayyorlashini ta’kidladilar.
Bo‘lib o‘tgan anjuman diniy ta’lim tizimini yangi bosqichga olib chiqish, innovatsion va raqamli texnologiyalarni o‘quv jarayoniga tatbiq etish hamda sohada yuqori malakali, zamon bilan hamnafas mutaxassislarni tayyorlashda muhim poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati