Sha'bon oyi muborak bo'lsin!
Hijriy-qamariy taqvimning sakkizinchi oyi Sha'bondir. Bu oyga bog'liq bir qancha ma'lumotlar bor. Ulardan ba'zilarini e'tiboringizga taqdim etishga ijozat bergaysiz.
Bu borada asosan Sha'bon oyida nafl ro'za tutish va mazkur oyning yarmiga etgandagi kecha fazli haqida so'z boradi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam: «Ramazon oldidan bir, ikki kun oldin ro'za tutmanglar. Magar bir kishining odatidagi ro'za bo'lsa tutsin», dedilar. Beshovlari rivoyat qilgan.
Sunan egalari rivoyatida: «Qachon Sha'bon yarmiga etsa ro'za tutmanglar», deyilgan.
Ahli kitob bo'lmish kofir qavmlar o'zlariga farz qilingan ro'zaning qaysi kun boshlanishiga shubha qilib, bir-ikki kun oldin tutishar, oqibatda nafl ibodat bilan farz ibodatni aralashtirib yuborishar edi.
Islomda bunga o'xshash ikkilanish, nafl va farzlarni aralashtirib yuborish ishlariga ruxsat yo'q. Musulmonlar har bir ibodatni jazm bilan, azmu qaror bilan, naflni nafl o'rnida, farzni farz o'rnida ado etishlari lozim.
Shuning uchun ham Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Ramazon kirishidan oldin bir-ikki kun qolganda ro'za tutishdan qaytarganlar.
Ammo bir odam ma'lum kunlarda, misol uchun, dushanba va payshanba kunlarda nafl ro'za tutib yurishga odatlangan bo'lsayu, o'sha kun Ramazondan oldingi kunlarga to'g'ri kelib qolsa, tutsa bo'laveradi.
Shuningdek, ba'zi bir kishilar nazr ro'za niyat qilib qo'ygan bo'lsa, ular ham o'sha nazr ro'zani tutsa bo'laveradi.
Yuqorida zikr etilgan sabablarga binoan, Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning: «qachon Sha'bon yarmiga etsa ro'za tutmaganlar», degan hadislariga amal qilib, Sha'bon oyining o'n oltinchi kunidan boshlab to Ramazoni sharif kirguncha nafl ro'za tutish makruh bo'ladi.
Odamlar ichida ushbu tafsilotlarni yaxshi tushunmaganlik oqibatida Sha'bon oyida ro'za tutib bo'lmas ekan, degan tushuncha yuzaga kelgan. Aslida esa gap Sha'bon oyining ikkinchi yarmida ekanini bilib oldik. Sha'bon oyining avvalida ro'za tutish masalasini esa, kelajak hadislarni o'rganish jarayonida, inshaalloh, bilib olamiz.
Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni Ramazondan boshqa oyning ro'zasini to'liq tutganlarini ko'rmadim. Sha'bonda tutganchalik ko'p ro'za tutganlarini ham ko'rmadim. Uning faqat ozginasining ro'zasini tutmas edilar. Balki, hammasini tutar edilar, desak ham bo'laveradi». To'rtovlari rivoyat qilgan.
Ushbu rivoyatda asosan, Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam faqat Ramazon oyining ro'zasini to'liq tutganlarini bilib olamiz. Chunki, Allohning amri shundoq. Ramazondan keyin eng ko'p ro'zasi tutiladigan oy Sha'bon ekan.
Ummu Salama roziyallohu anho: «Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning Sha'bon va Ramazondan boshqa ikki oyning ketma-ket ro'zasini tutganlarini ko'rmadim», dedilar. Termiziy yaxshi sanad bilan rivoyat qilgan.
Sha'bon va Ramazon oylari ketma-ket kelishi ma'lum, Payg'ambarimiz shu ikki oyning ro'zasini tutgan ekanlar. Bundan ham Sha'bon oyi ro'zasi fazilatli ekanini bilib olamiz.
Imron ibn Husoyn roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam bir kishiga: «Bu oyning o'rtasidan biror narsa tutdingmi?», dedilar. Haligi kishi: «Yo'q», dedi. U zot sollallohu alayhi vasallam: «Undoq bo'lsa, qachonki Ramazondan og'zing ochiq bo'lganda uning o'rniga ikki kun ro'za tut», dedilar. Ikki Shayx rivoyat qilgan.
Boshqa bir rivoyatda: «Sha'bon o'rtasidan ro'za tutdingmi?» – deganlar. U kishi, yo'q, deganidan keyin:
«Undoq bo'lsa, og'zing ochiq bo'lganida zimmangdagi o'rniga ikki kun ro'za tut», deganlar.
Bundan Sha'bon oyida hech bo'lmasa ikki kun ro'za tutish kerakligi kelib chiqadi.
O'z-o'zidan nima uchun Sha'bon oyida nafl ro'za tutishga bunchalar ahamiyat beriladi?, degan savol paydo bo'ladi.
Bu savolning javobini Imom Nasaiy Usoma roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisdan topamiz. Unda quyidagilar aytiladi: «Ey Allohning Rasuli, oylardan hech birida Sha'bonda ro'za tutganingizdek ro'za tutganingizni ko'rmadim», dedim. U zot sollallohu alayhi vasallam:
«Bu bir oyki, odamlar undan g'ofil qolurlar. U Rajab bilan Ramazonning orasida. Bu bir oyki, unda amallar Robbil olamiynga ko'tarilur. Mening amalim ko'tarilayotganda ro'zador bo'lishni yaxshi ko'raman», dedilar.
Buning ustiga ro'zasi farz qilingan Ramazon oyidan oldingi oyda, Sha'bonda ro'za tutishni yaxshilab mashq qilib Ramazonga kirilsa, uning ro'zasi yana ham mukammal va benuqson bo'ladi. Bu xuddi farz namozidan oldin sunnat namoz o'qib yaxshilab tayyorgarlik ko'rib olishga o'xshaydi.
Avvalgi o'rgangan hadislarimizda Ramazondan keyin ro'zasi eng afzal oy Muharram oyidir, deyilgan edi. Endi esa Sha'bon ham shu ma'noga da'vogar bo'lib qolmoqda. Shuning uchun ham ba'zi ulamolarimiz Muharram oyi ro'zasining afzalligi Ramazon va Sha'bonnikidan keyin, deganlar.
Ushbu faslda o'rgangan hadislarimizda iloji boricha Sha'bon oyida ko'proq ro'za tutishga targ'ib qilinmoqda. Ro'za tutish nahiy qilingan kunlar faslida esa, Sha'bon oyi oxiridan bir yoki ikki kun ro'za tutish harom, Sha'bon oyining o'n oltinchisidan boshlab ro'za tutmoq makruh, deyilgan edi. Bu bir-biriga qarama-qarshi hukmlar emasmi?, degan savol tug'ilishi tabiiy. Javob shulki, bu erda hech qandoq qarama-qarshilik yo'q. Chunki, o'sha ro'zasi tutilishdan nahiy qilingan kunlar haqida, faslning o'zida ham, agar ro'za tutishga odatlangan bo'lsa, deyilgan. Demak, Sha'bon oyida doimo nafl ro'za tutishga odatlangan odam bo'lsa, tutaveradi. Ammo, odatlanmagan bo'lsayu, Ramazon kirib qolgan bo'lsa nima bo'ladi, degan vasvasa bilan kishilar o'rtasida shubha, ixtilof paydo qilishi mumkin bo'lgan ro'zadan nahiy qilingan.
Demak, o'rtada hech qanday qarama-qarshilik yo'q.
ShA_''BON YaRMINING RO'ZASI
Ali roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Qachon Sha'bon yarmi kechasi bo'lsa uning kechasini bedor o'tkazinglar, kunduzining ro'zasini tutinglar. Chunki, o'shanda, Alloh quyosh botishi paytida dunyo osmoniga tushadi va: «Qani, istig'for aytuvchi bormi? Men unga rizq berurman. Qani baloga uchragan bormi? Men unga ofiyat berurman. Qani falonchi, qani fistonchi?», deydi. Toki, tong otguncha shundoq bo'ladi», dedilar». Ibn Moja rivoyat qilgan.
Hazrati Alidek ulug' sahobiy bunchalik ahamiyatli gapni o'zlaridan aytmaydilar. Albatta, bu haqda Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan bir narsa eshitganlar va o'sha eshitgan ma'nolarini o'z iboralari bilan ifoda etganlar.
Ushbu rivoyatga binoan Sha'bon oyi qoq yarmining kechasi ham, kunduzi ham ulug' va barakli vaqtlar ekanligi kelib chiqadi.
Shu sababdan ham hazrati Ali roziyallohu anhuning tavsiyalariga binoan kunduzni ro'za, kechasini bedorlik ibodati bilan o'tkazishga harakat qilmoq kerak bo'ladi.
Oisha onamiz roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: «Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamni kechalardan birida yo'qotib qo'ydim. So'ng u kishini izlab chiqdim. Qarasam, U zot Baqiy'da boshlarini osmonga ko'tarib turgan ekanlar:
«Ey, Oisha, Alloh va Uning Rasuli sendan chetlashidan xavf qildingmi?», dedilar.
«Siz ba'zi ayollaringizga borgansiz, deb gumon qiluvdim», dedim.
«Albatta, Alloh Sha'bonning yarmidagi kechada dunyo osmoniga tushadi va Kalbning qo'ylari juni adadidan ko'proqni mag'firat qiladi», dedilar. Ibn Moja, Termiziy va Ahmad rivoyat qilgan.
«Baqiy'»–Madinai munavvaradagi mashhur qabristonning nomi. Barcha Madinada vafot etgan sahobalar shu qabristonga dafn etilganlar. Zotan Madinai munavvarada boshqa qabriston yo'q ham.
«Kalb»–mashhur arab qabilasi bo'lib to'liq nomi Bani Kalb. O'sha vaqtda Bani Kalb eng qo'yi ko'p qabila bo'lgan. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Sha'bon oyi yarmida Alloh taolo juda ko'p gunohlarni mag'firat qilishini ifodali qilib aytishda o'sha ko'p qo'yli qabila chorvalarining jun tolalari sonini esga olganlar.
O'ylab ko'radigan bo'lsak, bir dona qo'yning jun tolalari qancha bo'lishini sanashning o'zi qiyin. Arab qabilalari ichida eng ko'p qo'yli qabilaning qo'ylari jun tolasi qancha bo'lishini tasavvur qilib ko'raverish kerak. Buning hammasi o'sha kecha juda ham fazilatli ekaniga dalolat qiladi.
Ushbu hadisdan olinadigan foydalar:
1. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning kechasi bezovta bo'lib o'rinlarini tark qilib tashqariga chiqib ketgan vaqtlari ham bo'lgan.
2. Kechasi qabristonga kirish, osmonga qarab turish mumkinligi.
3. Oisha onamizda xotinlik qizg'anishlari borligi. Payg'ambarimizni ba'zi xotinlari oldiga ketgan bo'lsalar kerak, deb ortlaridan izlab chiqishlari shuni ko'rsatadi. Bu esa ayb emas, balki tabiiy bir hol. Balki, me'yorida bo'lsa, ayol kishining ziynati ham.
4. Payg'ambar alayhissalomning Oisha onamiz roziyallohu anhoning ruhiy hollarini yaxshi tushunganlari.
5. Sha'bon yarmidagi tun fazilatli kecha ekani.
6. Mazkur kechada ko'plab gunohlar mag'firat qilinishi.
7. Sha'bonning yarmidagi kechada bedor bo'lib ibodat, istig'for va duo bilan mash-g'ul bo'lish kerakligi.
Abu Muso roziyallohu anhudan: «Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam: «Alloh Sha'bon yarmidagi kechada qarab ko'rib jamiki maxluqotlarini mag'firat qilur. Magar mushrik va xusumatchi bundan mustasnodir», dedilar. Ibn Moja va Ahmad rivoyat qilgan.
Ushbu hadisdan olnadigan foydalar:
1. Sha'bonning yarmidagi kecha fazilatli ekani.
2. Mazkur kechada Alloh maxluqotlariga nazar solib qarab hammalarining gunohlarini kechirishi.
3. Mushriklik juda yomon narsa ekani.
4. Husumatchilik juda yomon narsa ekani.
Demak, Sha'bon oyi yarimlaganda ibodat qilib mazkur va'da qilingan ajru savob hamda mag'firatlardan bahramand bo'lib qolish kerak. Ana shundoq fazilatli vaqtda ham gunohni mag'firat qilinishiga mone' bo'ladigan mushriklik va xusumatchilikdan uzoqda bo'lish kerak.
Islom.uz
“TAKFIR” – MUSULMON JAMIYATINI ICHIDAN YEMIRUVCHI FITNA
Ayrim ilmsiz yoshlar eng nozik va qaltis masalalarni ko‘tarib, musulmonlar birligiga raxna solish bilan shug‘ullanmoqda. Dinda g‘uluvga ketib, g‘ayridinlar haqidagi oyat va hadislarni noto‘g‘ri talqin qilgan holda ularni musulmonlarni kofirga chiqarishga qurol qilmoqdalar. Bu juda ham xatarli va qaltis yo‘l. Bu yo‘lda ko‘pchilik toyilib, adashib ketgan. Shunday pallada yoshlarni xatarlardan ogoh etish har bir ziyoli, ma’rifatparvar insonning birlamchi vazifalari sirasiga kiradi.
“Takfir” tushunchasi “birovni kofirga chiqarish”, “kofir deb hisoblash” ma’nolarini anglatadi. Shariatimizda musulmon kishini aniq hujjat bo‘lmasdan “kofir” deb hukm qilish o‘ta xatarli bo‘lib, aslo mumkin emas.
Alloh taolo Qur’oni karimda bunday degan:
﴿ولا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً﴾
“...Sizga salom bergan kimsaga mo‘min emassan, demanglar” (Niso surasi, 94-oyat).
Demak, Alloh taolo bu oyati karimada shoshmashosharlik bilan birovning mo‘min emasligi haqida hukm chiqarishdan qaytarmoqda.
Shariatda musulmon insonni uning musulmon ekaniga qarshi dalil topilmagunicha musulmon deb hukm qilinadi. Mo‘min kishi iymon asoslarini ochiq inkor etishi yoki kufr kalimasini bilib turib, o‘zi xohlab talaffuz qilishi, Islomdagi qat’iy farz qilingan amallardan birini inkor qilishi yoki din shiorlaridan birini masxara qilishi bilan dindan chiqadi. Shunda ham darhol uning kofirligiga hukm chiqarilmaydi. Balki bu shar’iy masala bo‘lib, muftiy va qozilarning ishidir.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam “Laa ilaha illalloh, Muhammadur Rasululloh” deb turgan shaxsni kofirga chiqarish xatarini bir qancha hadislarida bayon qilganlar. Jumladan, Rasuli akram alayhissalom bunday dedilar:
ثَلاَثَةٌ مِنْ أَصْلِ الإِيمَانِ: الْكَفُّ عَمَّنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَلاَ نُكَفِّرُهُ بِذَنْبٍ وَلاَ نُخْرِجُهُ مِنَ الإِسْلاَمِ بِعَمَلٍ.
«Uch narsa iymonning aslidandir. “Laa ilaha illalloh” degan kimsaga tegmaslik, uni gunohi tufayli “kofir” demaymiz, amali tufayli Islomdan chiqarmaymiz» (Imom Abu Dovud rivoyati).
Ushbu hadisi sharifda musulmon kishi boshqa dindoshiga nisbatan qanday munosabatda bo‘lishi borasida aniq hukm berilmoqda. Ya’ni haqiqiy mo‘min boshqa birodarini gunohi tufayli kofirga chiqarmasligi, qilgan amali sababli unga “mo‘min emas” degan so‘zni aytmaslik lozimligi uqtirilmoqda.
Yana bir hadisi sharifda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar:
وَمَنْ قَذَفَ مُؤْمِناً بِكُفْرٍ فَهُوَ كَقَتْلِهِ.
“Kim mo‘min kishini kofirga chiqarsa, uni o‘ldirgandek (gunohkor) bo‘ladi” (Imom Buxoriy rivoyati).
Ushbu hadisga sharh yozgan ulamolarimiz: «Musulmonni o‘ldirgan qotil qancha gunoh olsa, musulmon insonni “kofir” deb hukm qilgan kimsa ham xuddi shunday gunohkor bo‘ladi», deganlar. Vaholanki, musulmonni o‘ldirish qanday gunoh ekani haqida Alloh taolo bunday marhamat qilgan:
﴿وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا﴾
“Kim bir mo‘minni qasdan o‘ldirsa, uning jazosi jahannamdir. Unda abadiy qolur. Unga Allohning g‘azabi va la’nati yog‘ilur. Va Alloh unga ulkan azobni tayyorlagandir” (Niso surasi, 93-oyat).
Kofirga chiqarishning xatari haqidagi mashhur hadisda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar:
أَيُّمَا امْرِئٍ قَالَ لأَخِيهِ: يَا كَافِر فَقَدْ بَاءَ بِهَا أَحَدُهُمَا إِنْ كَانَ كَمَا قَالَ وَإِلا رَجَعَتْ عَلَيْهِ.
«Agar kishi o‘z birodariga: “Ey kofir” desa, ikkisidan biri kofir bo‘ladi. Agar birodari haqiqatan ham kofir bo‘lsa, to‘g‘ri aytgan bo‘ladi, aks holda bu gapi kofir deguvchini o‘ziga qaytadi» (Imom Muslim rivoyati).
Shu ma’nodagi hadislarni yana ko‘plab keltirish mumkin. Ularning barchasida inson boshqa musulmonlarni kofirga chiqarishga shoshmasligi, ayblangan shaxs u aytganidek bo‘lmasa, o‘zi o‘sha sifatga doxil bo‘lib qolishi ta’kidlangan.
Rasulullohning ta’limlarini olgan sahobai kiromlar va ulardan keyingi ulamolarimiz ham musulmonni “kofir” deyishdan qattiq hazir bo‘lganlar. Chunki ular bu ishda katta gunoh borligi va bu gap o‘ziga qaytib qolishidan xabardor edilar.
Islom tarixidan ma’lumki, musulmonni gunohi sababli “kofir” deyishga birinchi bo‘lib jur’at etganlar xavorij firqasi bo‘ldi. Ular: “Mo‘min kishi gunoh ish qilsa, kofir bo‘ladi, Islomdan chiqadi”, dedi. Bora-bora xavorijlarning musulmonlarni kofirga chiqarishdan boshqa qiladigan ishlari qolmadi. Ularning shariatga zid bu ishlari musulmonlar orasida ixtilof va ziddiyatlarni chiqarib, qirg‘inbarot urushlarga, musulmonlarning qonlari to‘kilishiga olib keldi. Ulamolarimiz xavorijlarchalik Islomga katta zarar yetkazgan firqa bo‘lmaganini ta’kidlaydilar.
Afsuski, hozirgi kunda ham xavorijlarning g‘oyaviy izdoshlari chiqib turibdi. Zamonamiz xavorijlari ham qadimgi maslakdoshlaridan “o‘rnak” olib, fitna-fasod qilmoqdalar. Bularning ham, o‘tmishdagi maslakdoshlari kabi, musulmonlarni ayblashdan boshqa “g‘am”lari yo‘q. Bular iloji boricha ko‘proq musulmonni gunohi sababli kofirga chiqarishni o‘zlarining bosh vazifalari deb biladilar.
Ayni paytda bular ijtimoiy tarmoqlardan foydalangan holda davlat rahbarlaridan boshlab, o‘zlariga hamfikr bo‘lmagan har bir musulmonni osongina kofirga chiqaradilar. Ularning soxta fatvolarida hozirda musulmonman deb yurganlarning ko‘pchiligi mushrik va kofir bo‘lib ketgan, deyiladi (Alloh asrasin!). Ularning bu soxta “fatvosi”ning puch ekaniga Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning yuqorida zikri kelgan hadislaridagi: “Musulmonni gunohi tufayli kofir demaymiz”, degan qoidaning o‘zi kifoya qiladi.
Boshqa bir hadisi sharifda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Kim biz o‘qigan namozni o‘qisa, qiblamizga yuzlansa, biz so‘ygan narsalardan yesa, u musulmondir. Bizga nima huquq bo‘lsa, unga ham shu huquq va bizga nima majburiyat bo‘lsa, unga ham shu narsa majburiyatdir” (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).
Mashhur sahoba Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhudan bu masala borasida so‘raldi: «“Gunohlardan birortasini kufr, shirk yoki nifoq deb bilarmidinglar? U: “Alloh saqlasin! Biz gunoh qilgan kishini gunohkor mo‘min deb bilamiz”, dedi» (“Majma’uz zavoid va manbaul favoid”).
Ahli sunna val jamoa e’tiqodiga ko‘ra, barcha ulamolar bir ovozdan harom ish qilgan kishi, modomiki uni halol sanamas ekan, kofirga chiqarilmaydi, balki fosiq, gunohkor bo‘ladi, deydilar.
Qolaversa, mazhabboshimiz Imomi A’zam rahmatullohi alayh “Fiqhul akbar” kitobida bunday degan:
وَلاَ نُكَفِّرُ مُسْلِمًا بِذَنْبٍ مِنَ الذُّنُوبِ وَاِنْ كَانَتْ كَبِيْرَةً اِذَا لَمْ يَسْتَحِلَّهَا.
“Musulmon kishi katta gunohlardan birini qilsa ham, modomiki o‘shani halol sanamasa, kofirga chiqarmaymiz”.
Buyuk muhaddis olim Abu Ja’far Tahoviy Hanafiy “Aqidatu-Tahoviya” asarida bunday deganlar: “Qibla ahllarining birontasini gunohi sababli, modomiki uni halol sanamas ekan, kofirga chiqarmaymiz”.
Bu masalada Mulla Ali Qoriy rahmatullohi alayh bunday deganlar:
قَالَ عُلَمَاؤُنَا: إِذَا وُجِدَ تِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ وَجْهًا تُشِيْرُ إِلَى تَكْفِيْرِ مُسْلِمٍ وَوَجْهٌ وَاحِدٌ إِلَى إِبْقَائِهِ عَلَى إِسْلاَمِهِ
فَيَنْبَغِي لِلْمُفْتِي وَالْقَاضِي أَنْ يَعْمَلاَ بِذَلِكَ الْوَجْهِ.
Ulamolarimiz aytadilar: “Agar (biror so‘z yoki ish ustida) musulmonni kofir deyishga dalolat qiladigan to‘qson to‘qqizta dalil bo‘lsa-yu, musulmon deb bilishga dalolat qiluvchi birgina dalil bo‘lsa, muftiy va qozilar uchun o‘sha bitta dalilni olish lozim bo‘ladi” (“Sharhush shifo”).
Ammo hozirgi kundagi adashgan kimsalar bu masalada: “Mo‘min deyish uchun to‘qson to‘qqizta dalil bo‘lsa-yu, kofir deyish uchun birgina dalil bo‘lsa, to‘qson to‘qqiztasini chetga surib qo‘yib, o‘sha bir dalilni olish kerak”, deyishgacha borib yetdilar. Bu esa barcha ahli sunna ulamolarimizning tutgan yo‘llariga butunlay ziddir.
Hozirgi kundagi musulmonlarni kofirga chiqaruvchilarning asosiy xatolari – dinni puxta bilmaslik, oyat-hadislarni yengil-yelpi tushunish, mo‘tabar mujtahid ulamolar, mufassirlar va hadislarga sharh yozgan buyuk olimlarning so‘zlarini bilmasliklari yoki bilsalar ham, e’tiborga olmasliklaridir. Misol uchun ayrim johil toifalar
﴿فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ﴾
“Bas, Meni eslangiz, sizni eslarman. Va Menga shukr qilingiz, kufr qilmangiz” (Baqara surasi, 152) oyatidagi وَلَا تَكْفُرُونِ degan joyini “Menga kofir bo‘lmanglar” deb tafsir qilishadi. Ya’ni, gapni kofirlikka buradilar.
Vaholanki, biror mufassir bu so‘zni “kufr” deb tafsir qilmagan, balki, “noshukrlik” deb tafsir qilganlar. Masalan, Imom Qurtubiy buni shunday tafsir qilgan: فَالْكُفْرُ هُنَا سَتْرُ النِّعْمَةِ ya’ni, “bu joydagi “kufr” so‘zi Alloh bergan ne’matni yashirish – noshukrlik qilishdir”, degan.
Bunday misollarni Qur’oni karim va hadisi shariflardan ko‘plab keltirish mumkin.
Shunday ekan, Qur’oni karimda yoki hadisi shariflarda “kufr” so‘zi yoki unga o‘zakdosh kalimalar kelganda, undan faqat kofirlik nazarda tutilgan deb tushunmasdan, balki mo‘tabar mufassir va muhaddis ulamolarimizning tafsir va sharhlariga qarab xulosa chiqarishimiz shart bo‘ladi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, musulmonni kofirga chiqarishga hech kimning haqqi yo‘q. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam, sahobai kiromlar, tobeinlar va ularga ergashgan ulamolarimiz gunohkor musulmonlarni murtad yoki kofirga chiqarmaganlar.
Shunday ekan, musulmon shaxs o‘zini sunnatga hamda salafi solihlar yo‘liga ergashishini da’vo qilar ekan ularning yo‘lini mahkam tutishi lozim.
O‘tkirbek Sobirov
O‘zbekiston musulmonlari idorasi mas’ul xodimi
Toshkent islom instituti o‘qituvchisi
