Sha'bon oyi muborak bo'lsin!
Hijriy-qamariy taqvimning sakkizinchi oyi Sha'bondir. Bu oyga bog'liq bir qancha ma'lumotlar bor. Ulardan ba'zilarini e'tiboringizga taqdim etishga ijozat bergaysiz.
Bu borada asosan Sha'bon oyida nafl ro'za tutish va mazkur oyning yarmiga etgandagi kecha fazli haqida so'z boradi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam: «Ramazon oldidan bir, ikki kun oldin ro'za tutmanglar. Magar bir kishining odatidagi ro'za bo'lsa tutsin», dedilar. Beshovlari rivoyat qilgan.
Sunan egalari rivoyatida: «Qachon Sha'bon yarmiga etsa ro'za tutmanglar», deyilgan.
Ahli kitob bo'lmish kofir qavmlar o'zlariga farz qilingan ro'zaning qaysi kun boshlanishiga shubha qilib, bir-ikki kun oldin tutishar, oqibatda nafl ibodat bilan farz ibodatni aralashtirib yuborishar edi.
Islomda bunga o'xshash ikkilanish, nafl va farzlarni aralashtirib yuborish ishlariga ruxsat yo'q. Musulmonlar har bir ibodatni jazm bilan, azmu qaror bilan, naflni nafl o'rnida, farzni farz o'rnida ado etishlari lozim.
Shuning uchun ham Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Ramazon kirishidan oldin bir-ikki kun qolganda ro'za tutishdan qaytarganlar.
Ammo bir odam ma'lum kunlarda, misol uchun, dushanba va payshanba kunlarda nafl ro'za tutib yurishga odatlangan bo'lsayu, o'sha kun Ramazondan oldingi kunlarga to'g'ri kelib qolsa, tutsa bo'laveradi.
Shuningdek, ba'zi bir kishilar nazr ro'za niyat qilib qo'ygan bo'lsa, ular ham o'sha nazr ro'zani tutsa bo'laveradi.
Yuqorida zikr etilgan sabablarga binoan, Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning: «qachon Sha'bon yarmiga etsa ro'za tutmaganlar», degan hadislariga amal qilib, Sha'bon oyining o'n oltinchi kunidan boshlab to Ramazoni sharif kirguncha nafl ro'za tutish makruh bo'ladi.
Odamlar ichida ushbu tafsilotlarni yaxshi tushunmaganlik oqibatida Sha'bon oyida ro'za tutib bo'lmas ekan, degan tushuncha yuzaga kelgan. Aslida esa gap Sha'bon oyining ikkinchi yarmida ekanini bilib oldik. Sha'bon oyining avvalida ro'za tutish masalasini esa, kelajak hadislarni o'rganish jarayonida, inshaalloh, bilib olamiz.
Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni Ramazondan boshqa oyning ro'zasini to'liq tutganlarini ko'rmadim. Sha'bonda tutganchalik ko'p ro'za tutganlarini ham ko'rmadim. Uning faqat ozginasining ro'zasini tutmas edilar. Balki, hammasini tutar edilar, desak ham bo'laveradi». To'rtovlari rivoyat qilgan.
Ushbu rivoyatda asosan, Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam faqat Ramazon oyining ro'zasini to'liq tutganlarini bilib olamiz. Chunki, Allohning amri shundoq. Ramazondan keyin eng ko'p ro'zasi tutiladigan oy Sha'bon ekan.
Ummu Salama roziyallohu anho: «Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning Sha'bon va Ramazondan boshqa ikki oyning ketma-ket ro'zasini tutganlarini ko'rmadim», dedilar. Termiziy yaxshi sanad bilan rivoyat qilgan.
Sha'bon va Ramazon oylari ketma-ket kelishi ma'lum, Payg'ambarimiz shu ikki oyning ro'zasini tutgan ekanlar. Bundan ham Sha'bon oyi ro'zasi fazilatli ekanini bilib olamiz.
Imron ibn Husoyn roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam bir kishiga: «Bu oyning o'rtasidan biror narsa tutdingmi?», dedilar. Haligi kishi: «Yo'q», dedi. U zot sollallohu alayhi vasallam: «Undoq bo'lsa, qachonki Ramazondan og'zing ochiq bo'lganda uning o'rniga ikki kun ro'za tut», dedilar. Ikki Shayx rivoyat qilgan.
Boshqa bir rivoyatda: «Sha'bon o'rtasidan ro'za tutdingmi?» – deganlar. U kishi, yo'q, deganidan keyin:
«Undoq bo'lsa, og'zing ochiq bo'lganida zimmangdagi o'rniga ikki kun ro'za tut», deganlar.
Bundan Sha'bon oyida hech bo'lmasa ikki kun ro'za tutish kerakligi kelib chiqadi.
O'z-o'zidan nima uchun Sha'bon oyida nafl ro'za tutishga bunchalar ahamiyat beriladi?, degan savol paydo bo'ladi.
Bu savolning javobini Imom Nasaiy Usoma roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisdan topamiz. Unda quyidagilar aytiladi: «Ey Allohning Rasuli, oylardan hech birida Sha'bonda ro'za tutganingizdek ro'za tutganingizni ko'rmadim», dedim. U zot sollallohu alayhi vasallam:
«Bu bir oyki, odamlar undan g'ofil qolurlar. U Rajab bilan Ramazonning orasida. Bu bir oyki, unda amallar Robbil olamiynga ko'tarilur. Mening amalim ko'tarilayotganda ro'zador bo'lishni yaxshi ko'raman», dedilar.
Buning ustiga ro'zasi farz qilingan Ramazon oyidan oldingi oyda, Sha'bonda ro'za tutishni yaxshilab mashq qilib Ramazonga kirilsa, uning ro'zasi yana ham mukammal va benuqson bo'ladi. Bu xuddi farz namozidan oldin sunnat namoz o'qib yaxshilab tayyorgarlik ko'rib olishga o'xshaydi.
Avvalgi o'rgangan hadislarimizda Ramazondan keyin ro'zasi eng afzal oy Muharram oyidir, deyilgan edi. Endi esa Sha'bon ham shu ma'noga da'vogar bo'lib qolmoqda. Shuning uchun ham ba'zi ulamolarimiz Muharram oyi ro'zasining afzalligi Ramazon va Sha'bonnikidan keyin, deganlar.
Ushbu faslda o'rgangan hadislarimizda iloji boricha Sha'bon oyida ko'proq ro'za tutishga targ'ib qilinmoqda. Ro'za tutish nahiy qilingan kunlar faslida esa, Sha'bon oyi oxiridan bir yoki ikki kun ro'za tutish harom, Sha'bon oyining o'n oltinchisidan boshlab ro'za tutmoq makruh, deyilgan edi. Bu bir-biriga qarama-qarshi hukmlar emasmi?, degan savol tug'ilishi tabiiy. Javob shulki, bu erda hech qandoq qarama-qarshilik yo'q. Chunki, o'sha ro'zasi tutilishdan nahiy qilingan kunlar haqida, faslning o'zida ham, agar ro'za tutishga odatlangan bo'lsa, deyilgan. Demak, Sha'bon oyida doimo nafl ro'za tutishga odatlangan odam bo'lsa, tutaveradi. Ammo, odatlanmagan bo'lsayu, Ramazon kirib qolgan bo'lsa nima bo'ladi, degan vasvasa bilan kishilar o'rtasida shubha, ixtilof paydo qilishi mumkin bo'lgan ro'zadan nahiy qilingan.
Demak, o'rtada hech qanday qarama-qarshilik yo'q.
ShA_''BON YaRMINING RO'ZASI
Ali roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Qachon Sha'bon yarmi kechasi bo'lsa uning kechasini bedor o'tkazinglar, kunduzining ro'zasini tutinglar. Chunki, o'shanda, Alloh quyosh botishi paytida dunyo osmoniga tushadi va: «Qani, istig'for aytuvchi bormi? Men unga rizq berurman. Qani baloga uchragan bormi? Men unga ofiyat berurman. Qani falonchi, qani fistonchi?», deydi. Toki, tong otguncha shundoq bo'ladi», dedilar». Ibn Moja rivoyat qilgan.
Hazrati Alidek ulug' sahobiy bunchalik ahamiyatli gapni o'zlaridan aytmaydilar. Albatta, bu haqda Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan bir narsa eshitganlar va o'sha eshitgan ma'nolarini o'z iboralari bilan ifoda etganlar.
Ushbu rivoyatga binoan Sha'bon oyi qoq yarmining kechasi ham, kunduzi ham ulug' va barakli vaqtlar ekanligi kelib chiqadi.
Shu sababdan ham hazrati Ali roziyallohu anhuning tavsiyalariga binoan kunduzni ro'za, kechasini bedorlik ibodati bilan o'tkazishga harakat qilmoq kerak bo'ladi.
Oisha onamiz roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: «Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamni kechalardan birida yo'qotib qo'ydim. So'ng u kishini izlab chiqdim. Qarasam, U zot Baqiy'da boshlarini osmonga ko'tarib turgan ekanlar:
«Ey, Oisha, Alloh va Uning Rasuli sendan chetlashidan xavf qildingmi?», dedilar.
«Siz ba'zi ayollaringizga borgansiz, deb gumon qiluvdim», dedim.
«Albatta, Alloh Sha'bonning yarmidagi kechada dunyo osmoniga tushadi va Kalbning qo'ylari juni adadidan ko'proqni mag'firat qiladi», dedilar. Ibn Moja, Termiziy va Ahmad rivoyat qilgan.
«Baqiy'»–Madinai munavvaradagi mashhur qabristonning nomi. Barcha Madinada vafot etgan sahobalar shu qabristonga dafn etilganlar. Zotan Madinai munavvarada boshqa qabriston yo'q ham.
«Kalb»–mashhur arab qabilasi bo'lib to'liq nomi Bani Kalb. O'sha vaqtda Bani Kalb eng qo'yi ko'p qabila bo'lgan. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Sha'bon oyi yarmida Alloh taolo juda ko'p gunohlarni mag'firat qilishini ifodali qilib aytishda o'sha ko'p qo'yli qabila chorvalarining jun tolalari sonini esga olganlar.
O'ylab ko'radigan bo'lsak, bir dona qo'yning jun tolalari qancha bo'lishini sanashning o'zi qiyin. Arab qabilalari ichida eng ko'p qo'yli qabilaning qo'ylari jun tolasi qancha bo'lishini tasavvur qilib ko'raverish kerak. Buning hammasi o'sha kecha juda ham fazilatli ekaniga dalolat qiladi.
Ushbu hadisdan olinadigan foydalar:
1. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning kechasi bezovta bo'lib o'rinlarini tark qilib tashqariga chiqib ketgan vaqtlari ham bo'lgan.
2. Kechasi qabristonga kirish, osmonga qarab turish mumkinligi.
3. Oisha onamizda xotinlik qizg'anishlari borligi. Payg'ambarimizni ba'zi xotinlari oldiga ketgan bo'lsalar kerak, deb ortlaridan izlab chiqishlari shuni ko'rsatadi. Bu esa ayb emas, balki tabiiy bir hol. Balki, me'yorida bo'lsa, ayol kishining ziynati ham.
4. Payg'ambar alayhissalomning Oisha onamiz roziyallohu anhoning ruhiy hollarini yaxshi tushunganlari.
5. Sha'bon yarmidagi tun fazilatli kecha ekani.
6. Mazkur kechada ko'plab gunohlar mag'firat qilinishi.
7. Sha'bonning yarmidagi kechada bedor bo'lib ibodat, istig'for va duo bilan mash-g'ul bo'lish kerakligi.
Abu Muso roziyallohu anhudan: «Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam: «Alloh Sha'bon yarmidagi kechada qarab ko'rib jamiki maxluqotlarini mag'firat qilur. Magar mushrik va xusumatchi bundan mustasnodir», dedilar. Ibn Moja va Ahmad rivoyat qilgan.
Ushbu hadisdan olnadigan foydalar:
1. Sha'bonning yarmidagi kecha fazilatli ekani.
2. Mazkur kechada Alloh maxluqotlariga nazar solib qarab hammalarining gunohlarini kechirishi.
3. Mushriklik juda yomon narsa ekani.
4. Husumatchilik juda yomon narsa ekani.
Demak, Sha'bon oyi yarimlaganda ibodat qilib mazkur va'da qilingan ajru savob hamda mag'firatlardan bahramand bo'lib qolish kerak. Ana shundoq fazilatli vaqtda ham gunohni mag'firat qilinishiga mone' bo'ladigan mushriklik va xusumatchilikdan uzoqda bo'lish kerak.
Islom.uz
Chin usta qoldimi? (qidiryapman)
Bugunning gapi
“Uch xonali xonadonimni ta’mirlatish uchun ikki oy muddatga kelishib usta tushirgandim, olti oyda zo‘rg‘a chala-chulpa qilib ishini tugatdi...”
“Ustalar nega bunaqa-a? Uyini ta’mirlatib, ustalardan roziman, degan odamni uchratmadim...”
“Ko‘pchiligi odamga firib beradi: ishni vaqtida bajarmaydi, ta’mir ishlari tugagach, boshida kelishilgan narxdan ikki barobar ko‘p mablag‘ so‘raydi...”
Yuqoridagi gaplar – uyini, xonadonini ta’mirlatib, ustalardan kuygan kishilarning dod-faryodlari.
Bugungi kunda jamiyatda ayrim ustalarning o‘z ishini vijdonan bajarmasligi, sifatsiz materiallar ishlatishi, vaqtni cho‘zishi yoki turli nayranglar bilan buyurtmachini aldashi, afsuski, ko‘pchilikni tashvishga solish barobarida shu kasb egalariga nisbatan ishonchning susayishiga yoki butunlay yo‘qolishiga olib kelyapti.
Yaxshi niyatda uyini, xonadonini ta’mirlatmoqchi bo‘lgan kishi usta ishlatgan tanishlaridan so‘rab-surishtirishi tayin. Yaqinda men ham xonadonimni ta’mirlatmoqchi bo‘lib usta izladim. Tanish-bilishlardan, do‘stlarimdan so‘rasam, yarmidan ko‘pi ustalardan nolidi. Bu holat nafaqat moliyaviy zarar, ayni paytda insonlar o‘rtasidagi ishonchning yo‘qolishiga ham sabab bo‘lmyaptimi?!
Islom ta’limotida halol mehnat, omonatdorlik va rostgo‘ylik yuksak fazilat ekani ta’kidlanadi. Alloh taolo Qur’oni karimda: “Darhaqiqat, Alloh omonatni o‘z egalariga topshirishingiz va odamlar o‘rtasida hukm qilganingizda adolat bilan hukm qilishingizga buyurar. Albatta, Alloh sizlarga yaxshigina nasihat qilur. Albatta, Alloh eshituvchi va ko‘ruvchi Zotdir” (Niso surasi, 58-oyat).
Ustalik – yaxshi kasb. Usta omonatdor bo‘lsa, odamlarning hojatini ravo qiladi, ko‘pga foydasi tegadi. Buyurtmachi o‘z molini, mablag‘ini ustaga ishonib topshiradi. Usta shu ishonchni oqlashi, ishni puxta va vijdonan bajarishi shart.
Uy – insonning boshpanasi. Uning har bir g‘ishti ezgu niyat bilan qo‘yiladi, har bir devori umid bilan ko‘tariladi. Ammo, afsuski, ba’zan ayrim ustalar imorat qurish yoki ta’mirlashda nayrang qiladilar. Usta tashqi tomondan devorni silliq suvaydi, ammo ichidagi yoriqlarni berkitadi. Bo‘yoqning yaltirog‘i ko‘zni quvnatadi, lekin ortidagi nuqson vaqt o‘tishi bilan ko‘zga tashlanadi.
Yangi ta’mirlangan xonadondan hali bo‘yoq hidi ketmay turib shiftda yoriqlar paydo bo‘ladi, eshiklar qiyshayib qoladi, pol esa g‘ichirlab imorat egasining asabini buzadi. Buyurtmachi ustaga bergan mablag‘iga ichi achiydi.
Ba’zi ustalar sifatli qurilish materiali olish uchun berilgan pulga arzon mahsulot sotib oladi. Qolgan mablag‘ni esa “mehnat haqim” deb o‘maradi. Sementga qumni ortiqcha qo‘shadi, temir yoki armaturani ingichkarog‘iga almashtiradi, mis simlar o‘rniga alyuminini tortadi.
Yana shunday ustalar ham borki, bir haftada tugatishga kelishilgan ishni bir oygacha cho‘zadi. Bahona ham tayyor: “Material kelmadi”, “Yordamchim betob bo‘lib qoldi”, “Ertaga tugatib beramiz” va hokazo.
Eng yomoni, ustaning qo‘lidan chiqqan uy bir yil o‘tar-o‘tmas yana ta’mirga muhtoj bo‘lib qoladi. Bu hunar emas, hiyladir. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Kim bizni aldasa, bizdan emas”, deganlar (Imom Muslim rivoyati). Bu hadis har qanday sohadagi firibgarlikni qamrab oladi. Agar usta arzon yoki sifatsiz materialni qimmatbaho deb ko‘rsatsa, ishni ataylab chala bajarsa yoki keyin yana ta’mirga muhtoj bo‘ladigan qilib ishlasa, bu aldamchilikdan, firibgarlikdan boshqa narsa emas. Afsuski, bugun ko‘pchilik ustalar hiyla va nayrangni kasb qilib olganlar. Buning oqibatida na o‘zlari baraka topadilar, na buyurtmachi ularga bergan mablag‘iga rozi bo‘ladi.
Haqiqiy usta, o‘z ishini vijdonan qiladigan kishi boshqacha bo‘ladi. U har bir ishini bekamu ko‘st bajaradi. Chunki u odamlardan yashirgan nuqsonni, albatta, Alloh taolo ko‘rib, bilib turishini yaxshi anglaydi. Unday ustalar o‘zlariga Alloh taoloning: “Albatta, Alloh chiroyli (ish) qiluvchilarni yaxshi ko‘radi” (Baqara surasi, 195) oyatini hamda Nabiy alayhissalomning: “Alloh taolo o‘z ishini chiroyli, puxta qiladigan kishini yaxshi ko‘radi” (Imom Tabaroniy rivoyati), degan muborak hadislarini o‘zlariga shior qilib olgan bo‘ladilar. Lekin, afsuski, hozir bunday ustalarni topish amrimahol. Borlari ham “qo‘lma-qo‘l”.
Omonatdor ustalar qurgan uylar, yillar o‘tsa ham, yaxshilik bilan eslanadi. Ularning haqlariga xayrli duolar qilinadi. Birgina misol, bizning Sangijumon qishlog‘imizdagi ko‘p uylarni pachirlik usta Turdimurod bobo (Alloh makonini jannat qilsin!) qurgan. O‘sha paytlarda (1960–1990 yillar) vassajuft qilingan shiftlarga ustaning imoratni qurib bitirgan sanasini bitish an’ana bo‘lgan. Har safar qishloqqa borib uyga kirsam, usta boboning “imzosi”ga ko‘zib tushadi va Qur’oni karim oyatlaridan tilovat qilib, u kishining ruhlariga bag‘ishlayman.
Bugun ba’zi ustalarning ishni kelishilgan muddatda tugatmasligi; sifatsiz qurilish materiallaridan foydalanishi; narxni asossiz oshirishi; kamchiliklarni yashirishi; bir necha oy o‘tib yana ta’mir qilishga majbur bo‘ladigan darajada ish tutishi katta gunohdir. Bunday xatti-harakatlar oqibatida buyurtmachi moddiy zarar ko‘radi, asabiylashadi, vaqt yo‘qotadi va eng achinarlisi, odamlar o‘rtasidagi ishonch susayadi.
Halol rizqning barakasi uning ko‘pligida emas, balki pokligidadir. Aldamchilik bilan, hiyla-nayrang ishlatib topilgan mablag‘ foyda bo‘lib ko‘rinsa-da, unda baraka bo‘lmaydi. Shuning uchun har bir usta o‘z qo‘li bilan topayotgan rizqining halolligi haqida o‘ylashi, har bir mix, har bir g‘isht, har bir sim yoki har bir ta’mir uchun qiyomat kuni hisob berilishini unutmasligi kerak.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf rahimahulloh:
- Men ham (har bir shaxs) jamiyatning a’zosiman. Uy qurmoqchiman, lekin quruvchilik qo‘limdan kelmaydi. Demak, ustaga ehtiyojim bor. Uning oldiga borib, uy qurmoqchiman, shartnoma tuzaylik, deyman. Ustalar kasbi ortidan rizq topadi. Ular bilan kelishib, bugungi naxr bo‘yicha muayyan summa belgilanadi. Muddati va sifat ko‘rsatkichlari kelishib olinadi. Hozirga kunda, Alloh biluvchiroq, ustaman deganlarning 70 foizi aldamchi, nayrangboz, hiylakor: kelishilgan kunda belgilangan manzilga yetib kelmaydi, ishga kech kelib, erta ketadi, vazifasini puxta bajarmaydi, ishini bitirmasdan oldin pul so‘raydi. Takasaltang, taralla-bedod qilib yuradi. Uyning egasi ham xijolatda qoladi. Aksariyati shunaqa. Bunday ustalarga kim ishonadi? Ularga kim ish beradi? Bunday toifalar o‘ziga o‘zi qiladi, ular omadsizlikni o‘zlariga chorlab oladilar.
O‘ttiz foiz haqiqiy ustalar bor. Ular o‘z kasbi bilan faxrlanadi. Guruhlari bor, shogirdlari, ustozlari bor. Hammasini qoyillatib, asbob-anjomlarini chiroyli qilib qo‘yishgan. Shartnopmani tuzadi, vaqtida ishga keladi, belgilangan muddatda qurilishni yoki ta’mir ishlarini tugatadi, ish haqini olib ketadi. Buyurtmachi ham rozi, usta ham rozi. Bunday kishilarning ishida unum, baraka bo‘ladi. Topgan pullari barakali bo‘ladi.
Haqiqiy usta faqat qurilish yoki ta’mirlashni emas, balki odamlarning ishonchini ham qozonadi. Vijdon bilan qilingan har bir ish ibodatga aylanadi. Aldamchilik va nayrang bilan bajarilgan ish esa vaqtinchalik foyda keltirsa ham, dunyoda obro‘ni to‘kadi, rizq qiyilishiga sabab bo‘ladi, oxiratda esa javobgarlikni keltiradi.
Tolibjon NIZOM
