Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “Allohning chiroyli ismlari bor. U bilan duo qilinglar” (A'rof surasi, 180-oyat).
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:“Alloh taoloning to'qson to'qqizta – bir kam yuzta ismi bor. Kim ularni ixso qilsa (yod olsa), jannatga kiradi. Alloh toqdir, toqni yaxshi ko'radi”, dedilar (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).
Ulamolarimiz ushbu xadisda kelgan “ixso” kalimasini fakatgina yodlash emas, balki “uning ma'nolarini bilib, tafakkur kilish va unga muvofiq go'zal xulq bilan xulqlanish lozim”, deganlar.
Lekin bu ism-sifatlar arab tilida bo'lgani uchun ma'nolarini anglab, tafakkur kilish bizga kiyinchilik tug'diradi. Shuning uchun xam ularning ma'nolarini bilish va uni siz azizlarga etkazish maksadida ma'rifat gulshaniga safar kilishga karor kildik.
ALLOH TAOLONING GO'ZAL ISMLARI:
اللهُ
Butun olamlarni yaratgan Holiq, barcha maxluqot va mavjudot sig'inadigan yagona ma'bud Ismi Zotidir. U Zotdan boshqaga nisbatan bu ism ishlatilmaydi.
الرَّحْمَنُ
Bu sifat faqat Allohga xos bo'lib, barchaga kofirga ham, mo'minga ham mehribon va ne'mat beruvchi ma'nosini anglatadi. Rahmon sifatini Alloh taolodan boshqa hech kimga nisbatan ishlatib bo'lmaydi.
الرَّحِيمُ
Bu sifat xosroq bo'lib, qiyomat kuni faqat mo'minlarga rahm qiluvchi ma'nosini anglatadi.
المَلِكُ
Mulk (haqiqiy podsholik) Unikidir. Undan o'zga ega yo'q. Shuning uchun bandalar faqat Unga ibodat qilishlari lozim.
القُدُّوسُ
Barcha ayblardan xoli, noloyiq sifatlardan pok. Mutlaq poklik Allohning o'zigagina xosdir.
السَّلَامُ
Barcha nuqsonlardan salomat. Shuningdek, tinchlik, xotirjamlik va rohat beruvchi.
المُؤْمِنُ
Iymon va omonlik beruvchi.
المُهَيمِنُ
Hamma narsani qamrab oluvchi. Alloh bandalarning barcha holatlariga guvoh bo'lib turadi. Undan hech narsa maxfiy qolmaydi.
العَزِيز
Barchaning ustidan g'olib. Undan biror narsa g'olib kelolmaydi.
الْجَبَّارُ
Yaratganlarining ishlarini isloh etuvchi, nuqsonlarini tuzatuvchi.
المُتَكَبِّرُ
Kibriyosi va ulug'ligi behad. Hamma narsadan ulug'.
الخَالِقُ
Olamdagi hamma narsani o'z xohishiga ko'ra yaratuvchi, mutlaq vujudga keltiruvchi.
الْبَارِئُ
Yo'qdan paydo qiluvchi, vujudga keltiruvchi.
المُصَوِّرُ
Mahluqotlarning suvratini shakllantiruvchi, har bir narsaga o'ziga xos suvrat beruvchi.
الغَفَّارُ
Bandalarining aybini o'z fazli ila kechib yuboruvchi, mag'firat qiluvchi.
القَهَّارُ
Barcha maxluqotlarini o'z hukmiga yuritib va qudrati ila bo'ysundirib turuvchi.
الوَهَّابُ
Ne'matlarni behisob beruvchi.
الرَزَّاقُ
Ko'plab rizq beruvchi.
الفَتَّاحُ
Ko'plab narsalarni ochuvchi. O'z rahmati xazinasini bandalarga ochuvchi.
العَلِيمُ
Har bir narsani biluvchi. Bo'lgan va bo'ladigan, avvalgi va oxirgi, zohir va botin narsalarning barchasini biluvchi.
القَابِض
Ruhlarni qabz qiluvchi. Hohlagan kishisining rizqini qabz qiluvchi. Qalblarni qabz qiluvchi.
البَاسِط
Hohlagan bandasining rizqini, (ruhini) qalbini keng qiluvchi.
الخَافِض
Pasaytiruvchi. Kofir va fosiqlarning martabasini xor-zor qilib pasaytiradi.
الرَافِع
Ko'taruvchi. Mo'min va taqvodorlarning martabasini azizu mukarram qilib ko'taradi.
المُعِزُّ
Aziz qiluvchi. Kimni xohlasa to'g'ri yo'lga solib aziz qiladi.
المُذِلُّ
Hor qiluvchi. Kimni xohlasa xor qiladi.
السَّمِيعُ
Har bir narsani eshituvchi.
البَصِيرُ
Har bir narsani ko'ruvchi.
الحَكَم
Adolatli hukm qiluvchi.
العَدْل
Mutlaq adolat qiluvchi.
اللَّطِيفُ
O'ta lutf ko'rsatuvchi. Barcha narsalarning nozik va daqiq joylarigacha biluvchi.
الخَبِيرُ
Hamma narsadan o'ta xabardor.
الحَلِيمُ
G'azabi qo'zimaydigan va iqob qilishga shoshilmaydigan.
Davron NURMUHAMMAD
Samarqandning yuragi boʻlgan Registon maydoni hududidagi Shayboniyxon va uning sulolasi dafn etilgan maskan ziyoratgohga aylantiriladi.
Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarovning soʻzlariga koʻra,1960–1962-yillarda hozirgi Islom Karimov koʻchasini kengaytirish, obodonlashtirish ishlari jarayonida mazkur daxma shu hududda boʻlgan Shayboniyxon madrasasi hovlisidan Registon maydoniga – Tillakori va Sherdor madrasalari yoniga koʻchirilgan.
“Maʼlumki, mazkur hudud Amir Temur bobomiz davrida Samarqand shahrining eng muhim markazlaridan biri boʻlgan, bu hududda koʻplab madrasa va masjidlar bunyod etilgan. Jumladan, Amir Temur masjidi va uning roʻparasida Bibixonim madrasasi qad rostlagan. Keyinchalik Mirzo Ulugʻbek bobomiz tomonidan ulkan madrasa qurilgan. Balki Shayboniyxon ham ana shu ulugʻvor madrasa va masjidlarga havas qilib, ularning yonida madrasa qurgandir. Chunki, tarixiy manbalardan bilamizki, Muhammad Shayboniyxon ham ulugʻ hukmdor boʻlish bilan birga ilm-maʼrifat homiysi, ilmli inson va ijodkor sifatida Samarqandda ulkan bunyodkorlik ishlarini amalga oshirgan, koʻplab masjid va madrasalar qurdirgan. Amir Temurdan keyin qudratli davlat tashkil etib, uning chegaralarini kengaytirgan, obod qilgan”, deydi Registon majmuasi rahbari.
Tarixiy manbalarda Shayboniyxon 1510-yilda Eron shohi Ismoil Safaviy bilan boʻlgan jangda halok boʻlgach, uning boshsiz tanasi Samarqandga keltirilib, Baland Sufaga dafn qilingani yozilgan.
Baland Sufa oʻz vaqtida Shayboniyxon madrasasida boʻlgan va keyinchalik (1960–1962-yillarda) oʻz holicha Registon hududiga koʻchirilgan daxmadir.
Xonqul Samarovning qoʻshimcha qilishicha, shu paytgacha Muhammad Shayboniyxon shaxsiga munosabat ortidan bu joyga ham yetarli darajada eʼtibor qaratilmagan.
Shuningdek, u oltmish yildan ortiq vaqtdan buyon ushbu hududda turgan bu ziyoratgoh haqida oddiy odamlar, hatto koʻpchilik tarixchilarda ham ma'lumot yo'qligini, bunga sabab esa hududda hech qanday koʻrgazmali vosita yoki yozuv mavjud emasligini taʼkidlaydi.
“Yillar davomida xalqimiz ongiga Bobur ijobiy, Shayboniyxon salbiy shaxs sifatida singdirildi. Aslida esa davlatchilik tariximiz, qolaversa, adabiyotimiz rivojida bu ikki buyuk bobomizning ham oʻz munosib oʻrni, hissasi bor. Zahiriddin Muhammad Boburning oʻzi ham “Boburnoma”da bu zotning nomi haqida toʻxtalib, “Shayboq”, yaʼni “kuch-qudratli” degan taʼrif bergan. Shayboniyxon va shayboniylar tomonidan Samarqandda, umuman, ushbu mintaqada katta bunyodkorlik ishlari amalga oshirilgani haqida tarixiy manbalarda koʻplab maʼlumotlar uchraydi. Masalan, Shayboniyxon bir necha bosqichli oʻqitish tizimi joriy etib, barcha ilmlardan xabardor boʻlish uchun bola 26-yil taʼlim olishi kerak, deb hisoblagan. Ikki yillik maktab taʼlimidan soʻng har biri 8-yildan iborat uch bosqichli madrasa taʼlimini olish zarur boʻlgan”, deya maʼlumot beradi Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarov.
Maʼlumot uchun, Shayboniyxon kuchli sarkarda, hukmdor boʻlish bilan birga ijodkor sifatida nafis gʻazal va ruboiylar, dostonlar yozgan. Jumladan, “Bahr-ul xudo” nomli dostoni va oʻgʻli valiahd Temur sultonga atalgan pand-nasihatlardan iborat kitobi mavjudligi qayd etiladi.
Tarixiy manbalarda keltirilishicha, u bobosi Abulxayrxon vafotidan keyin parokanda boʻlib ketgan qabilalarni birlashtirib, koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qayta tiklagan. Movarounnahr, Xorazm va Xurosonni egallab, qudratli davlat barpo qilgan. Muhammad Shayboniyxon butun mintaqani yagona bir markaz – Samarqand qoʻl ostida birlashtirgan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati