Eng katta dushman nafsmi yoki Shaytonmi?..
Nafs isloh qilinsa, Shayton g'ulu qilolmaydi. Insonning asl dushmani o'z ichidadir, u ko'p narsalar istaydi. Bolalikdan boshlab hali qand-qurs, hali shakar, hali xo'rozqand yoki o'yinchoqqa ega bo'lish istagi uyg'onadi. Bajaramiz, bajaramiz... Nafs esa istaklarining bajarilishiga odatlanadi... Bu istaklar bitta emas, ikkita emas, ko'p...
Ana shu nafs istaklarining talabini to'xtata bilish lozim. To'xtatish uchun ham nafsni tarbiya qilish kerak! Inson o'ziga o'zi: «Ha, chiroyli, ko'nglim juda istaydi, ammo olmayman, chunki – harom». «Ha, uyqu ko'p shirin, kechqurun juda kech yotdim, turishga qiynalaman, ammo turishim va namozni o'z vaqtida o'qishim shart», – deya olishi kerak.
Inson o'z nafsini enga bilishi kerak. Tasavvuf, bu – inson o'z nafsini engib, Allohning amrini bajarish holiga kelmog'i, gunohlardan qochish holiga kelmog'idir...» Shayton masalasidan ham ko'ra muhimroq bu!.. Zotan Shayton insonga to'g'ridan-to'g'ri bo'yinturuq urib, zanjirlab, bog'lab, sudrab etaklamaydi.
«Yur, seni asir oldim», – deb bandi qilib, gunoh erlarga sudrab ketmaydi. Shayton: «Uni qil, buni qil...» deb taklif qiladi. Buni «Shayton vasvasasi» deymiz. Shayton yomon, xunuk ishlarni chiroyli ko'rsatadi. Nafs uni bajaradi... Nafs yomon illatlarni xushlagan paytida agar inson uni jilovlamasa, nafs yomon ishlar qiladi. Shunday qilib, Shayton panada qoladi. Insonning eng katta dushmani nafsi bo'ladi.
Eng ulug' jihod – insonning nafsi, xohish-istaklariga qarshi jihodidir. Nafsning orzulari ko'p va kuchlidir... Bu orzular besh pog'onadan iborat bo'ladi:
- Kichiklikdan balog'at yoshiga qadar eb-ichish, tomoq dardi... Men nabiramdan: «Qo'lingdan tutib, baqqolning oldiga olib borsam, nima istaysan?», – deb so'rasam, «Qand, shokolad, bodroq», – deydi. Ya'ni eb-ichish orzusi... Bolalarda shunday...
- Balog'at yoshiga etgan vaqtda unashtirilmoq, uylanmoq orzusi... Birovga yoqqisi, birovni yoqtirgisi keladi. O'zi yoqmasa, xafa bo'ladi... Bu orzular juda kuchli... Bular insonni oqibati xunuk vaziyatlarga ro'para qiladi. Tomoqqa muhabbat qo'yish ham baxtsizlik keltiradi. Harom ediradi, o'g'rilik qildirtiradi va hokazolar. Bu istaklarga bardosh berish juda qiyin....
- Endi odatiy udumlarga ko'ra oila ham qurdi deylik... Bundan so'ng turli sarf-xarajatlar: uy-ro'zg'or, kiyim-kechak xarjlari, xotinning, bolalarning ehtiyojlari, uy ijara bo'lsa, uning haqqi bor... Bu vaqt ishi pul bilan bog'liq bo'lib qoladi. Mol-mulk istagi paydo bo'ladi. Buni hamma ham sevadi. Pulni yaxshi ko'rmagan, mol-mulkni sevmagan inson yo'q... Bu ham nafsning orzusi, bu ham kuchli bir orzu... «Molmulkim ko'p bo'lsin, pullarim, boyligim ko'p bo'lsin, ular bilan nimalar qilishim mumkin?», – deya orzulashlar bor... Bu kuchli, qattiq istaklar ham insonlarga ko'p og'ir oqibatlar keltiradi.
- Kishining mol-dunyosi ko'paygandan keyin uni: «Pulim bor, hamma narsam bor, nega bir partiyaga kirib falon bir deputat bo'lmaysan? Bunday ishlar qilmaysan, unday ishlar qilmaysan», – deya, mavqe – maqom hirsi – orzu-havaslarni qondirish hirsi chulg'ab oladi. Bu – juda kuch-qudratli bir orzudir...
Bu mavqe – maqomlar uchun juda ko'p talashish-tortishishlar, maxfiy mujodala, ya'ni kurashlar, janglar bo'ladi, zimdan adovatlar, pand berishlar, fitnalar, ixtiloflar bo'ladi... Podshoning o'g'li otasiga isyon qilib, otasini taxtdan ag'daradi, unga eng poygakdan joy berib qo'yadi....
- Oqibatda bu mavqe – maqom hirsi eng buyuk arbob-bosh bo'lish orzusini qitiqlaydi. Buni «hubbi riyosat» – boshliq bo'lish ishqi deydilar. Bu – mavqe maqom hirsining eng yuqori darajasi...
– Mana, sen ham deputatsan!
– Ha, ammo deputatman. Birovning izmidaman...
Juda hazilkash bir professor birodarimiz bor bu erda. Unga to'rt-besh partiyadan «bizga a'zo bo'ling», degan taklif tushibdi. U aytibdiki: «Men bunday deputatlarning «bosma tulumba»[1] bu majlisiga kirmayman. Ya'ni «Ho'p bo'ladi, – deginu maishatingni qilaver» tarzidagi bir faoliyat bo'lgani uchun istamayman!», – debdi.
Deputat! Ammo deputatlik etmaydi. Direktor, mudir, vazir, ammo u ham etmaydi... Prezident bo'lgisi keladi. Ish-orzular mana shu taxlit davom etadi...
"Islom va axloq" kitobidan olindi
[1] Bosma tulumba - suv chiqaradigan qo'l nasosi. Zaruriyat bo'lsa, bosib-bosib suv chiqariladi...
“Network News Pakistan”: 2025 yilda O‘zbekiston Markaziy Osiyo aholisi uchun eng ommabop sayohat yo‘nalishi bo‘ldi
Pokistonning “Network News Pakistan” elektron nashri “O‘zbekiston turizmi o‘sish bo‘yicha Markaziy Osiyoda birinchi o‘rinni egalladi” sarlavhali axborot maqolani e’lon qildi, deb xabar qilmoqda “Dunyo” AA.
Unda Butunjahon sayohat va turizm kengashining (World Travel & Tourism Council – WTTC) “Sayohat va turizmning 2026 yilga qadar iqtisodiy ta’sirini o‘rganish” hisobotiga ko‘ra, 2025 yilda Markaziy Osiyo dunyoning eng tez rivojlanayotgan sayyohlik mintaqasiga aylangani ta’kidlangan.
“WTTC o‘z tadqiqotlarini dunyoni 13 ta yirik mintaqaga bo‘lgan holda olib boradi. 2025 yil yakunlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo turizm sohasini rivojlantirishning bir nechta asosiy ko‘rsatkichlari bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinni egalladi. Shu bilan birga, O‘zbekiston bu ko‘rsatkichlarning barchasi bo‘yicha Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida yetakchiga aylandi”, – deyilgan manbada.
Nashrda qayd etilishicha, 2025 yilda turizmning Markaziy Osiyo yalpi ichki mahsulotiga qo‘shgan umumiy hissasi 17,7 foizga, sohaning bevosita hissasi esa 19,6 foizga oshgan. Mintaqada turistik xizmatlar eksporti (visitor exports) yil davomida 26,4 foizga o‘sib, 9,9 milliard AQSH dollarini tashkil etdi.
Mintaqadagi turistik xizmatlar eksporti umumiy hajmining deyarli yarmi O‘zbekiston hissasiga to‘g‘ri keladi. Jumladan, 2025 yilda O‘zbekistonga 4,8 milliard AQSH dollari miqdorida turistik xizmatlarni eksport qilgan. WTTC ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda O‘zbekiston Markaziy Osiyo aholisi uchun eng ommabop sayohat yo‘nalishi bo‘ldi.
“Umuman olganda, bu ko‘rsatkichlar turizmning mintaqaviy xarakterga ega ekanini anglatadi. Markaziy Osiyo aholisi ko‘pincha o‘z mintaqasi ichida sayohat qiladi”, – deyiladi maqolada.
“Network News Pakistan” WTTC prognoziga tayanib yozishicha, 2036 yilga borib turizm sohasining Markaziy Osiyo iqtisodiyotiga qo‘shadigan umumiy hissasi 29,7 milliard AQSH dollariga yetadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
