HAYoT VA UMR QADRI
Eng go'zal g'azal sharhi
ALIShYeR NAVOIY
* * *
G'AZAL
* * *
Istasangkim urg'asen
davrong'a tiyg'i inqito',
Ul vido' etkuncha sen
qilg'il burunrog' alvido'.
Jon berib shirin-u muhlik
joh uchun – ilgingda tiyg',
Naz' vaqti sharbati
marg istab aylaysen nizo'.
Asrading katton kafan
qilmoq uchun, ne sudkim,
Hashr bozorida beqiymatdurur
mundoq mato'.
Maskaning oxir chu tufrog'dur,
ne o'tkarmakdurur
Madfaning ayvonig'a
ko'k gunbazidin irtifo'.
Sandaloyin ev yasab,
eldin ko'rarsen sarzanish,
Kim bu yanglig' ko'rdi
sandalniki, etkurgay sudo'.
Yer o'parsen rizq uchun
minnat yukidin xam bo'lub,
Tengri yoringkim, qilibsen
xush namoze ixtiro'.
Dur qulog'ingda momuqdin
bir chigitdur, el so'zin
Bu momuq birla chigitdin
aylamassen istimo'.
Besha sherin gar zabun
qilsang shijo'atdin emas,
Nafs itin qilsang zabun,
olamda yo'q sendek shujo'.
Ey Navoiy, Tengri asrorig'a
til mahram emas,
Chok ko'nglung ichra tutkim:
«Jovazal-isnayni – sho'».
NAVOIY VA ISLOM
Bismillahir-Rohmanir-Rohiym.
“Istasangkim urg'asen davrong'a tiyg'i inqito'” satri bilan boshlanuvchi g'azal 'ayn harfi bilan tugagan g'azallarning eng go'zallaridandir. Hazrat Navoiy bu harfdagi g'azallar turkumining boshida “_''ayn harfining iyorlarining alomati «g'aroyib»din” deb sarlavha qo'yganlar. Kiril va lotin yozuvidagi til qoidalariga ko'ra, “alvido'”, “nizo'”, “mato'” so'zlari “'ayn”siz, ya'ni “alvido”, “nizo”, mato” shaklida yoziladi. Afsuski, mumtoz adabiyotdagi she'rlarni o'qishda yozuvdagi nuqsonlarimiz ko'zga tashlanib qoladi. Mumtoz she'riyatning ma'nosi, vazni va ohangiga zarar etmasligi uchun bu so'zlarni aslidagidek ifoda qilishimiz zarur bo'ladi.
1. Istasangkim urg'asen
davrong'a tiyg'i inqito',
Ul vido' etkuncha sen
qilg'il burunrog' alvido'.
“Agar davronga – yashab turgan zamoningga kezish, uzilish, ajralish, tugallash tig'ini urmoqchi bo'lsang, u senga vido' aytmay turib, ya'ni, hali ajaling kelmay turib, sen unga oldinroq vido' aytib qol”.
Ya'ni, dunyoning behuda narsalaridan o'lmasingdan turib ayrilgin. Bu bayt “Mutuu qobla an tamutuu” – “O'lmasdan oldin o'linglar” degan hadisi sharifning she'riy bir sharhidir.
O'lmasdan oldin o'lmoq – o'limdan keyin insonning boshiga keladigan hollarni bor haqiqati bilan anglamoqdir. Hazrati Shahobuddin Suhravardiy (rahmatullohi alayh): “O'lmoqdan oldin o'lmoq – qiyomatdan oldin tirilmoqdir” deganlar. Ya'ni, qiyomat kunining bor dahshatini, bor haqiqatlarini hali o'lmay turib idrok etmoq, tafakkur qilmoqdir.
Sodda qilib aytganda, davrondan uzilish, tiriklikka vido' aytish, o'lmasdan oldin o'lish degani – hayotning qadriga etmoq, har nafasni g'animat bilmoq, dunyoni oxiratning ekinzori deb anglamoq, qabrdagi holatlarga va qiyomat kunidagi so'roq-savollarga yaxshi tayyorgarlik ko'rmoq, dunyoning havoyu havaslariga berilmasdan, umrni foydali ishlar bilan o'tkazmoq deganidir.
“Munabbihot” kitobidan aytiladi: “11 - Rasul akram sollallohu alayhi vasallam aytdilar:
“Besh narsa kelmasdan oldin besh narsani g'animat biling (qadriga eting): 1) Qarilik kelmasdan oldin yoshlikni g'animat biling; 2) bemorlik kelmasdan oldin tani sihatlikni g'animat biling; 3) kambag'allik kelmasdan oldin boylikni g'animat biling; 4) mashg'ullik (tashvishlar) kelmasdan oldin bo'sh vaqt – rohat va farog'atni g'animat biling; 5) o'lim kelmasdan oldin hayotni g'animat biling. (“Munabbihot, 11-hadis).
Mirzo Kenjabek,
“Navoiy muhabbati”
kitobidan.
Saudiya Arabistonida o‘tkazilayotgan xalqaro Qur’on tanlovida 133 davlat vakillari ishtirok etmoqda
Qirol Abdulaziz nomidagi Qur’oni karimni yod olish, o‘qish va sharhlash bo‘yicha qirq oltinchi xalqaro tanlovning saralash bosqichi 7 avgust kuni Makka shahridagi musobaqalar o‘tkaziladigan joyda 133 davlatdan 334 nafar ishtirokchi (erkak va ayollar) ishtirokida boshlandi.
IQNA "Minbar" gazetasiga tayanib xabar berishicha, Qirol Abdulaziz nomidagi Qur’oni karimni yod olish, o‘qish va sharhlash bo‘yicha qirq oltinchi xalqaro tanlovning saralash bosqichi bir kun avval Makkadagi musobaqalar o‘tkaziladigan joyda boshlangan va final bosqichini Masjidul Haromda o‘tkazish uchun zamin tayyorlagan.
Saudiya Arabistoni Islom ishlari, da’vat va hidoyat vazirligi tomonidan tashkil etilgan ushbu tadbirning saralash bosqichida hakamlar hay’atlari eng yuqori aniqlik va shaffoflik standartlariga rioya qilgan holda, Qur’on tilovati uslublari va qoidalariga ixtisoslashgan taniqli xalqaro hakamlar guruhi nazorati ostida erkak va ayol ishtirokchilarning chiqishlarini tinglab, final bosqichiga kimlar o‘tishini aniqladi.
Tanlovning joriy bosqichi 133 mamlakatdan 334 nafar ishtirokchi (erkak va ayollar) ishtirokida o‘tkazilmoqda, ular besh toifa: "Shatibiya" usuli bo‘yicha yetti xil qiroat asosida Qur’oni Karimni to‘liq yodlash (qiroat va nazariy bilimlarni, shuningdek, tajvid qoidalarini a’lo darajada bajarish va rioya qilishni o‘z ichiga oladi); a’lo darajada ijro etish, tajvidga rioya qilish va so‘zlarni sharhlash bilan Qur’oni Karimni to‘liq yodlash; a’lo darajada ijro etish va tajvidga rioya qilish bilan Qur’oni Karimni to‘liq yodlash; a’lo darajada ijro etish va tajvidga rioya qilish bilan ketma-ket o‘n beshta juzni yodlash; a’lo darajada ijro etish va tajvidga rioya qilish bilan ketma-ket beshta juzni yodlash bo‘yicha bellashmoqda.
Vazirlik ushbu global qur’oniy tadbirning muvaffaqiyatini ta’minlash uchun elektron hakamlik tizimini joriy etish, ishtirokchilarni baholashda adolat va aniqlikni ta’minlash uchun tashkiliy va keng qamrovli platformani yaratish, shuningdek, ularga turli xil xizmatlarni taqdim etish kabi barcha imkoniyatlarini ishga solishda davom etadi.
Qirol Abdulaziz nomidagi xalqaro musobaqa dunyodagi eng yirik Qur’on musobaqalaridan biri hisoblanib, uning umumiy pul mukofotlari miqdori 10 million saudiya rialidan oshadi.
Mazkur musobaqada O‘zbekiston sharafini "Mir Arab" o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, "Sayyid Muhiddin maxdum" o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti hamda "Xadichai Kubro" qizlar o‘rta maxsus islom bilim yurti talabalari himoya qilishi haqida avval xabar berilgan edi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
