«Tavba qilsam, Robbim meni kechiradimi?..»
Basralik boylardan biri kemada safarga chiqib, bir xalta tillo evaziga cho'ri sotib oldi. Uning ismi Husn edi. Husnning o'zi ham, ovozi ham juda go'zal edi. Tor chalib, qo'shiq kuylar va chiroyli raqsga tushardi.
Boy cho'risini olib kemaga mindi va Basra tomon yo'lga otlandi. Shamol to'xtab, dengiz to'lqini tindi. Boy kemadagi odamlar uchun dasturxon yozib, qadahlarda may-u sharoblardan ulashdi. Keyin cho'risiga: «Qani, bir qo'shiq aytib, raqsga tushib ber», dedi. Cho'ri bor mahoratini ishga soldi.
Kemaning bir burchagida yosh solih bir yigit ham bor edi. U ham ko'rkam, husni-xulqli va xushovoz qori edi. Bir chetda Qur'on tilovat qilib o'tirardi. Haligi boy may ichib, shirakayf holatda yigitga baqirdi: «Hoy yigitcha, bundan ko'ra yaxshiroq va yoqimliroq ovozni eshitganmisan hech?», deb cho'riga ishora qildi.
Yigit esa xotirjam javob berdi: «Ha, albatta, bundan yaxshirog'ini eshitganman!»
Boy uning javobidan kuldi. Joriyani kuylashdan to'xtatdida yigitga qarab: “Qani, unda seni bir eshitaylikchi?”, dedi.
Qori yigit viqor bilan, dona-dona qilib tilovat qila boshladi:
..قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ اتَّقَىٰ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا
أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِي بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍ ۗ
“Ularga ayting: “Dunyo matosi ozginadir. Allohdan qo'rqqan kishiga oxirat yaxshiroqdir. Sizlarga qilchalik zulm qilinmas”.
"Qaerda bo'lsangiz, hatto mustahkam qal'alar ichida bo'lsangiz ham o'lim sizlarni topib olur" (Niso 77,78).
Bu oyatlar boyning qalbiga qattiq ta'sir qildi. Qo'llari qaltiray boshladi. Qadaxdagi mayni suvga sepib: «Qasamki, bu eshitgan narsalarimning eng yaxshisi. Yana boshqasi bormi?», dedi.
Ha, bor deb, baland ovozda yana tilovat qildi yigit:
وَقُلِ الْحَقُّ مِن رَّبِّكُمْ ۖ فَمَن شَاءَ فَلْيُؤْمِن وَمَن شَاءَ فَلْيَكْفُرْ ۚ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا ۚ وَإِن يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ ۚ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا
"Ayting: «(Bu Qur'on) Parvardigoringiz tomonidan (kelgan) Haqiqatdir. Bas, xohlagan kishi iymon keltirsin, xohlagan kimsa kofir bo'lsin». Aniqki, Biz zolim — kofirlar uchun alangalari do'zaxilarni o'rab-chirmab oladigan do'zaxni tayyorlab ko'ygandirmiz. Agar ular (tashnalik shiddatiga chidamay) suv so'rasalar, eritilgan (dog'langan) yog' kabi yuzlarni kuydirguvchi suv berilur. Naqadar yomon ichimlik u, naqadar yomon joy u!" (Kahf 29).
Bu oyatlarni eshitib boyning qalbiga qo'rquv kirdi. Havotiri ortib, may to'la idishlarni, cho'rining qo'lidagi torni sindirib tashladi. Cho'kkalab o'tirib yig'lay boshladi: “Astag'firullah, Astag'furullah, bu men eshitganlarim ichida enga yaxshisi!”, deb qaytarardi va yigitga qarab: «O'g'lim, men shu vaqtgacha nima qilsam, qildim. Bundan pushaymonman! Endi tavba qilishim uchun biror yo'l bormi? Tavba qilsam, Robbim meni kechiradimi?» deya zorlandi.
Yigit boyni qilgan ishidan nadomat chekayotganini ko'rib, unga quyidagi oyatlarni o'qib berdi:
قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
"(Ey Muhammad), Mening o'z jonlariga (turli gunoh-ma'siyatlar qilish bilan) jinoyat qilgan bandalarimga ayting: “Allohning rahmat-marhamatidan noumid bo'lmangiz! Albatta, Alloh (O'zi xohlagan bandalarining) barcha gunoxlarini mag'firat qilur. Albatta, Uning O'zigina mag'firatli, mehribondir” (Zumar 53).
Bu oyatlardan keyin boy qattiq yig'lagancha: “Ha, Albatta Uning O'zigina mag'firatli, mehribondir!” dedi va shu holatda jon berdi.
Habib ibn Sa'id aytadi: Allohga qasamki, u haqida faqat yaxshilikni umid qilamiz. U may ichib, keyin shu ishidan qattiq nadomat chekib, yig'lagan ko'yi vafot etdi. Shundan keyin kema sohilga etishi uchun bir necha kun o'tdi. Uning jasadi esa o'zgarmadi, undan yomon hid ham chiqmadi!”
Ikrom Sharif tarjimasi
Muqaddas maskanga munosabat qanday bo‘lishi kerak?
Imom Buxoriy majmuasi nafaqat O‘zbekiston, balki butun islom olami uchun ulug‘ va muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi.
Hazrat Imom Buxoriydek buyuk muhaddis nomi bilan bog‘liq ushbu majmua bugun yurtimizning eng yirik ma’naviy va madaniy markazlaridan biriga aylangan. Har kuni minglab ziyoratchilar bu yerga kelib, ajdodlar merosi, ma’rifat va muqaddas tarix bilan yuzlashmoqda.
Majmua nafaqat ziyoratgoh, balki xalqimizning boy ma’naviy merosi, milliy me’morchiligi va islom sivilizatsiyasidagi o‘rnini namoyon etuvchi noyob madaniy ob’yektdir. Uni barpo etish uchun katta mehnat, yuksak mahorat va qimmatbaho qurilish materiallari sarf etilgan. Shu bois bu qutlug‘ maskanni asrab-avaylash har birimiz uchun muhim vazifadir.
Yaqinda Madaniy meros agentligi tomonidan ayrim ziyoratchilarning majmua hududida beparvo munosabatda bo‘layotgani haqida ma’lumot berildi. Ayrim holatlarda ustunlar, ayvonlar va muzey eksponatlariga ehtiyotsiz munosabatda bo‘lish, chiqindilarni duch kelgan joyga tashlash kabi holatlar kuzatilmoqda. Bu esa nafaqat ziyoratgoh ko‘rkiga, balki uning ma’naviy muhitiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bu holat barchamizni sergaklikka chaqirishi kerak. Zero, muqaddas qadamjoga kelgan inson avvalo o‘zini munosib tutishi, tozalik va tartib-qoidalarga amal qilishi lozim. Chunki ziyoratgoh — oddiy sayrgoh emas. Bu yerda asrlar nafasi, buyuk ajdodlar ruhi va ma’rifat ziyosi mujassam.
Tozalik esa inson madaniyatining eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri. Islom ta’limotida ham poklikka alohida ahamiyat berilgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom “Tozalik — iymonning yarmidir”, deya ta’kidlaganlar. Demak, ziyoratgoh hududida ozodalikni saqlash nafaqat fuqarolik burch, balki ma’naviy mas’uliyat hamdir.
Ayniqsa, chet ellik mehmonlar O‘zbekiston haqidagi ilk taassurotni aynan shunday muqaddas maskanlar orqali oladi. Agar ziyoratgoh ozoda, tartibli va fayzli bo‘lsa, bu xalqimizning yuksak madaniyati va ma’naviyatini namoyon etadi. Aksincha, beparvolik va tartibsizlik mamlakatimiz nufuziga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Yosh avlodni ziyoratgoh madaniyati ruhida tarbiyalash ham muhim ahamiyatga ega. Bolalar kattalardan ibrat oladi. Agar ota-ona muqaddas joyda tartibga amal qilsa, ehtiyotkor bo‘lsa, farzand ham shu ruhda tarbiya topadi. Shu bois har bir inson o‘z harakati bilan boshqalarga namuna bo‘lishi kerak.
Imom Buxoriy majmuasi — millatimiz g‘ururi va ma’naviy boyligi. Uni asrash, tozaligini saqlash va ehtirom bilan munosabatda bo‘lish har bir insonning vijdoniy burchidir. Ziyoratgohlarga bo‘lgan munosabatimiz orqali biz o‘z madaniyatimiz, ma’naviyatimiz va ajdodlar merosiga bo‘lgan hurmatimizni namoyon etamiz.
Asliddin Mustafoyev, majmua axborot xizmati rahbari.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
