OZ-OZ O'RGANIB DONO BO'LUR...
* * *
ZahiruddinMuhammad Bobur xazinalari
* * *
MUBAYYaN VA NASRIY BAYoNI
* * *
IYMON-E_''TIQOD KITOBI
* * *
NAZM
Ushbulardin keyin budur ahvol,
Kelgusi elga nomayi a'mol.
Su'adoning o'ng ilgidin kelgay,
Anda ul el sa'odatin bilgay.
Ashqiyo nomasinki tergaylar,
Orqadin, so'l ilikka bergaylar.
NASRIY BAYoN
Nomai a'mol bayoni
Bu voqelardan keyin ahvol shunday bo'ladi: insonlarning qo'llariga nomai a'mollari – amallar kitobi tarqatiladi.
(Nomai a'mol) sa'odatli kishilarning o'ng qo'liga beriladi, shunda u insonlar sa'odatga erishganlarini biladilar. Shaqovat ahli bo'mish badbaxt kimsalarning nomasini esa terib-tanlab, orqadan yoki chapdan – chap qo'lga beradilar.
IZOH. Qur'oni karimda o'z kitobi – nomai a'moli o'ng qo'lidan berilgan kishining xursandchiligi (Al-Haqqa surasi, 19-oyat); kitobi chap qo'lidan berilgan kimsaning nadomati (Al-haqqa, 25-oyat); nomai a'moli orqa tarafidan beriladigan kimsaning halokati (Inshiqoq surasi, 10-11-oyatlar) bayon qilinadi. Dalillar:
Al-Haqqa surasi, 19–24-oyatlari ma'nosi: “Bas, ul kun kitobi o'ng qo'lidan berilgan kishi aytur: «Olinglar, mening kitobimni o'qinglar! Albatta, men hisobimga ro'baro' bo'lishimni aniq bilar edim». (Qr: 84:9.) Bas, u o'zi rozi bo'ladigan bir hayot ichradir. Oliy bir bog'dadirki, mevalari (oluvchiga) egilib turgandir. «O'tgan kunlarda taqdim etgan (yaxshi) amallaringiz sababli, emin-erkin englar va ichinglar!» (deyilur)”.
Al-haqqa surasi, 25–35-oyatlari ma'nosi: “Ammo kitobi chap tomonidan berilgan kishi esa derki: «Eh, koshki menga kitobim berilmasa edi! - Hisobim ne ekanin hech bilmasam edim! Koshki (dunyodagi) o'sha (o'lim) hamma ishni tugatgan bo'lsa edi! Mol-mulkim menga hech bir foyda bermadi. (Butun) saltanatim ham yo'q bo'lib mendan ketdi». (Alloh vazifador zaboniya farishtalariga amr qilur:) «Tutinglar uni, (qo'llarini bo'yniga) bog'langlar; So'ng uni (dahshatli) olovga solinglar! So'ng uzunligi etmish gaz bo'lgan zanjirga bog'lab qo'yinglar (do'zaxga tashlanglar)! Chunki u ulug' Allohga iymon keltirmas edi. Miskinga taom berishga intilmas – targ'ib ham qilmas edi». Bas, bu kun bu erda u (kofir – inkorchi kimsa)ning hech bir yaqin (qarindosh va) do'sti yo'q”.
Inshiqoq surasi, 10-15-oyatlar ma'nosi: “Ammo kimning kitobi orqasidan berilsa: («Ey o'lim, qaydasan!» deb) o'limni chaqirib qolur va alangali do'zaxga kirur. Chunki u (hayoti dunyoda iymon keltirmay) ahli-oilasi (va qavmi) ichida masrur (molu mulki sababli sarxush) edi. Darhaqiqat, u hech qachon (tirilib, hisob uchun Rabbiga) qaytmasman deb o'ylagan edi. Yo'q! (U Rabbiga qaytur! Chunki) Albatta, Rabbi uni o'ta ko'rib turguvchidir”.
Nasriy bayon va sharh muallifi:
Mirzo KYeNJABYeK
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz