2. BAQARA SURASI, 243–245 OYaTLAR
۞أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ خَرَجُواْ مِن دِيَٰرِهِمۡ وَهُمۡ أُلُوفٌ حَذَرَ ٱلۡمَوۡتِ فَقَالَ لَهُمُ ٱللَّهُ مُوتُواْ ثُمَّ أَحۡيَٰهُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشۡكُرُونَ٢٤٣
243. (Ey Muhammad), o'limdan qo'rqib, diyorlaridan qochib chiqqan minglab odamlarni ko'rmadingizmi? Alloh ularga "O'linglar!" dedi, so'ng ularni tiriltirdi. Alloh albatta odamlarga fazlu karam qiluvchidir, lekin ularning ko'pchiligi shukr qilmaydi.
Qur'oni karimning mazkur oyatida o'tmishda yashab o'tgan bir qavm qissasini bayon etish orqali hayot va o'lim, o'lgandan keyin tirilish masalalari o'ziga xos bir yo'sinda zikr etiladi. Qadimda bir qavm o'tgan ekan (uning qaysi qavmligi haqida tarixchilar bir qarorga kelishmagan). O'sha qavmga qaysidir bir ko'rinishda yalpi o'lim keladi. Ehtimol, u vabo yoki tuzalmas bir kasallik bo'lgandir yoxud dushman bostirib kirgandir yo boshlariga biror tabiiy ofat kelgandir. Hullasi, o'sha qavm o'limdan qutilib qolish uchun yashab turgan joylarini tashlab, bir xavfsiz joy qidirib ketayotganida Alloh taoloning "O'linglar!" degan amri kelib, barchalari bir soniya ichida halok bo'lishdi. Keyin esa Alloh ularni tiriltirishni istadi va barchalari qayta hayotga qaytishdi. Oyatdan ko'rinib turibdiki, Alloh qazoi qadaridan qochishning aslo iloji yo'q, U bir bandaga o'limni iroda qilsa, eng bexatar joyda ham halok bo'lishi mumkin. Shu o'rinda ibratli bir rivoyatni keltirib o'tsak: "Bir qo'rqoq kishi bor edi, urush paytida doim lashkarning orqa tarafida berkinib yurar, qilich-o'qdan qochishga harakat qilar edi. Bir kuni qarashsa, o'sha kishi qo'shinning eng oldingi safida jang qilayotgan emish. Shunda buning sababini so'rashibdi. Boyagi kishi bunday javob qilibdi: "O'tgan kuni jang payti bir kamon o'qi kelib oldimga tushdi. Nazarimda o'q qimirlayotganday tuyuldi. E'tibor berib qarasam, o'q tuproq ostida yashirinib yotgan ilonga kelib sanchilgan ekan. Shundan xulosa qildimki, qayoqqa qochsam ham ajal etsa, qutilish yo'q, o'sha joyda tutib olarkan. Shuning uchun qo'rquvni bir chetga uloqtirib, jangda oldingi safga o'tdim...".
وَقَٰتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٞ٢٤٤
244. Alloh yo'lida jang qilinglar va anglanglarki, Alloh eshituvchi va biluvchidir.
Alloh yo'lida jang qilish degani, Uning dini ravnaq topishi va yoyilishi, zulm va zolimlar yo'liga to'siq qo'yilishi, insoniy munosabatlarda Islom adolati o'rnatilishi yo'lida olib borilgan jiddu jahd, ya'ni intilish va harakatlardir. Islom aqidasiga ko'ra, "jiddu jahd" biror ishga qat'iy azmu qaror qilish ma'nosini anglatadi. Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom mo'minlarga: "Eng ulug' jihod insonning o'z nafsiga qarshi olib borgan jihodidir", deya ta'lim berganlar. Oyati karima ogohlantiryaptiki, ey insonlar, hayotga muhabbat yoki o'limdan qo'rqish tuyg'ulari sizlarni jiddu jahd qilishdan to'sib qo'ymasin. "Islom terrorni la'natlaydi" kitobida bunday yozilgan: "Adolat, tinchlik va o'zaro tenglik o'rnatish uchun, odamlarga nisbatan adolatsizlik qilayotgan, ularni xo'rlayotgan, zulm va shafqatsizlik ko'rsatayotgan, insonning qonuniy haq-huquqlarini poymol qilayotgan kimsalarga qarshi g'oyaviy kurash olib borish ham jihod hisoblanadi. Huddi shu yo'sinda dinga qarshi bo'lgan, dahriyona va xudosizlikka asoslangan ta'limotlar bilan har qanday ko'rinishda g'oyaviy kurash olib borish ham tom ma'noda jihoddir" (Toshkent, "Movarounnahr", 2003 yil, 31-bet).
مَّن ذَا ٱلَّذِي يُقۡرِضُ ٱللَّهَ قَرۡضًا حَسَنٗا فَيُضَٰعِفَهُۥ لَهُۥٓ أَضۡعَافٗا كَثِيرَةٗۚ وَٱللَّهُ يَقۡبِضُ وَيَبۡصُۜطُ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ٢٤٥
245. Allohga qarzi hasana beruvchi bo'lsa, Alloh unga bir necha barobar qilib qaytaradi. Allohgina rizqlarni kam va mo'l qiladi. Sizlar Uning huzuriga qaytasizlar.
"Allohga qarzi hasana beruvchi" haqida Abu Ya'lo ulug' sahobiy Abdulloh ibn Mas'uddan roziyallohu anhudan shunday rivoyat qiladi: "Ushbu oyati karima nozil bo'lgach, Abu Dahdoh: "Ey Allohning Rasuli, Alloh ham bizdan qarz so'raydimi?" deb so'radi. "Ha, ey Abu Dahdoh", dedilar Nabiy alayhissalom. "Qo'lingizni uzating, ey Allohning Rasuli", degan edi, Rasululloh unga qo'llarini uzatdilar. "Olti yuzta xurmosi bo'lgan mana shu bog'imni Parvardigorimga qarzga berdim", dedi Abu Dahdoh. Keyin u bog'ini o'rab turgan devor oldiga kelib ahli ayolini chaqirdi: "Ey Ummu Dahdoh!". Ayoli "labbay" deya javob qilganida "Chiq bog'dan, men uni Parvardigorimga qarzga berdim", dedi.
Bu voqeadan ibrat shuki, Alloh taolo yo'lida jang qilish yo mol sarflashdan hech kim hargiz chetlanmasin. Chunki jon ham, mol ham yolg'iz Alloh taoloning mulkidir. Istasa, o'likka jon ato qiladi, xohlasa, g'arib-miskin kishini podshoh etib ko'taradi. Olgisi kelsa, sog'ning ham jonini oladi, podshohni gadoga aylantiradi. Hech kim kambag'allashib qolaman, deya Alloh taolo yo'lida qarzi hasana (chiroyli qarz) berishdan xavfsiramasin. Rizqni kamaytirib, tor qiluvchi ham, uni kengaytirib mo'l qiluvchi ham Alloh taoloning O'zidir.
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
