Ertangi hayot – yoshlarning ta'lim-tarbiyasiga bog'liq
Har qanday davlatning tarixiy taraqqiyot yo'li yurtning jadal rivojlanishi, muayyan yutuqlarga erishishi, xalqning farovon bo'lishi, o'sha davlatda yoshlar ta'lim-tarbiyasi va kelajagiga beriladigan e'tibor darajasiga chambarchas bog'liq.
Shu ma'noda O'zbekistonda yoshlar masalasi davlat siyosatining eng ustuvor yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. Mamlakatda yoshlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish, ularga zarur shart-sharoit va imkoniyatlarni yaratib berish borasida mustahkam huquqiy baza yaratilgan va bu tizim zamon talablariga hamohang ravishda takomillashtirib borilmoqda.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida so'zlagan nutqida shunday bitiklar bor edi: “Sayyoramizning ertangi kuni, farovonligi farzandlarimiz qanday inson bo'lib kamolga etishi bilan bog'liq. Bizning asosiy vazifamiz – yoshlarning o'z salohiyatini namoyon qilishi uchun zarur sharoitlar yaratishdan iborat”.
Darhaqiqat, yoshlarga e'tibor bu kelajakka e'tibor, demakdir. Shu e'tibordan O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev o'tgan 26 dekabr' kuni mamlakatimizda birinchi bor o'tkazilgan O'zbekiston yoshlari forumida butun mamlakatimiz yoshlariga qilgan murojaatlarida shunday dedilar: “O'z tajribamdan kelib chiqib, sizlarga aytadigan maslahatim shu: Ilmni qadrlang, ilmga intiling! Bir soniya vaqtingiz ham bekor o'tmasin! Yoshlik – umrning eng bebaho davri. Ilm va bilim – o'tda yonmaydigan, suvda cho'kmaydigan, hech kim sizdan tortib ololmaydigan boylik ekanini aslo unutmang! Halqimiz, Vatanimiz sizlardan buyuk ishlar kutayotganini hech qachon yodingizdan chiqarmang!”.
Mazkur forumda davlatimiz rahbari yoshlar kelajagi bilan bog'liq juda ham muhim va nozik masalaga urg'u berdilar. Bu masala so'nggi yillarda keskin ko'payib ketayotgan oilalar ajrimi va uning oqibatida tirik va sarson etim bo'lib qolayotgan yosh avlod tarbiyasi masalasi bo'ldi. Bu haqidagi murojaatlari shunday bo'ldi:
“Halqimiz azaldan oilani muqaddas bilib, uni doimo asrab-avaylab keladi. Oila qanchalik mustahkam bo'lsa, jamiyat ham shunchalik barqaror bo'ladi.
Bir narsani unutmasligimiz lozim: xonadonlarimizdagi tinchlik-totuvlik, avvalo, oiladagi sog'lom muhit, mustaqil hayot ostonasida turgan qizlarimizni oilaviy turmushga tayyorlash bilan bevosita bog'liq.
Afsuski, bu muhim masalaga loqaydlik va e'tiborsizligimiz natijasida joriy yilning o'tgan 11 oyida yosh oilalar o'rtasida 25 ming ajrimlar qayd etilgan. Bu salbiy holat barchamizni jiddiy bezovta qilishi va qattiq tashvishga solishi kerak.
Axir, o'zingiz o'ylang, 25 ming ajrim – agar har bir oilaning kamida uch nafar a'zosi bo'lsa, bu – 100 ming odam hayotining barbod bo'lgani emasmi?! Buning oqibatida qanchadan qancha begunoh bolalar tirik etim bo'lib qoladi. Qancha insonning taqdiri izdan chiqib, sarson-sargardon bo'ladi.
Nega mana shu oilalarni saqlab qolish uchun mahallada harakat qilmadik, yoshlarga to'g'ri yo'lni ko'rsatmadik?
Men, bugungi imkoniyatdan foydalanib, keng jamoatchilikka, avvalambor, ko'pni ko'rgan mo''tabar nuroniylarimizga, oqila va mehribon onalarimizga murojaat etmoqchiman. Bu og'riqli masalada bizga yordam beringlar, deb iltimos qilaman.
Oilaviy nizolarning oldini olish, ajrimlarni kamaytirish borasida siz, aziz yoshlarimiz ham tashabbus va faollik ko'rsatsangiz, men barchangizdan cheksiz minnatdor bo'lar edim”.
Tassufki, so'nggi yillarda oilaviy ajrimlar soni keskin ko'payib ketmoqdi. Buning oqibatida esa qanchadan qancha oilalarning obro'si to'kilmoqda. Tul va bevalar soni ortmoqda. Odatda bu misol holatlarda jamiyatda zino va hayosizliklar yuzaga keladi. Bu o'z navbatida ma'naviy muhitni buzilishiga eshik ochadi.
Eng achinarlisi, o'rtadagi bechora farzandlar tirik va sarson etim bo'lib, nima qilishni bilmay qolmoqda. Otasi bilan qolay desalar onasi norozi, onasi bilan qolay desalar otasi norozi. Alaloqibat ularning farzandlari ikki o'tning orasida qolib, mehr va shafqatga tashna yosh boshi bilan tog' bardosh bera olmas bir qancha mashaqqatlarga duch kelmoqda. Odatda bu misol buzuq muhitda o'sayotgan yosh avlod mehr va oqibatni, rahm va shafqat nimaligini bilmasdan tarbiyasi buziladi.
Darhaqiqat, oilaviy ajrimlar aksar hollarda farzandlarni noqobil, nafaqat jamiyatga, balki o'z ota-onalariga beshafqat va bemehr bo'lib voyaga etishiga sabab bo'lmoqda. Negaki, ular uchun mehr va oqibatni, rahm va shafqat misol insoniy fazilatlar begona hisoblanadi. Mehr va oqibat, rahm va shafqatni shu munosabat bilan ulg'aygan boladangina kutish mumkin.
Mehribonlik uylari ming shinam va go'zal bo'lmasin, u bolalarning uyi emas. Haroba bo'lsin, lekin unda bolaning faqir bo'lsa ham mehribon va shafqatli ota-onasi bo'lsin.
Oilaviy ajrimlarning zararlari yuqoridagi holatlardan boshqa bir qancha zarar va ziyonlari ham mavjud. Bir oila buzilishi sababli ko'plab musulmonlarning o'rtalarida dushmanchilikni paydo qiladi. Shuning uchun ham Shaytonni eng xursand qiladigan ish – oilaning buzilishidir.
Jobir roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Nabiy sallallohu alayhi vasallam: “Iblis o'z taxtini suv ustiga quradi va o'z lashkaridan guruhlarni yuboradi. Ularning eng ko'p fitnachisi, unga eng yaqinidir. Birisi kelib: “Unday qildim, bunday qildim”, deydi. U bo'lsa: “Hech narsa qilmabsan!” deydi. Keyin boshqa biri kelib: “Uni holiga qo'yarda qo'ymay oqibatda xotini bilan orasini buzdim”, deydi. U esa o'shani o'ziga yaqinlashtirib: “Ha, balli, qanday ham yaxshisan!” deydi”, dedilar” Imom Muslim rivoyati.
Alloh taolo marhamat qiladi: “Ey iymon keltirganlar! ... Hotinlaringiz bilan xushmuomalada va tinch-totuv yashang. (Mabodo xotinlaringizni yoqtirmay qolgan bo'lsangiz, shunda ham sabr qiling!) Zero, sizlar yomon ko'rgan narsada Alloh ko'p yaxshiliklarni qilib qo'ygan bo'lishi mumkin” (“Niso” surasi, 19-oyat).
Haq taolo mo'min bandalariga: “Ey iymon keltirganlar”, deya mo'min bandalarini er-xotinlik hayotini saodatli qiladigan ishga yo'llab marhamat qiladi: “Hotinlaringiz bilan xushmuomalada va tinch-totuv yashang”. Ya'ni har bir erkak ayoli bilan o'zaro hurmat-ehtirom va mehr-muhabbatda hayot kechirsin, xotiniga mudom yaxshilik qilsin, biron so'z yo harakat bilan unga yomonlik qilmasin. Mabodo xotinini yoqtirmasa ham sabr qilsin, taloq qilib ajrashib ketmasin. Shoyadki, Alloh taolo bu oilaning saqlanib qolishida ko'p yaxshiliklarni taqdir qilar, otaning ko'zini quvontiradigan va ummatga foydasi tegadigan farzandlar dunyoga kelar yoki erning qalbidagi yoqtirmaslik ketib, o'rnini muhabbat egallar va er-xotin o'rtasida mehr paydo bo'lar.
“Hotinlaringiz bilan xushmuomalada va tinch-totuv yashang. (Mabodo xotinlaringizni yoqtirmay qolgan bo'lsangiz, shunda ham sabr qiling!) Zero, sizlar yomon ko'rgan narsada Alloh ko'p yaxshiliklarni qilib qo'ygan bo'lishi mumkin”dan murod mana shulardir.
Rasululloh sallallohu alayhi va sallam bunday dedilar: “Mo'min er mo'mina xotinidan nafrat qilmasin. Agar uning bir xulqini yoqtirmasa, boshqa bir xulqidan rozi bo'ladi” (Imom Muslim rivoyati). Ya'ni er xotinidan butkul g'azablanishi joiz bo'lmaydi, chunki xotinining ayrim fe'lidan g'azablansa, uning boshqa yaxshi odatlaridan rozi bo'lib ketaverishi kerak.
Unutmaylik, bu ko'rsatma butun borliqni yo'qdan bor qilgan va uning saodati nimada ekanligini yaxshi biluvchi mehribon Yaratgan Robbimiz ojiz va uzoqni bilmaydigan bandalarga o'rgatgan ilohiy yo'l-yo'rig'idir!
Shunday ekan har bir yangi oila qurayotgan kelin va kuyovlar mazkur oyat va hadisi sharifni ongli ravishda tushunib, unga amal qilgan holda, oila qurmog'i, atrofdagilar ham ushbu qurilayotgan oilalarni tinch, baxtli-saodatli yashab ketishiga o'z hissamizni qo'shishimiz lozim bo'ladi.
Tahlil natijalari 90 foizidan ortiq oilaviy ajrimlarga “dedi-dedi” gap-so'zlar va mol-u dunyo masalalari sabab bo'lishini ko'rsatmoqda.
Ushbu illat bir bolaning, u o'g'il yo qiz bo'lsin, birgina tabassumi yoki “Ota” yoxud “Ona...” degan ovoziga almashishga arziydimi?!
Jasurbek Raupov,
Toshkent viloyati bosh imom-xatibi
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda
Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
